Salamis Deniz Savaşı: Yunanlılar Pers istilasını durduruyor

Eski Yunanlılar Salamis’te, Kserkses’in filosunu yenip, Plataea’da da ordusunu püskürterek, Avrupa’yı Pers istilasından kurtarıyor

Salavis Deniz Savaşı (MÖ 480) hakkında bir yazı. Her biri 170'er çift güçlü kol tarafından çekilen, fişek gibi Yunan triremes'leri Pers filosunun tepesine bindi. Pruvalarındaki bronz kaplamalı, gaga biçimindeki iki kocaman koç başıyla düşman gemilerine çarpıp küreklerini paramparça ettiler, gövdelerini ezdiler ve su altında onları denizin dibine gönderecek büyük delikler açtılar.

Salamis Deniz Savaşı

Battle of Salamis / Salamis Savaşı, MÖ 480
Yunanlıların en büyük avantajı; triremes

Pers mürabattı ya kürek çektikleri yerde ya da suyun içinde çırpınırken kadırgaların güvertesindeki Yunanlılar tarafından mızraklandı. MÖ480'de Atina yakınlarında, kıyının hemen açığındaki Salamis adasında yapılan savaş Perslerin Yunanistan'ı ele geçirme hırsının sonu olacaktı. Eylül sonlarındaki o güne kadar, altı yıl önce tahta çıkmış olan Pers Kralı Kserkses (I. Serhas ve Xerxes olarak da yazılır) Yunanistan'a hükmedeceğine inanıyordu. Çanakkale Boğazı'na gemilerden köprü kurarak muazzam ordusunu Asya'dan Avrupa'ya geçirmiş ,güneye doğru ilerleyerek Yunan kent devletlerini silmiş süpürmüş ve Spartalıların Yunanistan'ın doğusundaki, Thermopylai geçidindeki kahramanca savunmalarını kolayca alt etmişti.

Daha birkaç gün önce Atina Akrapolisi'ni ele geçirip yağmalamış, Atinalı liderler Salamis adasına kaçtıktan sonra duvarlar içinde kalan halkı kılıçtan geçirmişti. Şimdi de Salamis'i karadan ayıran boğaza bakan tepede altından bir tahta oturmuş, boğaza kıstırdığı Yunan filosuna karşı unutulmaz bir zafer kazanmaya hazırlanıyordu.

Perslerin deniz gücü Kserkes'in imparatorluğunun dört bir yanından gelen denizcilerden oluşuyordu ve aralarında damadı ünlü kumandan Mardonios tarafından yönetilen Fenikeliler, Mısırlılar ve Kıbrıslılar vardı. Yunan filosu da farklı kent devletlerinden alınmış, ortak düşmana karşı birleşmiş askerlerden oluşuyordu. Komutanları Spartalı Eurybiades'ti, ancak stratejiyi kurnaz Atinalı devlet adamı Themistokles hazırlamııştı.

Themistokles'in zekası

Themistokles / Salamis Savaşı
Themistokles deniz filosunu güçlendirerek aslında bu savaşa hazırlanıyordu

Themistokles Perslerin on yıl önce Maraton'da aldıkları yenilgiden sonra geri dönmelerini bekliyordu ve aradan geçen yıllarda Atina ile yakınlarındaki Aigina adası arasındaki bir savaşı gerekçe göstererek Atina filosunu güçlendirilmesini sağlamıştı Salamis Savaşı döneminde Atinalıların her biri 50 ton ağırlığında olan birer yüzen koçbaşı olan 200 triremesi, yani üç sıra kürekli savaş gemisi vardı. Bunlar Yunan filosunun yarısından fazlasını oluşturuyordu ve o dönemde daha çocuk yaşta olan tarihçi Herodotos'a göre filonun tamamı 380 gemiden oluşuyordu.

Güneyli Yunanlılar topraklarını korumak için Korinthos Kıstağı'na çekilmek istediler. Ancak Themistokles Eurybiades'i Yunan filosunun olduğu yerde kalmasının daha iyi olacağına ikna etti. Böylece pers gemilerini, manevra yapmakta zorlanacakları daracık Salamis Körfezi'nde çarpışmaya zorladılar.

Themistokles Yunanlıların işini kolaylaştırmak için güvendiği bir kölesini Perslere gönderip Yunan filosunun kaçmakta olduğunu haber verdi. Persler buna kanıp Salamis Körfezi'nin her iki girişini tutmak üzere filolarını ikiye böldüler ve bir yandan da Pire girişinin önündeki küçücük Psytaleia adasına bir birlik çıkardılar. Bu durum, Perslerin toplam 1000 gemilerinin olmasına ve Yunanlılardan üç misli kalabalık olmalarına rağmen, körfezin içinde sayıların hemen hemen eşitlenmesini sağladı.

Yunanlıların harita bilgisi

Artemisia / Salamis
Tarihteki ilk kadın amiral Artemisia büyük bir yenilgiye uğruyor

Yunanlılar başka üstünlükleri de vardı. Yunanlıların kaçmasını engellemek için mevzilenerek bütün geceyi denizde geçirmiş olan Perslere karşı, onlar iyi bir uykuyla güç kazanmışlardı. Dahası, Yunanlılar denizcilik taktiklerinde daha eğitimliydiler ve triremis'leriyle körfezin bildik sularında Perslere oranla çok daha etkili manevralar yapabiliyorlardı.

Şafakta iki filoda çarpışmaya hazırlandı. Persler ilerlerken Yunalılar onlardan kaçmak için geride kaldılar ve bu şekilde Pers filosunu daha da dar olan boğaza çektiler. Sonra birden bire karşı saldırıya geçtiler. Persler Yunanlıların savaş naralarını duyup gemilerin bir hat halinde hızla üstlerine geldiğini gördüler. Yanlış hesap yaptıklarının farkına vararak çaresizlik içinde geri çekilmeye çalıştılar ancak arkadan ilerleyen kendi gemileriyle iç içe girerek manevra yapamaz hale geldiler.

Ahşap duvar çökmeyecek, aksine sana ve çocuklarına yardım getirecek. İlahi Salamis, sen kadınların oğullarına ölüm getireceksin.

Delphoi kahini, MÖ 480

Persli komutanlardan biri kadındı; Herodotos'un vatanı Halikarnassoslu Kraliçe Artemisia. Bir Atina gemisinden kaçarken kovalayanların aklını karıştırmak için bir Pers gemisine çarptı; gemi bütün mürettebatıyla battı. Kserkses (I. Serhas) Artemisia'nın bir Yunan gemisi batırdığını sanarak subaylarına dert yandı; "Adamlarım kadın gibi oldular, kadınlarım daha erkek gibi."

Salamis bozgunu

 Kserkses (I. Serhas ve Xerxes)
Kserkses (I. Serhas ve Xerxes)

Gün ilerledikçe savaş bir bozguna dönüştü. Pire limanın güvenliğine sığınmak isteyen Pers gemileri hala ilerlemeye çalışan diğerlerini geçemediler. Pek çok gemi çarpıştı ve mürettebat ile güvertedeki askerler paramparça oldular. Pystaleia adacığına çıkartılmış olan askerler katledildiler. Salamis'te savaşmış olan Atinalı oyun yazarı Aiskhylos denizin "gemi enkazı ve ölü adamlarla dolu" olduğunu söyler ve Yunanlıların "insanlara nasıl sanki ton balıklarıymış gibi kırık küreklerle ve odun parçalarıyla vurduklarını" anlatır. Herodotos tarihinde kalıntıların rüzgarla Afrika kıyılarına kadar taşındığını söyler. Yunanlıların yaklaşık 40 kaybına karşılık 200 kadar Pers gemisi batırılmıştır. Kserkses, Salamis'ten sonra Yunanlıların Çanakkale Boğazı'nda gemilerden yaptığı köprüyü imha edeceğinden korktu. Komutanı Mardonios'u büyük bir orduyla Kuzey Yunanistan'da bırakıp kendisi Anadolu'ya çekildi. Ertesi yılın başlarında Mardonios ordusunu güneye indirdi ve Atinalıları bir kez daha Akropolisi terk etmeye zorladı. Ancak orta Yunanistan'a doğru harekete geçen muazzam bir Sparta ordusu Persleri Plataea kasabasına çekilmeye zorladı.

Burada Spartalı Pausanias komutasındaki Atinalılar, Spartalılar ve Korinthoslulardan oluşan 110000 kişilik bileşik Yunan ordusu Asopos Irmağı'nın başında kamp kurdu. İki ordu iki hafta boyunca karşı karşıya beklediler. Sonunda Mardonios süvarilerine Yunan savunma hatlarına saldırma emrini vererek harekete geçti.

Pausanias bu saldırıyı savuşturduktan sonra bir gece içinde yeni mevzilere yerleştirdi. Ancak sabah olduğunda Yunan hatlarının sağ tarafında bir boşluk kalmıştı. Mardonios saldırma fırsatını kaçırmadı, ama yağan oklara aldırmayan Spartalılar ilerlediler ve Persleri paramparça edip Mardonios'u da öldürdüler. Hayatta kalan Persler kuzeye, Tesalya'ya kaçtılar.

İstilacılar geride, altın kılıçlardan, bir zamanlar KserkSes'e ait olan ve ondan Mardonios'a kalan ağır işlemeli bir çadıra varıncaya dek, muazzam bir hazine bıraktılar. Ele geçirilen altının onda biri eritilip Delphoi'deki Apollon tapınağı için, Yunanlılara büyük zaferlerinden birini anımsatacak üç ayaklı bir sehpa yapıldı.

Salamis Savaşı: Yunanlılar Pers istilasını durduruyor yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz: https://2ladd.com/k/tarih-kultur/

Ortalama puan: / 5. Oy sayısı: