Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı: Fransa'da din savaşları

Birleşik bir Fransa için acı dolu mücadele

Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı ile ilgili katliamın yaşandığı günü anlatan yazımızı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz. Yazımızın bu bölümünde Huguenot'ları, din savaşlarının nedenlerini ve acımasız Catherine de Medicis'i anlatacağız. Son bölümde elbette bu savaşların nasıl bittiğini hep beraber öğrenmiş olacağız.

Huguenot'lar kimdi?

Luther tarafından başlatılan ve 1520'li yıllarda Almanya'da Protestanlığın temelini oluşturan reformlar Fransa'da hızla yanıt bulurken, Katolik Kilisesi'nin son derece şiddetli tepkisiyle karşılaştı. İlk Protestan 1523 yılında kazığa oturtularak yakıldı.

Bundan hemen sonra Fransız Protestanlar Almanca bir sözcük olan Eidgenosse (bir yeminle bağlanmış olan yoldaş) sözcüğünden esinlenilerek Huguenot olarak anılmaya başladılar. Kraliyetin, dinen kabul edilmiş olan inançlara aykırı düşüncelere karşı yayınladığı fermanlar Protestanlığın yayılmasını sınırladı ve 1550'li yıllarda Huguenot'lar halkın yüzde 10'unu geçmiyorlardı.

Fakat 1559'da Paris'te 15 kilisenin temsil edildiği bir Huguenot kilise meclisi toplantısı yapıldı ve sonrasında bu inanca yöneliş hızla arttı. Yeni mezhep siyaset hayatına girdi ve 40 yıl süren çatışma dönemi başladı.

Fransa'da din savaşları nasıl başladı?

Tahtta kaldığı bir yıl içinde genç Kral II. François, Katolik Guise ailesinin elinde bir araç olarak kullanıldı
Tahtta kaldığı bir yıl içinde genç Kral II. François, Katolik Guise ailesinin elinde bir araç olarak kullanıldı

Diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi Fransa'da da bir ulusal kimlik biçimleniyordu ve bunun itici gücü varlıklı aileler arasındaki mücadeleydi. Kökleri çok eskilere dayanan ve kendilerine ait arazilerinde yaşayan önde gelen aileler, daha düşük derecede asalet sahibi olanları hizmetlerine alarak bir patron-hizmetli piramidi ve bahşedilen lütuflar ile yerine getirilen hizmetlerden oluşan bir ilişkiler ağı yarattılar. Bunların arasındaki en güçlü piramit, tepesinde kralın oturduğu olmalıydı. Ne var ki, 1559 yılında, 15 yaşındaki zayıf ve kırılgan delikanlı II. François Fransa kralı olduğunda, Fransa'nın hazinesi, kraliyet ailesi Valois'lar ve Alman Habsburglar arasındaki hanedan savaşları nedeniyle boşalmış durumdaydı.

Egemenlik iddiasındaki Guise, Chatillon ve Bourbonlar gibi büyük aileler krallığı hırpalamaya başladılar. François'nın karısı olan Mary Stuart (İskoçya Kraliçesi Mary) anne tarafından bir Guise'di. Guise'ler konumlarından hızla yararlandılar, François'yı ordunun, kilisenin ve dış işlerinin kontrolünü onlara devretmesi konusunda ikna ettiler, kendileri ve onlara bağlı olanlar dışında herkese destek akışının yolunu kapattılar.

Yerleşik Katolik Kilisesi onları destekledi ve İspanyol Kralı II. Felipe'yle iyi lişkiler kurdular. Bourbonlar ve Chatillonlar destek arayışı içinde Protestanlığa döndüler ve ülke dini çizgilerle bölünmeye başladı. Her iki taraftan da küçük soyluları koruyucu rolü üstlenerek milis kuvvetleri oluşturdular. Fransa Krallığı'nı sonraki yarım yüzyıl boyuna acılara boğacak sekiz din savaşının safları artık belirlenmişti.

Catherine de Medicis'in rolü neydi?

Düzinelerce Huguenot 1 Mart 1562'dek Vassy'de ''yasadışı'' bir kilise ayini sırasında Guise Dükü François'nın birlikleri tarafından katledildi
Düzinelerce Huguenot 1 Mart 1562'dek Vassy'de "yasadışı" bir kilise ayini sırasında Guise Dükü François'nın birlikleri tarafından katledildi

Giderek artan korku, entrika, belirsizlik ve rekabet atmosferinin tam ortasında güçlü bir kadın bulunuyordu: Önceki Kral II. Henri'nin dul eşi ve II. François'nın annesi Catherine de Medicis. Gençliğinde, üçü sonradan Fransalı kralı olarak tahta çıkacak (II. François, XI. Charles, III. Henri) on çocuk doğurmaktan başka bir şey yapmamış, kralın metresi Diane de Poitiers'nin gölgesinde kalmıştı.

Şimdi ise ülkenin istikrarı ve böylece hem kendisinin hem de oğlunun geleceği tehlikedeydi. Kocasının ölümü ve henüz olgunlaşmamış François'nın tahta çıkması onu, olayları kendi iradesine göre şekillendirme konusunda serbest bırakmıştı. Fransa'da ipleri elinde tutan bir kişi olmak için çalışmaya koyuldu, gösterişli bir yaşam tarzını öne çıkararak büyük yapıların inşa edilmesini emretti.

Catherine'in amacı güçlü Valois hakimiyeti altındaki ulusal birlikti. Fakat Fransız toplumunu oluşan ayrılık ve aykırılıklar yönünde harekete geçiren güçler o denli karmaşık, güçlü ve ön görülemeyen bir yapıya sahipti ki, Catherine'in eylemleri düzeltmeyi arzu ettiği ayrımları daha da derinleştiriyordu. Her şeyden önce, kraliyet otoritesine karşı en büyük tehdit, hakim olan İspanya taraftarı Guise'lerden gelmekteydi.

Bir Katolik olmasına rağmen Catherine başlangıçta dini ayrımcılıktan kaynaklanan gerilimi azaltmayı ve Huguenot'ları yatıştırmayı amaçladı. 1560 yılında François'yı Katolik inancın gereklerine karşı gelenlerle ilgili yasaları hafifletme konusunda ikna etti. Aynı yıl içinde François'nın ölümünden sonra kendisini kral naibi ilan etti ve oğlu IX. Charles tahta geçti.

Catherine, dini ayaklanmalar başlayınca Katolikleri ve Huguenot'ları anlaşmazlıklara çözüm bulmak üzere bir araya gelmeye davet etti. Müzakere gerçekte yalnızca şiddeti tahrik etti ve 1562-1570 arasında hepsi de sonuçsuz kalan üç iç savaşa yol açtı.

Giderek siyasete intikam duyguları hakim oldu. 1562'de Guise Dükü François, Vassy'de Huguenot'ları katleden Katolik birliklerini yönetti. Daha sonra da dük öldürüldü. Bu işin içinde olan Huguenot liderlerinden biri de Gaspard de Coligny'ydi. Katolik liderler Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı'ndan çok önceleri intikam almak peşindeydi.

IX. Charles katliamdan iki yıl sonra öldüğünde halefi III. Henri Catherine'in müdahalelerine izin vermedi. Catherina 1589 yılında 70 yaşındayken öldü.

Savaşlar nasıl bitti?

Bu ferman Protestanlara belirli bölgelerde kamuya açık yerlerde ibadet hakkı da dahil olmak üzere büyük bir dini özgürlük getirdi / Nantes Fermanı
Bu ferman Protestanlara belirli bölgelerde kamuya açık yerlerde ibadet hakkı da dahil olmak üzere büyük bir dini özgürlük getirdi

IX. Charles'ın 1574'te ölümünden sonra ülkede neredeyse çöküşe neden olabilecek bir anarşi yaşandı. Küçük soylular kendilerini yerel diktatörler olarak ilan ettiler ve köylüler silahlandılar. Bazı bölgelerde Huguenot'lar minyatür devletler kurarak kendi vergilerini topladılar ve kraliyet otoritesini reddettiler. Katolikler de bir Katolik Birliği altında birleşti. İç savaş bu yıllarda Fransa Kralı, Huguenot'lar ve Katoliklerin oluşturduğu üçlü bir çıkmaza dönüştü. Bununla birlikte her iki tarafta da, güçlü ve merkezi bir yönetime karşı bir alternatif olmadığını düşünenler vardı. Ancak en sonunda ülkeyi yeniden birleştirecek kişi 1589'da ortaya çıktı. Son Valois Kralı III. Henri'nin yerine, Bourbon hanedanından ilk kral olan ve IV. Henri olarak hüküm sürecek Navarra Kralı Henri geçmişti. Bu kişi, Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı'nın hemen öncesinde Catherine'in kızı Margaret'le evlenen Bourbon Prensiydi. Katolikliğe dönerek kıyımdan kurtulmuş, ancak daha sonra pişmanlık duyarak asıl tercihi olduğunu söylediği Huguenot inancına geri dönmüştü.

Katolik Birliği kendi kral adayı olan Charles'ı öne sürmüştü. İç savaş başladığında Almanlar ve İngilizler Huguenotları, İspanyollar ise Katolikleri desteklediler.

Tahtın Katolik talibi Charles öldüğünde Henri Katolik inancına tekrar geri döndüğünü ilan etti. Katolik muhalefet buharlaştı ve tahta çıktıktan beş yıl sonra Kral Chartres'da taç giydi. Paris onu bağrına bastı ve uzun süre onu izlemiş olan Huguenot'lar kralın kendilerini korumalarını beklediler.

1598'de Henri Nantes Fermanı'nı ilan etti. Bu ferman Huguenot'lara kendi bölgelerinde ibadet özgürlüğünü garanti ekmekte, topluca ibadet etmelerine izin vermekte ve onlara kanun önünde eşitlik tanımaktaydı. Tarafsız kalmaya özen gösteren IV. Henri, her iki tarafa da bağlılığını korudu ve iradesini kanunlaştırdı. 1599'da tartışmayı seven Toulouse'lu yurttaşları şu sözlerle azarladı: "Bugün aramızda savaş sarhoşluğu içinde herkesin ayrılmasının tam zamanıdır." Onlar ve Fransa'nın geri kalanı sonunda birleşerek bunu gerçekleştirdi.

Aziz Bartolomeus Yortusu Kıyımı'nın nedenleri ve sonuçları yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için bu bağlantıyı takip edebilirsiniz: https://2ladd.com/k/tarih-kultur/