in

Kutup tilkisi (Vulpes lagopus) bilgileri: Özellikleri ve adaptasyonu

Kutup tilkisi

Kutup tilkisi (Vulpes lagopus), lüks kürkleri ve avlanırken sergiledikleri eğlenceli halleriyle bilinen küçük bir tilki türüdür. Çoğu fotoğrafta adeta kalın beyaz kışlık montları ile görünürler. Ancak hem genetik hem de mevsime bağlı nedenlerle farklı renklere bürünüyorlar. Yazımızda bu hayvanların en ilginç özelliklerine yer verdik.

Kutup tilkisi hakkında ilgi çekici bilgiler

kutup tilkisi
Kutup tilkileri kışları yaşadıkları bölgeye göre beyaz ya da mavi kürke sahip olur

Kutup tilkisi hakkında hızlı bilgiler:

  • Bilimsel adı: Vulpes lagopus (V. lagopus)
  • Yaygın isimler: Kutup tilkisi, beyaz tilki, polar fox, kar tilkisi,
  • Boyut: 50 cm (dişi); 55 cm (erkek) + 30 cm kuyruk.
  • Ağırlık: 1.4 – 3.2 kg
  • Beslenme: Omnivore (Hepçil)
  • Ömür: 3-4 yıl
  • Tabiat: Kutup tundrası
  • Popülasyon: Yüz binlerce
  • Korunma durumu: En az endişe verici

Bilimsel adı Vulpes lagopus olan kutup tilkisi, pençesinin bir tavşan ayağına benzemesi nedeniyle bu latince adı almıştır: "Tavşan ayaklı tilki". Ayak pedi tamamen kürkle izole haldedir ve tek kanodur.

kalın beyaz kürk
Tüyleri ayaklarının neredeyse tamamını kaplayacak kadar kalındır

Kutup tilkileri yaklaşık 55 cm (erkek) ila 52 cm (dişi) boyunda olurlar ve kuyrukları ortalamada bir ev kedisininki kadar uzundur (30 cm). Bu tilkilerin ağırlıkları mevsime bağlı olarak ciddi oranda değişir. Bir tilki yaz aylarında kışın hayatta kalmasına yardımcı olması için yağ depolar ve esas olarak ağırlığını iki katına çıkarır. Erkekler bu nedenle 3.2 ila 9.4 kg, dişiler ise 1.4 ila 3.2 kg ağırlığındadır.

Kutup tilkisi vücudunu soğuktan daha iyi korumasını sağlayan düşük bir gövde hacmine sahiptir. Kısa karınları, kısa bacakları, kompakt gövdeleri ve kalın kulakları var. Sıcaklık arttığında serinlemek için burunlarından ısı yayarlar.

İLGİLİ:  Grönland köpek balığı: En uzun yaşayan (500 yıl) omurgalı hayvan
mavi kutup tilkisi
Renk değiştirmiş bir tilki ailesi

Kutup tilkisinin iki rengi (morf) bulunuyor. Mavi tilki, yıl boyunca koyu mavi, kahverengi veya gri renkte görünebilir. Mavi tilkiler kürklerinin kayalar arasında kamuflaj görevi gördüğü kıyı bölgelerinde yaşar. Beyaz tilki yaz aylarında kahverengi bir kürke ve kış aylarında ise beyaz bir kürke sahip olur. Her iki durumda da karnı gri renkli kalır. Renk değiştirme özelliği, yırtıcı hayvanlardan kaçarken tilkinin çevresiyle kamufle olmasına yardımcı oluyor. Bu işlemi tüy dökerek yaparlar.

Habitat ve dağılım

Adından da anlaşılacağı gibi, kutup tilkisi Kuzey Yarımküre'deki Arktik tundralarda yaşar. Kanada, Alaska, Rusya, Grönland ve (nadiren) İskandinavya'da bulunur. Bu hayvan İzlanda'daki tek yerli kara memelisidir.

Geliştirdiği adaptasyonlar

Tundrada yaşam kolay değildir fakat kutup tilkisi çevresine iyi adapte olmuştur. En ilginç uyarlamalardan biri tilkinin avlanırken ki davranışıdır. Tilki, karın altındaki avını bulmak için kulaklarını kullanır. Potansiyel bir yemek duyduğunda tilki havaya fırlar ve ödülüne ulaşmak için karın içine doğru atlar. Bir kutup tilkisi karın 46 ila 77 cm altındaki bir lemming'in (kır sıçanı) sesini duyabilir. Karın 150 cm altındaki fok balığı inini tespit edebilir.

Kutup tilkisi
Karın altında gizlenen sıçanı duyduğunda sessizce havaya sıçrar ve avına atlar

Tilkiler ayrıca avlarını takip etmek için keskin koku duyularını kullanırlar. Tilki, 10 ila 40 km uzaklıktaki bir karkasın (leş) kokusunu alabilir ve kutup ayısının ayak izini takip ederek avından arda kalanları yiyebilir.

Kürkünün rengi yırtıcılardan gizlenmesine yardımcı olur. Fakat kürkün asıl özelliği yüksek ısı yalıtım değeridir. Kalın kürk, sıcaklıklar donma noktasının altına düştüğünde bile hayvanın sıcak kalmasına yardımcı olur. Tilki kış uykusuna yatmaz. Bu sebeple kürkü kışın ısıdan korunmayı ve avlanmayı mümkün kılar. Bununla birlikte son araştırmalar, sıcaklık donma noktasının çok altına düştüğünde tilkinin depoladığı yağı daha hızlı yaktığını göstermiştir.

İLGİLİ:  Soyu yüz binlerce yıl önce tükenmiş hayvanları geri getirmek

Tilkiler inlerde yaşarlar. Avcılardan kaçmalarına yardımcı olması için birden fazla giriş ve çıkışı olan inleri tercih ederler. Bazı tilkiler göç eder ve böyle olduğunda barınak yapmak için karda tünel açarlar.

Üreme ve yavrular

Kutup tilkisi siyah
Eğer yiyecek bolca bulunuyorsa 25'e kadar yavru verebilirler

Kutup tilkileri çoğunlukla tek eşlidir. Her iki ebeveyn de yavruları gözetir. Ancak kurdukları sosyal yapı av ve avcının ne kadar bol olduğu ile ilgilidir. Tilkiler bazen tehditleri daha iyi savurmak ve yavrularını korumak için sürüler oluşturur. Her ne kadar kızıl tilkiler kutup tilkilerini avlasa da, iki türün genetik olarak benzer olduğu bilinir. Bu nedenle nadir durumlarda melez yavrular yaparlar.

Tilkiler nisan ya da mayıs aylarında ürerler ve yaklaşık 52 günlük gebelik süreleri vardır. Kıyıda yaşayan ve daha istikrarlı bir yiyecek kaynağına sahip olan mavi tilkilerin her yıl tipik olarak 5 yavruları olur. Beyaz kutup tilkileri yemek kıt olduğu zaman üremez, ancak av bol olduğu zaman bir kerede en fazla 25 yavru doğurabilir. Bu sayı etoburlar arasında en yükseğidir. Her iki ebeveyn de yavruların bakımına yardımcı olur. Yavrular 3-4 haftalık olduklarında dışarıya çıkar ve 9 haftalıkken sütten kesilir. Kaynaklar bol olduğu zaman, daha büyük yavrular küçükleri korumak için ebeveynlerinin topraklarında kalmaya devam ederler.

Kutup tilkisi vahşi doğada sadece üç ila dört yıl yaşar. Bir besin kaynağının yakınında inleri olan tilkiler daha uzun yaşama eğilimindedir. Diğer tilkiler ise daha büyük avcıları takip ederek sürekli göç ederler.

Diyet ve davranış

Kutup tilkisi yumurta
Kış kürkünden yaz kürküne geçen kutup tilkisi yumurta çalarken

Kutup tilkisi omnivor bir avcıdır. Lemming'leri (kır sıçanı) ve diğer kemirgenleri avlar; fok balıklarını, balıkları, kuşları, yumurtaları, böcekleri ve diğer omurgasızları hedef alır. Aynı zamanda meyve, deniz yosunu ve leş de yer. Bazen kutup ayılarını izleyerek arta kalanlarla beslenir. Fazla yiyecekleri gömerek, kışları kendisi ve yavruları için saklar.

İLGİLİ:  Dağ sıçanı (Marmota monax) hayvanı ve Groundhog Day

Bu hayvan kızıl tilki, kartal, kurt, kutup porsuğu (wolverine) ve ayılar tarafından avlanır.

Korunma durumu

IUCN, kutup tilkisinin koruma durumunu "en az endişe verici" olarak açıklamıştır. Küresel popülasyonun yüz binlerde olduğu tahmin ediliyor. Bununla birlikte, türler kuzey Avrupa'da kesin bir şekilde tehlike altındalar ve Norveç, İsveç ve Finlandiya'da 200'den az yetişkin kalmış durumda. Avlanma onlarca yıldır yasaklanmış olsa da, hayvanlar değerli kürkleri için yakalanıyorlar. Rusya'nın Medny Adası'ndaki nüfus da tehlike altında.

tilki kürkü
Masum tilkiler gösterişli olmak isteyen insanlar için avlanır

Tehditler

Hayvan, avcılık ve iklim değişikliğinden dolayı ciddi zorluklarla karşı karşıya. Daha yüksek sıcaklıklar tilkinin kışları renk değiştirmesini zorlaştırıyor ve avcılar tarafından daha kolay görünmesini sağlıyor. Özellikle kızıl tilki kutup tilkisini tehdit etmektedir. Bazı bölgelerde kızıl tilki en baskın yırtıcı hayvan haline gelmiştir. Çünkü gri kurtlar insanlarca nesli tükenme noktasına gelecek kadar avlanmıştır. Hastalık ve besin azlığı kutup bölgesinin bazı noktalarında popülasyonu tehlikeye sokmaktadır.

Evcil kutup tilkisi sahibi olunabilir mi?

Tilkiler, köpekler gibidir ve bu nedenle Canidae ailesine aittir. Bununla birlikte evcil değillerdir ve ideal evcil hayvanlar sınıfına girmezler. Bölgelerini püskürterek işaretlerler ve sürekli olarak kazma ihtiyacı güderler. Evcil hayvanlar olarak tutulan tilki örnekleri olsa da (özellikle Kuzey Kutbu'ndaki doğal bölgelerinde) kızıl tilki daha popüler bir evcil hayvandır. Çünkü insanların yaşadığı sıcaklığa daha kolay adapte olur.

Tilki sahibi olmak bazı bölgelerde yasaktır. Kutup tilkisi Yeni Zelanda'nın 1996 Tehlikeli Maddeler ve Yeni Organizmalar Yasası'na göre "yasaklanmış yeni bir organizma"dır. Diğer taraftan kutupta yaşıyorsanız bir tanesiyle arkadaş olabilirsiniz. Güney Yarımküre'de istenmeyen yaratıklardır çünkü ekolojiye zarar verirler.