Kaptan James Cook'un Avustralya ve Yeni Zelanda keşfi ve ölümü

Avustralya ve Yeni Zelanda’nın keşfedilmesi

Kaptan James Cook ile ilgili ilk yazımızda Cook'un gemisi Endeavour ile Yeni Zelanda, Avustralya ve Büyük Set Resifi'ni keşfettiği günleri anlatmıştık. Özellikle bu ada ülkelerini kusursuz bir biçimde haritalamayı başarmış olması da ayrı bir başarı konusudur. Yazımızın bu bölümünde James Cook'un başka neler bulduğunu, Avustralya'nın neden bir mahkum yerine dönüştüğünü, son olarak Avustralya ve Yeni Zelanda'nın gelişim süreçlerini anlatacağız.

James Cook başka neler buldu?

Cook Temmuz 1771'de ilk yolculuğundan döner dönmez yeniden gitmek istediğini bildirdi. "Yeni Hollanda"nın güneyinde bir kısa olduğu düşüncesi Kraliyet Deniz Kuvvetleri'nin çok ilgisini çekiyordu. Resolution ve Adventure isimli iki gemi yeni bir sefer için donatıldı.

17 Ocak 1773'te James Cook Güney Kutup Dairesi'ni geçti ve 67°16' enlemine ulaştı. Burası daha önce kimsenin gitmediği kadar güneydeydi ama yine kara bulunamadı. Ekim 1773'te tekrar güneye yelken açtı ve Güney Kutup Dairesi'ni iki kez geçti. Hala kara yoktu. Güney ufkunun gerisinde yalnızca Antartika vardı ama Cook o buzlu enlemlerde bir kıta varsa bile ekonomik açıdan pek az önemi olacağını biliyordu.

Bir başka soru da, Kanada'nın üstünden bir kuzeybatı geçidiyle Çin'e açılan bir deniz yolunun olup olmadığıydı. XVI. yüzyıldan beri pek çok kaşif böyle bir yolu aramıştı. Cook bu amaçla 14 Temmuz 1776'da Büyük Okyanus tarafından yola çıktı. Bir kez daha Resolution'daydı ama bu sefer Discovery de ona eşlik ediyordu.

Cook önce Güney Denizi adalarına gitti, oradan Alaska'ya yöneldi. Yolda Hawaii takımadalarını keşfedip Sandwich Adaları adını verdi. Sonra Kuzey Kutbu buzullarına kadar gitti, ama aradığı geçidi bulamadı. Güneye döndü ve kışı büyük saygı gördüğü Hawaii'de geçirmeye hazırlandı. Ancak Discovery'den çalınan bir filika yüzünden münakaşa çıktı. İzleyen arbedede Cook öldürüldü. Mürettebatı büyük zorlukla kaptanlarının cesedinden kalanları ele geçirip denize defnettiler.

Mahkumlar neden Avustralya'ya gönderildi?

Suçluları ve siyasi açıdan istenmeyenleri adadan göndermek fikrinin doğuşu, İngiltere'nin onları gönderebilecek topraklar edinmesiyle aynı döneme rastlar. 200 yıl boyunca on binlerce suçlu fiilen köle olarak Amerika topraklarına ve Batı Hint Adaları'na gönderildi. Hapishaneler aşırı kalabalıktı. Mahkumların nakli bu sorunu hallediyor ve ucuz iş gücü sağlayarak sömürgelerin gelişmesine katkı sağlıyordu. Sonuç olarak yankesiciler, soyguncular, Jasobusçu isyancılar, İrlandalı asiler ve koyun hırsızları, denizaşırı ülkelere yerleşen ilk İngilizler oldular.

Amerika'nın bağımsızlığı bir krize yol açtı. Genç cumhuriyet artık mahkumları istemediğinden, Kaptan Cook'un keşifleri Tanrı'nın bir armağanı olarak görüldü. Banks Parlamento'ya Botany Koyu'na yerleşilmesini önerdi, İngiltere'nin mahkumlarını göndererek aynı zamanda kalabalık hapishaneler sorunun da çözmüş olacağına işaret etti.. Bölgedeki çam ağaçları ile ketenin Pasifik'te ticaret yapan gemilere seren ve yelken sağlaması da ek bir avantajdı. Böylece 1786'da Botany Koyu'nun Avustralya'daki ilk mahkum kolonisi olması karara bağlandı.

Avustralya nasıl gelişti?

11 mahkum gemisinden oluşan ilk filo 18 Ocak 1788'de Botany Koyu'na vardı. Vali Arthur Philip de dahil herkes Kaptan Cook'un anlattıklarından, gerisinde bereketli çayırlarına bulunduğu güzel bir liman görmeyi bekliyordu. Ancak onun yerine ufka kadar uzanan okaliptüs ağaçlarıyla bezenmiş bir çalılık arazi gördüler.

Philips hemen daha iyi bir yerleşim yeri bulmak üzere yola çıktı. Yakınlardaki bir burun, Cook'un hakkında yalnızca tahmin yürüttüğü bir manzarayı gizliyordu: "Dünyanın en güzel limanlarından biri, içinde bin gemi bile tam bir güvende olur." 25 Ocak'ta Port Jackson'a yelken açtı ve ertesi gün, adını ilk filoyu gönderen sömürgeler bakanından alan Sydney Koyu'nda mahkumlar kolonisini kurdu.

İlk yıllarda hasat kaldırılamadı ve yiyecek sıkıntısı çekildi. 1790'da yeni mahkumlar geldi. Yarısı çalışamayacak kadar hastaydı. Philips gittikçe artan kayıtsızlığa karşı iyi davranışları toprakla ödüllendirmeye başladı. 1791'de bir çiftçi kendi kendine yeter hale geldiğini duyurdu ve Philip ona daha fazla toprak verdi. 1792 sonlarında nüfus 3500'e ulaşmıştı. Aynı yıl Philip 62 kişiye toprak verdi ve 700 hektar ekildi. Bu genç koloni tutunacak gibi görünüyordu.

Yeni Zelanda'ya ne zaman yerleşildi?

Mahkum sömürgeciler Sydney'ye yerleşmeye başlar başlamaz fok ve balina avcıları ile ticaret gemileri Yeni Zelanda açıklarında demirlemeye başladı. Bu gemilerde sık sık Maoriler çalıştırılıyordu ve çok geçmeden onlar da Sydney'de bildik tipler oldular. Hongi Hika isimli bir şef İngiltere'ye gidince orada hediyelere boğuldu. Sydney üzerinden dönerken, almış olduğu hediyeleri tüfeklerle değiş tokuş etti. Evine döndüğünde yeni silahlarıyla Kuzey Adası'nda kabile savaşlarını başlattı.

Yeni Zelanda'yı keşfeden ilk beyazlardan biri, 1814'te gelen Samuel Marsden isimli bir misyonerdi. 1830'ların sonlarında yeni yerleşmeler, Edward Gibbon Wakefield'ın planlarına göre gelişti. Wakefield İngiliz sınıf sistemini yansıtan, kendi kendini yöneten toplumlar kurmak istiyordu. Fikirlerini yaymak üzere Yeni Zelanda Kumpanyası'nı kurdu.

1839'da Wakefield kardeşi William'ı Cook Boğazı bölgesine gönderdi ve kabilelerden milyonlarca hektar toprak satın aldı 1840'da İngiliz Valisi William Hobson ile 512 kuzeyli şef Waitangi Antlaşması'nı imzaladılar. Bu antlaşma bir yandan İngiltere'ye hükümranlık hakkı verirken, Maorilere de İngiliz tebaası olarak tüm hakları tanıyordu.

Aynı yıl Wakefield'ın toprak sattığı ilk 1000 yerleşimci Wellington bölgesine geldi. Kısa sürede Maorilerin yaşamlarını altüst ettiler ve pek çok acıya yol açtılar. Bu anlaşmazlıkların zaman için çözümlenmesiyle yeni bir ulus doğacaktı.

Kaptan James Cook'un Avustralya ve Yeni Zelanda keşfi ve ölümü yazımız burada son buldu. Benzer içerikler için: https://2ladd.com/k/tarih-kultur/