Dünya'nın dönüş hızı: Dünya ne kadar hızlı döner?

Dünya’nın hem kendi etrafındaki hem de uzaydaki dönüş hızını açıklayalım

Dünya'nın dönüş hızı hakkında ne biliyoruz? Dünya ne kadar hızlı döner? Bir Dünyalı olarak sabit durduğumuza inanmak kolaydır. Sonuçta çevremizde herhangi bir hareket olduğunu hissetmiyoruz. Fakat gökyüzüne baktığınızda hareket ettiğimize dair kanıtlar görebilirsiniz. Dünya hareket halindeyse o halde Dünya'nın dönüş hızı nedir? Dünya'nın dönüş hızı enlemlere göre değişir. En yüksek dönüş hızı ekvatordadır. Bunun yanı sıra Dünya'nın Güneş yörüngesindeki dönüş hızı da bilinmektedir.

Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüş hızı

Dünya'nın dönüş hızı / Dünya ne kadar hızlı döner?
Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüş hızı oldukça yüksektir

Dünya'nın kendi etrafında yaptığı dönüşü uzaydaki tek hareketi değil. Dünya'nın Güneş'in etrafında da bir dönüş hızı var. Güneş'in etrafındaki yörünge hızımız yaklaşık 107 bin km/s'dir. Bu nedenle uzaydaki hızımız saniyede 30 kilometre olarak ifade edilebilir. Bu hız temel geometri ile hesaplanır.

İlk önce Dünya'nın ne kadar uzağa gittiğini bulmalıyız. Dünya'nın Güneş'in yörüngesinde dolaşması yaklaşık 365 gün sürer. Yörünge elipstir ancak matematiği daha basit hale getirmek için bunun bir çember olduğunu varsayalım. Yani Dünya'nın yörüngesi bir dairenin çevresidir. Uluslararası Astronomlar Birliği'ne göre Dünya'dan Güneş'e olan mesafe — astronomik birim — 149.597.870 kilometredir. Dairenin yarıçapı (r) olsun. Dairenin çevresi 2 x π x r'ye eşittir. Böylece bir yıl içinde Dünya 940 milyon km yol gitmiş olur.

Hız, geçen süre boyunca kat edilen mesafeye eşit olduğu için, 940 milyon kilometreyi 365,25 güne ve bunu da 24 saate bölerek Dünya'nın uzaydaki hızını kilometre saat cinsinden bulabiliriz. Dünya'nın uzaydaki hareket hızı saatte 107.226 km'dir. Dünya bir günde yaklaşık 2,6 milyon kilometre yol alır.

Dünya'nın kendi etrafındaki dönüş hızı nedir?

Dünya'nın dönüş hızı / Dünya ne kadar hızlı döner?
Dünya'nın dönüş hızı ekvatorda en yüksek

Dünya'nın dönüş hızı sabittir. Ancak bu hız hangi enlemde bulunduğumuza bağlı olarak değişir. İşte bir örnek: NASA'ya göre Dünya'nın çevresi (Dünya'nın en büyük kısmı etrafındaki mesafe, Ekvator) yaklaşık 40.070 kilometredir. Bir günün 24 saat uzunluğunda olduğunu düşünürseniz, çevreyi günün uzunluğuna bölersiniz. Bu da Dünya'nın kendi etrafında dönme hızının ekvatorda 1.670 km/s olduğunu gösterir. Yani Dünya'nın dönüş hızı oldukça yüksektir; saniyede 460 metredir.

Diğer açılardaki hızlar

Dünya'nın dönüş hızı ekvatorda saatte 1.670 km'dir. Ancak diğer enlemlerde dönüş hızı değişir:

  • 10 derecede: 1.644.4 km/s
  • 20 derecede: 1.569.1 km/s
  • 30 derecede: 1.446.1 km/s
  • 40 derecede: 1.279.1 km/s
  • 50 derecede: 1.073.3 km/s
  • 60 derecede: 834,9 km/s
  • 70 derecede: 571,1 km/s
  • 80 derecede: 289,95 km/s

Dünya'nın dönüş hızı nasıl hesaplanır?

Dünya farklı enlemlerde farklı hızda hareket ediyor. Kürenin 45 derece yukarısında (kuzey veya güney) Dünya'nın dönüş hızını enlemin kosinüsü (trigonometrik bir fonksiyon) ile hesaplarsınız. Her bilimsel hesap makinesinin kosinüs işlevi vardır: 45 kosinüs 0,707'dir, bu nedenle 45 derecedeki dönüş hızı kabaca 0,707 x 1670 = 1.180 km/s olur. Dünya'nın dönüş hızı kuzeye veya güneye doğru gittikçe daha da fazla azalıyor. Kuzey ya da Güney kutuplarına gelindiğinde dönüş hızı gerçekten çok yavaştır — tüm yerin dönmesi epey zaman alır.

Uzay ajansları Dünya'nın dönüşünü avantajlarına kullanmayı sever. Örneğin insanları Uluslararası Uzay İstasyonu'na gönderiyorlarsa, tercih edilen konum ekvatora yakın bir yer olur. Bu yüzden Uluslararası Uzay İstasyonu'na kargo teslim etme görevi Florida'dan yapılıyor. Roketi Dünya'nın dönüşü ile aynı yönde fırlatmak roketlerin uzaya ulaşırken hız kazanmalarını sağlıyor.

Güneş ve galaksi de hareket eder

Dünya'nın dönüş hızı / Dünya ne kadar hızlı döner?
Güneş'in hızı saniyede 200 kilometredir (uzayda yol alma hızı)

Güneş'in Samanyolu'nda kendine ait bir yörüngesi bulunuyor. Güneş galaksinin merkezinden yaklaşık 25.000 ışık yılı uzaklıkta ve Samanyolu ise en az 100.000 ışık yılı uzunluğunda. Stanford Üniversitesi'ne göre merkezden yarıya kadar uzak olduğumuz düşünülüyor. Güneş ve Güneş Sistemi'nin hızı saniyede 200 km ya da saatte 720.000 km/s'dir. Yani Dünya'nın hızından çok daha yüksektir. Bu yüksek hızda bile, Güneş Sistemi'nin Samanyolu'nun etrafını dolaşması 230 milyon yıl sürer. Samanyolu da elbette diğer galaksiler gibi uzayda hareket etmektedir. Yaklaşık 4 milyar yıl içinde Samanyolu en yakın komşusu Andromeda Galaksisi ile çarpışacak. İkisi de uzayda saniyede yaklaşık 112 km hızla hareket ediyor. Dolayısıyla evrendeki her şey hareket halindedir.

Dünya dönmeyi bırakırsa ne olur?

Dünya'nın dönüş hızı
Dünya durursa ne olur?

Dünya durursa uzaya savrulma şansınız yoktur çünkü Dünya'nın yer çekimi dönme hareketine kıyasla çok güçlüdür (Bu ikinci harekete merkezcil kuvvet deniyor). Ekvatordaki en güçlü noktada merkezcil kuvvet Dünya'nın yer çekimini yalnızca yüzde 0,3 oranında tutar. Başka bir deyişle, fark etmeseniz bile ekvatorda kutuplara göre biraz daha hafif olursunuz.

NASA, Dünya'nın dönüşünü durdurma ihtimalinin önümüzdeki birkaç milyar yıl boyunca "pratik olarak sıfır" olduğunu söyledi. Buna rağmen teoride Dünya aniden hareket etmeyi keserse korkunç bir etki yaşanırdı. Atmosfer hala Dünya'nın orijinal dönme hızıyla hareket ederdi. Bu da insanlar, binalar, ağaçlar, toprak ve hatta kayalar dahil olmak üzere her şeyin yerden havalanacağı anlamına geliyor.

Peki ya Dünya'nın durması daha kademeli olsaydı? NASA'ya göre bu milyarlarca yıl sürerdi. Böylece insanlar, hayvanlar ve bitkilerin değişime alışması için bolca zamanı olurdu. Fizik yasalarına göre Dünya'nın dönüşünü en yavaş şekilde azaltması 365 günde 1 dönüştür. Bu, güneş eşzamanlı yörünge nedeniyle gerçekleşiyor: Gezegenimizin bir tarafı her zaman Güneş'e ve diğer tarafı ise daima zıt tarafa bakmaya zorlanır. Karşılaştırma yapmak gerekirse Dünya'nın uydusu Ay, halihazırda bir tarafını her zaman bize ve diğer tarafını ise zıt tarafa çevirmiş şekilde Dünya eş zamanlıdır.

Dünya durursa kısa sürede yok olur

Dünya'nın dönmeyi durdurması senaryosunda Dünya tamamen dönmeyi keserse başka garip etkiler olacağı da söylenmekte. Manyetik alanın muhtemelen kaybolacağı tahmin ediliyor. Çünkü bunun kısmen dönme hareketi ile üretildiği düşünülüyor. Ayrıca renkli kutup ışıklarımızı da kaybederdik ve Dünya'yı çevreleyen Van Allen radyasyon kemerleri de muhtemelen ortadan kalkardı. O zaman Dünya Güneş'in öfkesine karşı savunmasız olurdu. Ne zaman Dünya'ya diğer yıldızlardan bir koronal kütle ejeksiyonu (yüklü parçacıklar) gönderilse yüzeye çarpar ve her şeyi radyasyonuyla yıkardı.

Retrograde hareket ve jeosantrik evren

retrograde hareket
Retrograde hareket

En eski gökbilimcilerden bazıları 16. yüzyılda jeosantrik bir evrende yaşadığımızı öne sürdüler, bu da Dünya'nın her şeyin merkezinde olduğu anlamına geliyordu. Dünya'nın Güneş'in etrafında döndüğünü, bunun da Güneş'in ve gün batımının nasıl gerçekleştiğini — Ay'ın ve gezegenlerin hareketleri gibi — açıkladığını savundular. Ancak görüşte doğru olmayan bazı şeyler vardı. Bazen bir gezegen bir süre gökyüzünde sabit duruyor gibi görünüyordu.

Retrograde hareket olarak adlandırılan bu hareketin Dünya'nın, yörüngesindeki başka bir gezegene "yetişme" hareketi olduğunu biliyoruz. Örneğin Mars bize Güneş'ten daha yakındır. Bir noktada Kızıl Gezegen'e yetişip onu geçeriz. Biz Mars'ı geçerken, gezegen gökyüzünde geriye doğru hareket eder gibi görünür. Biz gezegeni geçtikten sonra tekrar ileri hareketine başlar.

Güneş merkezli Güneş Sistemi için bir başka kanıt da paralaksa bakmak yani birbirlerine göre yıldızların pozisyonundaki belirgin değişiklikleri gözlemlemektir. Basit bir paralaks örneği için işaret parmağınızı kolunuzun yüksekliğinde yüzünüzün önünde tutun. Sadece sol gözünüzle parmağınıza bakın ve sağ gözünüzü kapatın. Sonra sağ gözünüzü kapatın ve sol gözünüzle bakın. Parmağın görünür pozisyonu değişir. Çünkü sol ve sağ gözleriniz parmaklara farklı açılarla bakar.

Aynı şey yıldızlara baktığımızda Dünya'da da olur. Güneşin yörüngesinde dolaşmamız 365 gün sürüyor. Bir yıldıza (bize yakın olan) önce yaz aylarında bakar ve sonra kışın tekrar bakarsak, gökyüzünde görünen konumu değişir, çünkü yörüngemizde farklı noktalarda oluruz, yıldızı farklı noktalardan görürüz. Biraz basit hesaplama yaparak, paralaks yardımıyla o yıldıza olan mesafemizi de bulabiliriz. Yazımızda Dünya'nın dönüş hızından bahsettik. Hem kendi yörüngesindeki hem de Güneş'in etrafındaki hızını ele aldık. Aynı zamanda Güneş'in ve galaksilerin hızlarından da bahsettik.

Dünya'nın genel özellikleri

Dünya'nın çapı kaç kilometredir?

12.742 km.

Dünya'nın etrafı kaç kilometredir?

Dünya'nın çevresi yaklaşık 40.070 kilometredir.

Dünya'nın güneş etrafında döndüğünü ve Dünya'nın yuvarlak olduğunu söyleyen ilk kişi kimdir?

Dünya'nın güneş etrafında döndüğünü tespit ederek formülleştirebilen bilim insanı Nicolaus Copernicus olmuştur. Kendisinden yüz yıllar önce Aristarchus ve Biruni bu fikirleri paylaşmış fakat kanıt getirememişlerdir. Dünya'nın yuvarlak olduğunu ilk düşünen kişi Pisagor. Gemiyle dolaşan Macellan. Fiziksel olarak kanıtlayan ise Galileo olmuştur.

Dünya'nın güneş etrafındaki hareketine ne denir?

Yıllık hareket ya da yörünge hareketi denir.

Dünya'nın güneş etrafında dolanması sonucunda ne oluşur?

Mevsimler.

Dünya'nın şeklinin sonuçları nelerdir?

Ekvatorun uzunluğu tam daire meridyenin uzunluğundan daha uzundur. Paralel çizgilerin uzunluğu kutuplara doğru azalır. İki meridyen arasındaki uzaklık kutuplara doğru azalır. Çünkü tüm boylamsal meridyenler kutuplarda birleşirler. Ekvatordan kutuplara hareket ettikçe mesafe azalır. Güneş ışığının Dünya'ya çarptığı açı, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesine bağlı olarak bölgeye, günün saatine ve mevsimine göre değişir.
Yer şekilleri haritaya gerçeğe uygun bir şekilde aktarılamaz. Dünya'nın yarısı gündüz yarısı karanlık olur. Dünya'nın çekim gücü kutuplarda daha güçlüdür. Kutuplara doğru hareket ederken Dünya'nın hızı düşer.

Dünya'nın yüzölçümü kaç km2'dir?

510.100.000 km²