John von Neumann kimdir? Elektronik bilgisayarın tasarımcısı

”Johnny von Neumann’da sempatik ve özel bir taraf vardı. İstisnasız, tanıdığım en akıllı adamdı.” Jacob Bronowski, İnsanın Yükselişi / 1973

John von Neumann Budapeşte'de doğdu. Varlıklı ve kültürlü, bankacı bir Yahudi ailenin üç oğullarından en büyüğüydü. 10 yaşına kadar özel öğretmenden ders aldı, sonrasında Macaristan'ın başkentindeki Lutherci Lisede öğrenime başladı. Dikkat çekici yeteneği erken yaştan belliydi; neredeyse fotoğrafik bir hafızası vardı, aritmetik hesapları hızla zihinden yapma becerisine sahipti.

John von Neumann kimdir?

18 yaşında Budapeşte Üniversitesi matematik bölümüne kaydoldu, ancak zamanının çoğunu Berlin'de Avrupalı bilimsel seçkinleri tanıyarak geçirdi. Sonrasında Budapeşte Üniversitesi'nde doktoraya başladı ama aynı zamanda meslek edinebileceği bir eğitim almasını isteyen babasının ısrarıyla Zürih'teki Eidgenössiche Techische Hochschule'de (ETH) kimya mühendisliği eğitimi aldı. 1925 yılında ETH'den kimya mühendisliği lisans diploması ve 1926'da Budapeşte Üniversitesi'nden matematik doktorası aldı.

1926 yılında Almanya'daki Göttingen Üniversitesi'nde Rockerfeller Bursu aldı. Bir sonraki yıl Berlin Üniversitesi'ne privatdozent (öğretim üyesi) atandı, üniversite tarihindeki en genç privatdozentti. 1920'lerdeki araştırmaları çok kapsamlıydı, matematiksel mantık, küme teorisi, işlemci teori ve kuantum mekaniği çalışıyordu. 1930'larda Princeton Üniversitesi'ne misafir profesör oldu, birkaç yıl boyunca zamanını Berlin ile Princeton arasında böldü. Ancak Avrupa'da bozulan siyasi durumdan ötürü Amerika Birleşik Devletleri'nde kalıcı bir mevki edinmek istiyordu.

Bu fırsat 1933 yılında Princeton'da yeni kurulan Institute for Advanced Study'ye (İleri Araştırmalar Enstitüsü) kurucu profesör atanması ile geldi (diğer kuırucu profesör Einstein'dı). 1937'de Amerikan vatandaşlığına geçti. Von Neumann enstitüde hem kurumsal ve uygulamalı matematikte fevkalede sonuçlar elde etti, hem de oyun teorisini geliştirdi. Oskar Morganstern ile birlikte yazdığı 1944 tarihli Theory of Games and Economic Behaviour (Oyun Teorisi ve Ekonomik Davranış) adlı kitabı matematiksel ekonomide kilometre taşıydı.

Savaş zamanı hesaplamaları ve ilk elektronik bilgisayar

Manhattan Projesi'nin eski direktörü J. Robert Oppenheimer ve John von Neumann 1952 yılında IAS makinesinin önünde
Manhattan Projesi'nin eski direktörü J. Robert Oppenheimer ve von Neumann 1952 yılında IAS makinesinin önünde

Von Neumann'ın hoş bir kişiliği vardı, çok sosyaldi ve parlak bir siyasi zekaya sahipti. Amerika Birleşik Devletleri Aralık 1941'de Pearl Harbor saldırısının ardından İkinci Dünya Savaşı'na girince uyumluluğu, karmaşık matematik problemleri kolayca çözen efsanevi zihinsel yetenekleri sayesinde, danışmanlık hizmetine yönelik taleplerde büyük bir artış oldu. 1943'te artık tüm dikkatini savaşla ilgili işlere, özellikle de sayısal hesaplama problemlerine yöneltmişti.

En önemlisi Las Alamos'daki Manhattan Projesi'ne danışman oldu. Orada atom bombasının merkezinde bulunan nükleer maddeyi patlatmak için iç patlatma teknikleri üzerine danışman yapıyordu. Bu işlem, karmaşık sistem matematik denklemlerinin saysal çözümünü içeriyordu, dolayısıyla mevcut en gelişmiş hesap makinelerini bulmak için uğraştı.

John von Neumann, ABD ordusunun Maryland Aberdeen Proving Ground'daki (Aberdeen Test Parkuru) Balistik Araştırma Laboratuvarı'na da danışmanlık yapıyordu. Laboratuvarın temel görevlerinden biri balistik cetvellerinin üretilmesiydi ve elektronik bilgisayar, ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) yapılması için yakınlardaki Pennsylvania Üniversitesi, Moore Elektrik Mühendisliğindeki bir projeye fon sağlıyordu. Teknik ve tasarım sınırlamalarından dolayı, ENIAC, Nuemann'ın atom bombası hesaplamalarına uygun değildi, ama Moore'daki grupla işbirliği yaparak ardıl bir makine olan EDVAC'ı (Electronic Discrete Variable Automatic Computer) tasarladılar.

Haziran 1945'te, grubun bulgularını First Draft of a Report on the EDVAC adlı raporunda özetledi. Rapor neredeyse tüm takip eden bilgisayar gelişmelerinin temel aldığı "yönergeleri saklayan bilgisayar" diye bilinen şeyin mantıki tanımını veriyordu. Yönergeleri saklayan bilgisayar, bir hesaplamada hem program hem de sayılar aynı elektronik hafızayı kullandığı için bu isimle anılıyordu. Bu da bilgisayarın güç ve esnekliğini büyük oranda artırıyordu; örneğin, bir programın kendi yönergelerini işletebileceği anlamına geliyordu.

Hidrojen bombası

1946'da von Neumann, Institute for Advanced Study'ye geri dönerek ilk pratik bilgisayarlardan birinin yapılışına liderlik etti. Çalışır halde bilgisayarların gelmesiyle, sayısal hava tahminiyle ve daha felsefi olan sibernetik ve özdevinir konularıyla ilgilenmeye başladı. Aynı zamanda, Los Alamos'ta hidrojen bombasının gelişimi konusunda danışmanlık yapmaya devam ediyordu.

1954 yılında Başkan Eisenhower kendisini Atomic Energy Commision'ın (Atom Enerji Komisyonu) başına geçirdi. Burada bilim ve askerli politika üzerine savaş taraftarlığına meyleden bir etkisi oldu. 1955 yılında Neumann'da kemik kanseri teşhis edildi, sonunda bu hastalıktan öldü. Son önemli yetkinliği Yale Üniversitesi için Silliman Konferanslarını hazırlamasıydı, bunlar 1958'de, ölümünden sonra The Computer and the Brain (Bilgisayar ve Beyin) adıyla yayımlandı. 1957 yılında 53 yaşında öldü.

John von Neumann kimdir? Elektronik bilgisayarın tasarımcısı yazımız burada son buldu. Benzer içerikleri çin: https://2ladd.com/k/bilim-teknoloji/