Güney Amerika'nın bağımsızlığı ve bölünme süreci

Haiti’de yaşan bir kölenin başlattığı ayaklanma tüm kıtaya cesaret verdi

Güney Amerika'nın bağımsızlığı üstüne detaylı bir yazı hazırlamıştık. Yazımızın bu bölümünde Güney Amerika'nın bağımsızlığı altında yatan nedenleri ve en nihayetine elde edilen sonuçları ele alacağız. İspanya'nın Güney Amerika sömürgelerinin kökeni, Kristof Kolomb'un 1498'de kıtaya ayak basmasına ve onun izinden giden kaşifler ve sömürgeciler akınına dayanıyordu.

Güney Amerika'nın bağımsızlığı

Haziran 1494'te Tordesillas Antlaşması'yla, sabit bir boylam çizgisinin batısında keşfedilecek tüm toprakların İspanya'ya ait olduğu kabul edildi. Bu çizginin doğusunda yer alan yeni topraklar ise Portekiz'in olacaktı. Bu antlaşma sonradan Brezilya olarak bilinecek uçsuz bucaksız toprakları Portekiz bölgesine dahil ediyordu.

Yeni gelenler önceleri fethettikleri altın, gümüş ve dokuma açısından zengin topraklar üzerinde mutlak bir hakimiyet elde ettiler. Ancak çok geçmeden İspanyol yönetimi kontrolleri sıkılaştırdı ve tüm ticareti mutlak tekeline aldı. Bu durum, İspanyollar sonunda kıtanın dört bir yanındaki isyancı güçler tarafından kıtadan çıkarılana dek 300 yıldan fazla sürecekti.

Bağımsızlık hareketi nasıl başladı?

Güney Amerika'nın bağımsızlığı ve bölünme süreci
Latin Amerika'daki köleler

İspanya'nın XVIII. yüzyılda yapmış olduğu reformlar, ülkenin sömürgeleriyle olan bağlarını sıkılaştırdı. Ancak bu yeni koşullar aynı zamanda Kreollerle, yani Amerika'da doğan İspanyollar ile İspanya doğumlu Peninsulares'ler arasındaki gerilimin artmasına neden oldu.

Kreol seçkinleri İspanya dışındaki bir ülkeyle ticaret yapmalarını engelleyen ticaret yasaklarına kızıyorlardı. Avrupa'nın şeker, kahve, tütün ve deri talebi arttıkça, Kreoller de ülkelerinin muazzam servetinin İspanya tarafından sömürüldüğünü fark ettiler. Ayrıca, büyük ölçüde İspanya doğumlulara ayrılan yetkili makamlara da gelemiyorlardı.

Eğitimde sağlanan ilerlemeler aydın bir Kreol sınıfı yarattı ve bu insanlar Avrupa'da XVIII. yüzyılın "Aydınlanma" düşüncesine ulaştılar. Kreollerin giderek İspanya'dan çok doğdukları ülkeye sadakat borçlu olduklarını düşünür hale gelmeleri yeni bir Amerikalılık kavramının doğmasına yol açtı.

Giderek yayılan bu devrimci düşünceden iki lider çıktı: Avrupa ve Kuzey Amerika'daki liberal fikirlerden etkilenen Francisco de Miranda ile Simon Bolivar. Miranda 1874'te New York'a gitti ve orada İspanyol Amerika'nın tümü için özgürlük ve bağımsızlık hayal ettikleri dile getirdi. Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Fransız İhtilali Kreollerin huzursuzluğunu artırdı. 1791'de Haiti'de bir köle ayaklanması başladı ve Haiti'nin 1804'te Fransa'dan bağımsızlığını kazanmasıyla sonuçlandı. Napolyon'un 1808'de İspanya'yı işgali, İspanyol monarşisinin gücünü sarsarak son ateşleyici oldu.

Özgür hareketi artık durdurulamazdı ve 1810'a gelindiğinde Kreol ihtilalciler İspanyol Amerika'nın dört bir yanında gösteriler yapmaya başlamışlardı.

Simon Bolivar'ın esin kaynağı neydi?

Güney Amerika'nın bağımsızlığı / Simon Bolivar
Simon Bolivar 24 yaşında sorumluluğu üstlendi

Venezuelalı bir aristokratın oğlu olan Simon Bolivar, 24 Temmuz 1783'te Caracas'ta doğdu. Amcası tarafından büyütüldü ve bir dizi hocadan eğitim aldı. Bunlardan biri olan Simon Rodrigez onu XVIII. yüzyıl liberalizm düşüncesiyle tanıştırdı. Bolivar 24 yaşına geldiğinde bağımsızlık hareketinin biri olmuştu bile. 1806'da Francisco de Miranda önderliğindeki bir darbe girişimi felaketle sonuçlandı. Ancak 1810'da Caracas'ta bir cunta, İspanya'nın Napolyon orduları karşısında çöküşünden yararlanarak yönetime el koydu. Bolivar politik destek sağlamak üzere Londra'ya gitti. Yardım çağrıları reddedilse de, Londra'daki siyasi kurumları inceledi ve sürgündeki Miranda'yla buluşup onu bağımsızlık mücadelesine önderlik etmeye ikna etti.

Venezuela 1811'de bağımsızlığını ilan etti, ancak ertesi yıl isyancılar, vatanseverlerin kalelerinin çoğunu yerle bir eden korkunç bir depremin de yardımıyla İspanyol güçlerine yenildiler. Sanki Tanrı İspanyollardan yana gibiydi. Bolivar Nueva Granada'ya çekilerek yeni bir ordu topladı. Ancak 1815'te Avrupa'dan gelen İspanyol askerler onu Jamaica'ya kaçmaya zorladı. Orada kaleme aldığı La Carta de Jamaica'da (Jamaika'dan Mektup) bağımsızlıkla ilgili düşüncelerini açıkladı. Güney Amerika'ya dönüşünce kıtayı İspanyollardan kurtarmak için 12 yıllık bir seferberlik başlattı. Bu süreçte El Libertador (Kurtarıcı) unvanını kazanacaktı. Kolombiya, Venezuela, Ekvador, Peru ve Bolivya'yı özgürlüğe kavuşturan Bolivar, 17 Aralık 1830'da Kolombiya'da öldü.

Latin Amerika nasıl gelişti?

Alexander von Humboldt
Alexander von Humboldt, 1804'te Avrupa'da karşılaştığı Bolivar'a ihtilal mesajı verdi

Bağımsızlık savaşları Güney Amerika'da İspanyol hakimiyetine son vermiş olsa da, sorunlar bitmemişti. Yeni toplumsal koşullar, şiddetli çatışmalara yol açtı. İktidar sömürgeci güçlerden Kreol seçkinlerin eline geçmişti. Ancak toplumsal yapılanmanın en dibinde olan nüfusun büyük bölümü için fazla bir şey değişmedi.

Özgürlüğün arkasında gelen iç çatışmalardan perişan olan üç cumhuriyetin başkanı Bolivar, çalkantıları otoriter anayasalarla dizginlemeye çalıştı. 1826 tarihli Bolivar anayasası bölgeyi bağımsızlığına kavuştururken yaşam boyu başkanlık sistemi getiriyor ve başkana halefini belirleme yetkisi veriyordu. O yıl aynı katı anayasa Peru'da da kabul edildi. Bolivar'ın birleşik bir İspanyol Amerikası Cumhuriyeti kurma düşü hiç gerçekleşmedi ve 1829'da, yıllar süren iç savaşın ardından Venezuela Kolombiya'dan ayrıldı. Bolivar çok geçmeden Latin Amerika'nın bir dizi ayrı ulusa bölünmekte olduğunu fark etti.

Bağımsızlık çok şeyler pahasına elde ettiğimiz tek yarar oldu.

Bolivar'ın bölünme sürecindeki yorumu

Ne var ki Latin Amerika ile dünyanın geri kalanı arasındaki ticaret ilişkileri başlamıştı. İngiltere kahve, teneke, tütün ve şeker karşılığında sanayi ürünleri gönderdi. Diğer Avrupa ülkeleriyle ticaret hızla gelişti. Mutlakiyetçi monarşi sona ermiş, İspanya'nın ticaret tekeli kaldırılmıştı. Bolivar Güney Amerika Kıtası'na geleceğin yolunu göstermişti.

Adım adım Güney Amerika'nın bağımsızlığı

Latin Amerika halklarının bağımsızlık mücadelesinde 1804'te Haiti'de kazanılan ilk zafer 22 yıl içinde tüm kıtaya yayıldı.

  1. 1804 — Saint Domingue Fransa'dan bağımsızlığını kazanıp Haiti adını alıyor.
  2. 1808 — Napolyon İspanya'yı işgal ediyor ve Kral VII. Fernando'yu tahtından indiriyor.
  3. 1813 — Venezuela Simon Bolivar tarafından kurtarılıyor, ancak İspanyol güçlerince geri alınıyor.
  4. 1816 — Rio de la Plata Birleşik Eyaletleri (günümüzde Arjantin) bağımsızlığını kazanıyor.
  5. 1818 — Jose de San Martin Maipu Çarpışması'nı kazanıyor; Şili kurtarılıyor.
  6. 1821 — Venezuela Carabobo Çarpışması'yla bağımsızlığını kazanıyor. Meksika bağımsızlığını ilan ediyor.
  7. 1822 — Antonio Jose de Sucre Pichincha Çarpışması'nda Quito'yu (günümüzde Ekvador) kurtarılıyor. Prens Pedro de Braganza Brezilya'nın bağımsızlığını ilan ediyor.
  8. 1824 — Antonio Jose de Sucre Peru'da Ayacucho Savaşı'nda İspanyol güçlerini yeniyor.
  9. 1825 — Sucre Yukarı Peru'yu özgürlüğüne kavuşturuyor ve Bolivar onuruna Bolivya adını veriyor.
  10. 1826 — Güney Amerika'da İspanyol kralcıların son kaleleri de yıkılıyor.

Haiti'yi kurtaran köle

Toussaint Louverture

Haiti 1804'te Latin Amerika'da bağımsızlığını elde eden ilk ülke oldu. Ülkeyi özgürlüğüne kavuşturan hareket büyük ölçüde François Toussaint L'Ouverture isimli Afrika kökenli bir kölenin çabalarına dayanıyordu. 1791'de Fransız İhtilali'nin ateşlediği büyük bir köle isyanı yaşanmış ve sonraki on yıl boyunca ada şiddetli çarpışmalara sahne olmuştu. Zengin adayı işgal etmeye pek hevesli olan İngilizler çiftlik sahiplerine yardım ettiler, ancak Toussaint'in ordusu onları geri çekilmeye zorladı. Toussaint vali oldu ve zarar görmüş ekonomiyi düzeltmeye çalıştı. 1802 yılında adaya, kölelik düzenini yeniden kurup kontrolü ele geçirmeye kararlı bir Fransız taburu geldi. Vali François Toussaint teslim oldu ve zindana atıldı. Ne var ki, sarı hummanın perişan ettiği Fransız ordusu sonunda Jean Jaques Dessalines kumandasındaki isyancı güçlere yenildi. Böylece Dessalines 1 Ocak 1804'te Haiti'nin bağımsızlığını ilan eeti.

Güney Amerika'nın bağımsızlığı ve bölünme süreci yazımız burada son buldu. Daha fazla tarih içeriği için bu bağlantıyı takip edebilirsiniz: https://2ladd.com/k/tarih-kultur/

Ortalama puan: / 5. Oy sayısı:

Yazar Burcu Kara

2ladd sayfasında üretilen bilim, tarih ve yeryüzü içeriklerinden sorumluyum. Detaylı dosya konuları için beni takip edebilirsiniz.

elektrikli araç

Çin Tesla'yı geçerek elektrikli araç endüstrisinin lideri olacak

Mantis karidesi

Mantis karidesi hakkında bilgiler: Peygamberdevesi karidesi