Büyük Buhran – 1929'da Kara Perşembe'nin yaşandığı gün

1929’da New York Borsası çöktü

Büyük Buhran hakkındaki ilk yazımızda bu çöküşün nedenlerini ve yansımalarını detaylıca anlatmıştık. Buraya tıklayarak okuyabilirsiniz. Büyük Buhran ile alakalı yazımızın bu bölümünde Wall Street'in Kara Perşembe'sinin yaşanmaya başladığı günleri anlatacağız.

New York Wall Street'teki, dünyanın en büyük para pazarı olan Borsa binasında günlük rutin her zamanki gibi başlamıştı. Ama borsacılar sinirliydi. Geçen birkaç hafta boyunca hem fiyatlar sık sık inip çıkmış, hem de genel hava iyimserlikle korku arasında gidip gelmişti.

Borçlanarak yatırım

1920'ler boyunca Amerikalılar hem menkule hem de hisse senetlerinde umursamazca bir harcama çılgınlığına kapılmışlardı. Geniş bir alım yelpazesi için kredi sınırsızdı. Hisse senetleriyle oynama çılgınlığı büyük ölçüde aracıların verdiği borçlarla destekleniyordu, çünkü herkes durmadan yükselen değerlerin, yatırımlarını güvenceye alacağına yürekten inanıyordu.

Ne var ki, on yıl sonuna yaklaşırken ağır bir bedel ödeneceği artık açık seçik ortaya çıkmıştı. 1929 yılı ekim ayının ortalarına gelindiğinde fiyatlar birdenbire öylesine düştü ki servetleri sadece kağıt üzerinde olan binlerce hisse senedi sahibi yatırımlarını satmak zorunda kaldılar.

Tarihe "Kara Perşembe" olarak geçecek o gün, paniğe kapılan yatırımcıların satma çılgınlığı ABD borsasının temellerini iyice sarstı. 24 Ekim Perşembe günü saat 11'de, açılış saatinden tam bir saat sonra panik borsayı sarmıştı. Kendilerine yükseldiği söylenen şirket hisselerinin satın almış olan yatırımcılar, aracılarına satış talimatı vermişlerdi; kaça olursa olsun, hatta bazen de yok pahasına

New York Times heyecanla bildiriyordu: "Korku vurdu… İnsanlar hisse senetlerini, ne getirdiğine bakmadan borsanın gayya kuyusuna attılar." Balonun patladığı sabah kağıt üzerinde servet sahibi olan yatırımcılar, parasal açıdan üzerlerine sünger çekilmiş gibi silinip gittiler. Borsa katında herkes satmak için çılgınca savaşıyordu. Borsacılar dehşetten bembeyaz kesilmişlerdi; korku ve belirsizlik arttıkça içlerinden kimileri deli gibi oraya buraya koşuyordu. Borsanın ağırbaşlılığına hiç de yaraşmayan bu karmaşa yüzünden görevliler ziyaretçi salonunu kapattılar.

Kurtarma operasyonu

Öğlen olduğunda paniğin en kötü anları atlatılmışa benziyordu ve bir kurtarma operasyonu başlamak üzereydi. Önde gelen banker ve yatırımcılardan bir topluluk hisse senetlerini ve değerli kağıtları satın almak için bir havuzda 20-30 milyon dolar kaynak toplamaya razı olmuşlardı. Basına verdikleri bir demeçte "satışta biraz gerginlik olduğunu" kabul ettilerse de, dengesizliği düzeltmeye ve piyasaya destek olmaya karar verdiklerini eklediler.

Bir saat sonra Borsa'nın başkan yardımcısı Richard Whitney ortaya çıktı. Güvenli bir tavırla kalabalığı yararak ABD çelik hisselerinin satıldığı merkeze ulaştı. İstenilenin üzerinde bir değerden 10000 hisse sipariş etti. Sonra da 20 farklı noktaya uğrayıp yine büyük miktarlarda hisse satın aldı. Birkaç dakika içinde bankerlerin parasının yaklaşık 20 milyon dolarını harcamıştı.

Ama sonuç kısa ömürlü oldu. Kayıt cihazları hala alım satım işlemlerinin hızına erişemez durumda olduğundan piyasa bu gözü pek kurtarma girişimine yanıt olarak toparlandığında bile kara haberler geçmeyi sürdürdü. Ve hisse senetleri çılgınca satılmaya devam etti. Dizlerine kadar satış talimatına ve kayıt şeritlerine batmış olan borsacılar müşterilerinin dakikası dakikasına ne kadar para kaybetmekte olduğunu umutsuzca izliyorlardı. Borsa her zamanki gibi öğleden sonra üçte kapandı, ama saatler sonra bile satıcılar işlemlerle baş etmeye uğraşırken, ofis pencerelerinde ışıklar yanıyordu. Wall Street çevresindeki lokantalar gece boyu açık kaldı ve oteller dolup taştı.

New York otellerinde resepsiyon görevlileri gelen konuklara soruyor: "Uyumak için mi yoksa atlamak için oda istiyorsunuz? Atlamak için pencere istiyorsanız kuyrukta beklemeniz gerekiyor.

Will Rogers, ABD'li mizahçı

Büyük Buhran ve "Dehşetli Salı"

Sonuçta o gün durmadan düşen fiyatlardan 12.894.650 hisse satılmıştı. Bir önceki ayın günlük ortalamasıysa 4 milyondu. Cuma ve cumartesi günleri de fiyatlar durmadan düştü. Pazar günü gazeteler sarsıntının en kötü anlarının atlatıldığını ve bir sonraki hafta işlerin düzeleceğini haber verdiler. Bununla birlikte pazartesi, hisseler yine düşmeye başladı ve salı günü anlaşıldı ki en kötüsü henüz yaşanmamıştı. "Dehşetli Salı" günü yaklaşık 16,5 milyon hisse satıldı. Hisse satılacak kimse kalmamıştı ve tek günde kağıt üzerindeki kazançtan 14 milyon dolar silinip gitmişti.

Eskiden burada getir-götür işlerine bakan bir genç, altı gün önce değeri 100.000 dolar olan bir hisse senedi blokuna 1 dolar önerdi ve satın aldı. Egemen olan umutsuzluğa karşın yine de güven verenler yok değildi. Petrol multi-milyoneri olan John D. Rockefeller, kendisi ve ailesinin "güvenilir senetleri satın aldıklarını" gururla ifade etti. Çöküşle her şeyini kaybetmiş olan güldürü sanatçıcı Eddie Cantor bunu duyunca dayanamadı: "O elbette alabilir, başka kimde para kaldı ki?"

1929 Büyük Buhran – Kara Perşembe'nin yaşandığı gün yazımız burada bitti. Benzer içerikler için: https://2ladd.com/k/tarih-kultur/

Ortalama puan: / 5. Oy sayısı: