Güneş: Tarihçesi, oluşumu, kütlesi, iç yapısı, yüzeyi ve atmosferi

İçerisine 1.3 milyon Dünya sığan devasa sarı cüce hakkında bilgiler

güneş

Güneş, merkezi bir ışık ve ısı kaynağı olmasının yanında tarihi, dini ve bilimsel yönden de insanlara ilham vermiştir. Güneş'in yaşamlarımızda oynadığı büyük rol diğer tüm gezegen ve yıldızlardan daha fazla incelenmesini neden oldu. Güneş fizikçileri bugün bu yıldızın yapısını ve faaliyetlerini anlamaya devam ediyor. Bu zamana kadar birçok özelliği ortaya çıkarıldı.

Güneş'i gözlemlemek

güneş beyaz kağıt
Güneş'in kağıda yansıtılmış görüntüsü

Dünya'dan sarı-beyaz bir ışık küresi gibi görünen Güneş bizden 150 milyon kilometre uzaklıkta, Samanyolu Galaksisi'ndeki Orion Kolu'nda bulunuyor. Dünya'dan Güneş'i gözlemlemek için özel güneş filtreleri kullanmak şart. Güneş'e teleskopla bakarken güneş filtresi kullanmamak tehlikelidir.

Tam Güneş tutulması Güneş'i gözlemlemek için en iyi anlardan biri. Bu olayda Ay, Güneş ile aramıza girerek yıldıza farklı bir yolla bakmamızı sağlıyor. Tam Güneş tutulması gerçekleşirken yıldıza bakmak güvenlidir. Yıldız bembeyaz bir hale şeklinde görünüyor.

Güneş'i gözlemlemenin en güvenli yolu teleskobun merceğine giren ışığı beyaz bir kağıdın üzerine yansıtmaktır.

Güneş'in gezegenlere etkisi

güneş sistemi
Güneş ve gezegenler göreceli konumlarında

Güneş Sistemi'ndeki gezegenleri bir arada tutan kuvvet Güneş'in yer çekimidir. Güneş'in yüzey yer çekimi 274.0 m/s 2 olarak ölçüldü. Kıyaslama yapmak gerekirse Dünya'nın yer çekimi 9.8 m/s 2. Güneş'in yüzeyine yakın bir noktada gitmekle olan bir roketin yıldızın yer çekiminden uzaklaşmak için 2.223.720 km/s hıza çıkması gerekiyor.

Güneş'in radyasyonu tüm gezegenlere ulaşmakta. Sürekli devam eden bu radyasyonlara "güneş rüzgarı" adı veriliyor. Bu görünmez radyasyon rüzgarları gezegenlerde düzenli mevsimsel değişiklere neden olmaktadır. Örneğin Dünya'mızda okyanus akıntılarını, günlük hava durumunu ve iklimi değiştirmektedir.

Kütlesi

güneş
Fotoğrafta görüldüğü gibi zaman zaman kütlesini kaybeder

Güneş Sistemi'nin toplam kütlesinin yüzde 99.8'i Güneş'e ait. Güneş bu nedenle çok büyük. Bu kütleye tüm gezegenler, gök taşları, kuyruklu yıldızlar ve aylar dahil. Genişliği 4.379.000 km olduğundan, içerisine 1.300.000 Dünya sığdırmak mümkün. Dünya'dan 330.000 kez daha ağır ve 109 kat daha geniş. Kütlesi 1,989E30 kg ya da 2 oktilyon tondur (2'den sonra 48 sıfır).

Güneş'in içi

Güneş adeta yanan bir soğan gibi birkaç katmandan oluşuyor. Bu süper sıcak gaz devinin iç yapısının detaylı bir bilgisine sahibiz. Tüm enerji çekirdeğinde üretiliyor. Çekirdekte meydana gelen füzyon ile hidrojen helyuma dönüşmektedir. Bu füzyon süreci yıldızın ışık ve ısı yaymasını sağlıyor.

güneş
Güneş'in katmanlı yapısı, dış yüzeyi ve atmosferi

Güneş'in üst katmanlarının çekirdeğe yaptığı muazzam baskı ısınmasını sağlıyor. Buna füzyon işlemi de eklenince çekirdeğin ısısı 15 milyon dereceye çıkıyor. Yer çekimi, çekirdekteki ısı basıncını dengelediği için yıldız küre şeklini almıştır.

Çekirdeğin üzerinde ışınım ve taşınım bölgeleri var. Sıcaklık buralarda 6700 ile 7700 Celsius dereceye kadar düşüyor. Güneş'in yoğun çekirdeğinde üretilen ışık fotonlarının katmanlar arasından geçerek yüzeye ulaşması birkaç yüz bin yıl almaktadır. Yüzeye fotosfer adı veriliyor.

Yüzeyi ve atmosferi

güneş
Güneş G tipi bir sarı cücedir. 6.09 × 1012 km2 ile yüzeyi Dünya'dan 12.000 kat daha geniştir.

Fotosfer 500 kilometre kalınlıkta. Çekirdekten doğan radyasyon ve ışık bu katmanı geçtiğinde bize ve diğer gezegenlere ulaşıyor. Güneş lekeleri de burada oluşuyor. Fotosferin üzerinde kromosfer ("renk küresi") var. Tam Güneş tutulması sırasında Ay'ın uçlarından yansıyan kırmızı katman burasıdır. Yoğunluğu fotosferden 100.000 kat daha az. Sıcaklık ise 50.000 dereceye çıkıyor.

Kromosferin ardından son olarak korona tabakası geliyor. Güneş'in en dış astmosferidir. Radyasyon rüzgarlarının yıldızdan kurtulduğu ve tüm uzay sistemini dolaştığı yer burası. Sıcaklık milyonlarca dereceye çıkıyor. Güneş fizikçileri koronanın nasıl bu kadar sıcak olduğunu yakın zamana kadar anlayamamıştı. Bunun sebebinin nanoflare denilen milyonlarca küçük titrek ışık parçası olduğu öğrenildi.

Oluşumu ve tarihçesi

güneşin doğumu
Doğmakta olan Güneş'in sanatsal çizimi. Kendisini oluşturan bu gaz ve toz bulutu diskinden gezegenler, aylar, gök taşları ve kuyruklu yıldızlar oluşacak.

Güneş spektral tipte (G2 V) bir yıldızdır ve sarı cüce sınıfına giriyor. Samanyolu galaksisindeki diğer yıldızlara kıyasla daha küçük. 4.6 milyar yaşında ve 5 milyar yıl daha yaşayacağı düşünülüyor. Güneş orta yaşlı bir yıldız ve 13.7 milyar yaşındaki, evren kadar eski yıldızlara kıyasla ikinci nesil bir yıldızdır. Kendisine materyal sağlayan yıldızlardan bazıları uzun zaman önce öldüler.

Güneş 4.6 milyar yıl önce, bir araya toplanan toz ve gaz bulutundan doğdu. Bu gaz ve toz diski sonunda çekirdeği meydana getirdi. Çekirdek hidrojeni helyuma dönüştürdüğü (füzyon) ilk anda parlamaya başladı. Çekirdeğin yakıtı yani hidrojeni tükendiğinde (5 milyar yıl içinde) bu kez helyumu füzyon etmeye başlayacak. Dış atmosferi genişleyecek ve Dünya gibi yakınındaki her şeyi yutacak. Ölmekte olan yıldız sonunda kendi içine çökerek beyaz cüce halini alacak. Artakalan halka şekilli atmosferi uzaya saçılacak. Gezegenimsi bulutsu (nebula) denilen görüntüyü oluşturacak.

Keşif çalışmaları

güneşin keşfi
Ulysses uzay aracı, Ekim 1990'daki uzay mekiği Discovery'den bırakılmasından kısa bir süre sonra

Yıldız hem Dünya'daki hem de uzaydaki gözlemevlerinden inceleniyor. Yıldızın hareketlerini, yüzeyindeki lekeleri, değişen manyetik alanlarını, patlamaları ve koronal kütle kayıplarını izliyorlar. Güneş rüzgarlarının gücü de bu sayede ölçülüyor.

Dünya'daki en bilinen teleskoplar Kanarya Adaları'nda bulunuyor. Bunlardan bazıları İsveç yapımıdır. Diğer bir teleskop ise Kaliforniya'daki Wilson gözlemevinde yer alıyor.

Yörüngedeki teleskoplar SOHO, Solar Dynamics Observatory (SDO) ve ikiz STEREO uzay araçlarıdır. Bunlar yeryüzündeki gözlemevlerine sürekli olarak yeni görüntüler gönderir.

Birkaç yıldır yıldızın etrafında dönen bir uzay aracı da var. Ulysses isimli bu araç yıldızın yörüngesine oturmuş durumda.

Güneş: Tarihçesi, oluşumu, kütlesi, iç yapısı, yüzeyi ve atmosferi yazımız burada son buldu. Daha fazla içerik için bu bağlantıyı takip edebilirsiniz: https://2ladd.com/k/bilim-teknoloji/