Korkunç İvan ve Rusya'yı bir imparatorluk haline getiren fetihler

Çarlık dönemlerinden imparatorluğa geçişin sinyalleri

Korkunç İvan ile ilgili hazırladığımız ilk yazıda İvan'ın öz oğlunu öldürmesini ve kendi halkına uyguladığı akıl almaz şiddeti detaylıca anlatmıştık. Bununla beraber Korkunç İvan'ın Rusya'yı bilinen geri kalmış ve yarı barbar görüntüsünden de kurtardığı bir gerçek. Yazının bu bölümünde İvan öncesi Rusya'yı ve Avrupa ile kurmaya çalıştığı bağlantıları anlatacağız.

Korkunç İvan öncesi Rusya

Korkunç İvan Tatarlara karşı zaferlerinin anısına Kızıl Meydan'ın güneyinde Vasili Blajenni Katedrali'ni inşa ettirdi.
Korkunç İvan Tatarlara karşı zaferlerinin anısına Kızıl Meydan'ın güneyinde Vasili Blajenni Katedrali'ni inşa ettirdi

Rusya tarihinin başlangıcı, bu uçsuz bucaksız ülkenin kendisi kadar karmaşık ve karanlıktır. Bugünkü Rusların atalarının, yaklaşık MS 400 yıllarında güneydoğu Avrupa'dan doğuya göç eden ve Dinyeper, Don ve bölgedeki diğer nehirlerin vadilerindeki ormanlarda açtıkları alanlara yerleşen Slav boyları oldukları düşünülmektedir.

Yaklaşık 850'lerde Rusya'ya İskandinavya'dan tüccar Viking prensleri geldi. Efsaneye göre 862 yılında Rurik adlı Jutland prensi merkezi Novgorod şehri olan bir devlet kurdu.

Rus tarihinin başlangıcı kabul edilen 988 yılında Büyük Kiev Prensi Vladimir, Yahudiliği, Müslümanlığı, Roma Katolik ve Yunan Ortodoks dinlerini incelemek üzere elçiler gönderdi. İnananlarına alkol kullanmayı yasakladığı için İslamiyet'i reddeden, fakat İstanbul'daki Ayasofya'nın görkeminden gözleri kamaşan bu elçilerin önerdiği Ortodoks inancı, o tarihten beri Rusların dini olmuştur.

50 yıl içerisinde en az 200 kilisenin inşa edildiği Kiev bir eyaletler federasyonunun en önemli kenti haline geldi. Fakat XIII. yüzyılda Moğol hanları tarafından yönetilen Tatar göçebeler Rusya'nın büyük bölümüne boyun eğdirerek adeta esir almış, yalnızca Novgorod bağımsızlığını koruyabilmişti.

XV. yüzyılda Tatarların gücünün azalmasıyla Rusya yeniden toparlandı ve bu dönemde Moskova ülkenin en büyük kenti haline geldi. Bu yükselişin mimarı, Büyük İvan olarak bilinen ve Moskova'da 1462-1505 arasında hüküm sürmüş olan Büyük Prens İvan'dır. İvan 1472'de son Bizans imparatorunun yeğeniyle evlendi ve böylece ailesini eski Roma'nın ihtişamıyla bağlantılı hale geldi. İvan Tatar hanlarına vergi ödemeyi reddederek, şehrin dışında geniş topraklar fethederek ve Novgorod'u topraklarına katarak Moskova'nın konumunu büyük ölçüde güçlendirdi.

1505 yılında ölen Büyük İvan'ın oğlu Vasili'ye bıraktığı ve sonradan torunu Korkunç İvan'ın eline geçecek olan miras işte buydu.

Korkunç İvan din konusunda nasıldı?

Korkunç İvan  100000 Moskovalının hapishanede köle olarak satılmayı beklediği Kazan'a karşı 150000 kişilik bir ordu yönetti. Şehir şiddetli bir topçu ateşinin sonrasında teslim oldu.
İvan 100000 Moskovalının hapishanede köle olarak satılmayı beklediği Kazan'a karşı 150000 kişilik bir ordu yönetti. Şehir şiddetli bir topçu ateşinin sonrasında teslim oldu

Bir iddiaya göre Rusya'nın geçmişinde egemen olan iki güç, zulüm ve Hristiyanlık olmuştur. Korkunç İvan'ın karakterinde bu iki unsurun da derin izleri vardı. Engin bilgisi olan Novgorod başpiskoposunun gözetiminde kutsal kitap ve azizlerin yaşamlarıyla ilgili ciddi bir birikimle donatılarak yetiştirilmişti.

Genç bir delikanlıyken vahşi aşırılıklarını dizginlemek için cehennem ateşi ve lanetlenmesiyle ilgili vaazların dinlediği Silvester isimli bir papazın etkisi altına girdi; ancak daha sonra Silvester, konumunu, çeşitli önlemli ve etkili devlet dairelerine kendi adaylarını tayin ettirmek için kullanıldığından krallığın lütuflarından mahrum edildi.

Çevresindeki çıkarcı insanlar genç hükümdarın, XVI. yüzyılın daha birçok kralı gibi, gücünü Tanrı'dan aldığına inanmasına neden oldular. Zalimliğine, güçlü bir dini içtepi de eşlik etti. Bir prensi veya boyarı idam ettirdikten, bir şehrin veya köyün sakinlerine katlettirdikten sonra, ruhlarının kurtuluşu için dualar okunmasını temin ediyordu.

Bu gibi çelişkili davranışlar Korkunç İvan'ın karmaşık karakteri ve dine olan yaklaşımı açısından açıklayıcıydı. Örneğin sabahın dördünde iki veya üç saat sürecek dualar için kalkmayı sorun etmiyordu. Acayip davranışlarına karşı görüş bildiren papazların hizmetkarlarca boğulmasını veya diri diri yakılmasını da önemsemiyordu. İvan yaşamı boyunca Ortodoks Kilisesi'nin kurallarına uymaya gayret etti ve üstünde her zaman dini bir gözetim mevcut oldu. Ölüm döşeğinde tıraş edildi ve bir keşiş olarak kutsandı: 1963 yılında Kremlin'deki mezarı açıldığında üzerinde bir çarın değerli taşlarla bezeli kaftanı değil, bir keşişin sade giysileri bulundu.

Boyarlar kimdi?

Boyarlar, Çarların hükümdarlığı döneminde en yüksek sınıftı
Boyarlar, Çarların hükümdarlığı döneminde en yüksek sınıftı

Ortaçağ'ın erken dönemlerinde Rusya'da sürekli olarak birbiriyle savaş halinde olan prenslikler vardı. Kiev, Moskova ve Novgorod kentlerini büyük prensler yönetmekteydi. Boyorlar ise, büyük prense sadakat borcu olan ve verdikleri askeri hizmetlere karşılık kendilerine toprak bahşedilerek ödüllendirilen üst düzey soylulardı.

XIV. ve XV. yüzyıllarda Moskova yükselişe geçtiğinde ve kentin büyük prensi bütün Rusya'nın lideri konumuna geldiğinde, bu toprak sahipleri yeni güç merkezine doğru yönelerek önemli siyasi konularda danışmanlığına başvurulan Boyarlar Konseyi'ni kurdular. Büyük prensin gücü azaldığında, boyarlar gücü kendileri adına kullanıyorlardı. Korkunç İvan henüz bir çocukken bunu gerçekleştirme fırsatı buldular. Fakat Korkunç İvan 14 yaşına gelip güç kazandığında isyankar boyarları idam ederek veya sürgüne göndererek cezalandırdı. İvan'ın öldüğü 1584 yılıunda boyarların gücü hemen hemen tükenmişti.

Büyük Petro zamanında da boyarlarla mücadele devam edecekti. Bir Avrupa gezisinden Moskova'ya geri döndüğü 1698 yılında Petro batılı gibi görünmeleri için onların sakallarını traş ettirdi ve uzun giysi kollarını kestirtti. Sonra da boyar unvanını tümden lağvetti.

İvan Rusya'nın sınırlarını nasıl genişletti?

Anthony Jenkinson's Map of Russian / Bir İngiliz tarafından çizilen ilk Rusya haritası 1562'de serüvenci tüccar Anthony Jenkinson tarafından hazırlanmıştır
Bir İngiliz tarafından çizilen ilk Rusya haritası 1562'de serüvenci tüccar Anthony Jenkinson tarafından hazırlanmıştır

Uzun saltanatı boyunca İvan Rusya'ya temkinli bir politika ile kasıtlı bir zulmün birleşimi olan iradesini zorla kabul ettirdi. Ülkesinin sınırlarını genişletip sağlamlaştırarak, ölümünü takip eden yüz yıllık kargaşa döneminden sonra bile hayatta kalmaya başaracak derecede bütünleşebilmiş olan bir devlet yarattı. 1545 gibi erken bir tarihte egemenlik alanları Moskova'nın yüzlerce mil doğusuna kadar uzanan Kazan Tatarlarına karşı başarılı bir mücadele başlattı. Astrahan'ı fethederek Rusya'nın sınırlarını güneydoğuda Hazan Denizi'ne kadar genişletti; yaşamının sonlarına doğru kuzeydoğuda Sibirya'nın ıssız bölgelerine doğru ilerlemeye başlamıştı.

Rusya'nın batıda Baltık denizine ulaşması da, Rus hükümdarlarını eskiden beri çok ilgilendiren bir konuydu. Baltık kıyısındaki Livonya ve düşmanı olan Katolik Polonya Krallığı nedeniyle Batı Avrupa'yla ticaret ilişkileri kopmuş durumda olan İvan ilk olarak bu durumu barışçıl çabalarla aşmayı denedi. Anastasya'nın ölümünden sonra Polonya kralının kız kardeşine evlenme teklif etti, fakat reddedildi. Bu esnada Livonya'yla uzun ve yorucu bir savaş sürdürmekteydi. İvan Baltık üzerinden batıya ulaşamadan öldü.

Rusya Batı Avrupa'yla ne tür bağlantılara sahipti?

1553 yılında İngiliz kaşif ve denizci Richard Chancellor, Çin'e kuzeydoğudan bir geçit bulmayı amaçlayan bir sefere katıldı. Kuzey Norveç Burnu'nu döndükten sonra bir fırtınayla güneye doğru Beyaz Deniz'e sürüklenerek Rusya'ya, sonra da İvan'ın Moskova'daki sarayına ulaştı.

Chancellor Moskova'yı Londra'dan daha büyük, fakat ilkel ve düzenden yoksun buldu. Korkunç İvan "altınla bezeli uzun giysiler içerisinde yaldızlı bir koltukta oturmakta ve başında da kraliyet tacını taşımaktaydı." Chancellor'un VI. Edward'dan aldığı görevlendirme yazısını okuduktan sonra çar ona önemli ticaret imtiyazları tanıdı ve bu da Muscovy Şirketi'nin kurulmasıyla sonuçlandı. Yaşamının sonuna doğru İvan İngiltere'yle ilişkilerini güçlendirmeye çalıştı. Yedinci eşiyle henüz evlenmiş olmasına rağmen, Kraliçe Elizabeth'in kuzeni Lady Mary Hastings'le evlenmeyi önerdi. Lady Mary kraliçeye kendisini böyle bir birleştirmeye zorlamaması için yalvardı. Fakat kader araya girdi ve Korkunç İvan öldü.

Korkunç İvan ve Rusya'yı bir imparatorluk haline getiren fetihler yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için bu adresi kullanabilirsiniz: https://2ladd.com/k/tarih-kultur/

Ortalama puan: / 5. Oy sayısı: