İspanya İç Savaşı – Ardında nefret ve acılar bırakan katliam

Kendi halkını başka bir ülkeye öldürten lider

İspanya İç Savaşı hakkında daha önce hazırladığımız Guernica Bombardımanı yazısıyla birçok önemli detayı paylaşmıştık. İç Savaş ile ilgili yazımızın bu bölümünde nedenleri, acımasız Franco'nun nasıl iktidara geldiğini ve nihayet iç savaşın ne zaman ve hangi şartlarla sona erdiğini anlatacağız.

İspanya İç Savaşı – nedenleri

İspanya İç Savaşı'nın tohumları, 1923'te XII. Alfonso'yu destekleyen zayıf ve etkisiz hükümetin, General Miguel Primo de Rivera'nın başını çektiği bir askeri darbeyle devrildiğinde ekildi. Rivera yerel yönetimlerde ılımlı reformlara gitmiş ve bir kamusal çalışma programı başlatmıştı. Ancak Büyük Bunalım'ın ekonomik etkileri Primo de Rivera'yı alaşağı etti. 1931'de cumhuriyetçi bir hükümet işbaşına geldi ve kral sürgüne gönderildi.

Başbakan Manuel Azana y Diaz'ın İspanya'da çağdaş demokrasiyi yerleştirme çabalarına zengin toprak sahipleri ve Katolik Kilisesi karşı çıktı. Azana ayrıca, ordunun gücünü kısıtlamaya kalkıştığı için askerleri de karşısına aldı. Ağustos 1932'de General Jose Sanjurjo'nun başını çektiği bir darbe bastırıldı; ama ertesi yıl Azana istifasını verince ister istemez seçime gidildi ve seçim, Alejandro Lerroux başkanlığında bir muhafazakar koalisyonu iktidara getirdi.

Bunu, Lerroux'un işçi sınıfını ve yoksulları iyice ezdiği ve daha önceki reformları tamamen kaldırdığı "İspanya'nın iki kara yılı" diye bilinen süreç izledi. Derken Asturias'ta Bask ve Katalan bölgelerinde grevler patlak verdi, bu eyaletlerde özerk yönetim talepleri dile getirildi. Şubat 1936 seçimleri, Azana'yı bir Halk Cephesi koalisyon hükümetinin başında yeniden iktidara getirdi. Bununla birlikte, toplumsal ve ekonomik çöküş engellenemedi; tekrar bir grev dalgası başladı, kiliseler ateşe verildi, nefret uyandıran Sivil Muhafızlar'a karşı adeta bir "savaş" açıldı. Ve köylüler eskiden işledikleri çiftlik topraklarına el koydular.

Bu arada General Franco, iki yüksek rütbeli general, Sanjurjo ve Mola'yla birlikte, bir askeri darbe tasarladı. General Sanjurjo, darbenin sözde başıydı, General Franco, Fas sömürge ordularını komuta ediyordu ve General Mola da İspanya'nın kuzeyindeki ordunun başındaydı. Kıvılcım, temmuz ayında, faşistlerin Cumhuriyet Muhafızlarından bir teğmeni vurmasıyla ateşlendi. Buna misilleme olarak Muhafızlar İspanyol parlamentosundan sağcı bir lideri vurdular. Askeri önderler artık beklememeye karar verdiler ve Franco Kanarya Adaları'ndan ordunun Fas'taki üssüne uçtu. Generallerden Sanjurjo ve Mola, sonradan bir uçak kazasında ölecek ve Franco'yu başladıkları işi bitirmekte tek başına bırakacaklardı.

Franco nasıl iktidara geldi?

Tiz sesine rağmen General Franco çok başarılı bir konuşmacıydı. Büyük kalabalıkları kendine çekiyor; gösterişli el kol hareketleriyle siyasi kargaşadan bıkmış, denge sözü veren güçlü bir önder arayanlara cazip geliyordu / İspanya İç Savaşı
Tiz sesine rağmen General Franco çok başarılı bir konuşmacıydı. Büyük kalabalıkları kendine çekiyor; gösterişli el kol hareketleriyle siyasi kargaşadan bıkmış, denge sözü veren güçlü bir önder arayanlara cazip geliyordu

Franciso Franco Kuzeydoğu İspanya'da, El Ferrol liman şehrinde 4 Aralık 1892'de doğmuştu. 14 yaşındayken Toledo Piyada Akademisi'ne girdi. 1910'da mezun olduğunda İspanyol Fası'nda ayaklanan Riff kabilelerine karşı savaşa gitmek için gönüllü yazıldı. 1923'te İspanyol Yabancılar Lejyonu'na komutan oldu. Riff'lilerin ayaklanmasını bastırması nedeniyle ulusal bir kahraman olarak selamlanmıştı. Bir kere daha rütbesi yükseltildi; bu kez ordunun en genç tuğgenerali olmuştu.

1928'de Zaragoza Askeri Akademisi'nin komutanlığına atandı ve 6 yıl sonra, kuzeydeki Asturisa eyaletinde 30000 militan madencinin ayaklanmasını bastırdı. 1936'da, askeri vali olarak Kanarya Adaları'na "sürüldü". Oradan, 18 Temmuz 1936'da Fas'taki ordunun isyanına destek verdiğini radyodan duyurdu. Sonra askerlerin komutasını almak üzere Fas'a geçti. Böylece başlayan İspanya İç Savaşı'nın ardından, 1938'de devlet başkanı oldu. 1940'ta monarşiyi geri getirerek kendisini kral naibi ilan etti.

Bu arada "beşinci kol" tanımından da bahsedelim. Ekim 1936'da, Milliyetçi ordulardan dört kol Cumhuriyetçilerin başkenti Madrid üzerine yürüyordu. Komutanları General Emilio Mola, bu sırada şehrin içinde onun adına çalışan ve faşizm taraftarları ile gizlenmiş militanlardan oluşan bir de "beşinci kol" bulunduğunu belirtmişti. O tarihten beri ''beşinci kol" terimi özellikle bir düşman tehdidi olduğunda, bir ülkenin ya da bir toplumun içinde faaliyet gösteren bir hainler topluluğunu nitelemek için kullanılır.

İspanya İç Savaşı – sonuçlar

General Mola (yukarı bakan) 1 Ekim 1936'da, pek çok Güney Amerikalı lider gibi Caudillo (önder) olarak adlandırılan Franco'yla / İspanya İş Savaşı
General Mola (yukarı bakan) 1 Ekim 1936'da, pek çok Güney Amerikalı lider gibi Caudillo (önder) olarak adlandırılan Franco'yla

Guernica'nın bombalanmasını izleyen haftalarda Milliyetçilerin Bask topraklarındaki baskısı arttı. Haziran 1937'de Milliyetçi güçler önemli bir liman olan Bilbao'yu ele geçirdiler. Bununla birlikte, çok sert geçen 1937-1938 kışında, Cumhuriyetçi birlikler Madrid'in 225 km doğusundaki savunması yetersiz Teruel kentini ele geçirince durakladılar. Franco kenti Şubat 1928'de geri aldı. Yılın geri kalan aylarında Milliyetçi birlikler Teruel'den doğuya, Akdeniz kıyısına doğru ilerlediler.

Bir süre sonra Barselona ve çevresindeki Cumhuriyetçi güçler ile hükümetin iki yıl önce çekilmiş olduğu Valensiya'daki Cumhuriyetçi güçler arasına, 160 km genişliğinde bir kama gibi girmeyi başardılar. Böylece Cumhuriyetçilerin elindeki iki bölge birbirinden kopmuş oldu. Milliyetçiler Madrid'i vurmayı sürdürürken Barselona da ağır hava saldırılarına hedef oldu.

1939'un başlarında Franco'nun askerleri Katalonya eyaletine girdiler. 26 Ocak günü Katalan başkenti Barselona, Milliyetçilerin eline geçti. Mart başlarında Madrid'de komünistler ile Milliyetçiler arasında çetin sokak savaşları oldu. Yüzlerce kişinin öldürüldüğü ve yaralandığı, 6 gün süren vahşetin ardından savaş, huzursuz bir barışla noktalandı.

İki hafta sonra Franco başkente doğru son saldırısına geçti ve 28 Mart günü şehir teslim oldu. 1 Nisan'da Franco, neredeyse üç yıl sürdükten ve 600000 cana mal olduktan sonra İspanya İç Savaşı'nın bittiğini ilan etti. "Bugün" dedi "Kızıl Ordu yenilip silahlarını teslim ettiğine göre, zafer kazanan ordularımız amacına ulaşmıştır."

Ekim 1940'a gelindiğinde Franco İkinci Dünya Savaşı'nda Müttefiklere karşı savaşmayı öngörerek Hitler'le buluştu. Ama iki diktatör anlaşamadılar; konuşmalar tatsız bir şekilde son buldu ve İspanya savaşın dışında kaldı.

İspanya İç Savaşı – Ardında nefret ve acılar bırakan katliam yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için: https://2ladd.com/k/tarih-kultur