1. Dünya Savaşı'nın nedenleri

Dönemin tarihçilerinin “Tüm savaşları bitiren savaş” dediği 1. Dünya Savaşı nasıl başladı?

Avusturya Alpleri

Tüm savaşları sona erdiren savaş adıyla bilinen 1. Dünya Savaşı, Temmuz 1914 ile 11 Kasım 1918 arasında gerçekleşti. Savaşın sonunda 17 milyondan fazla insan öldü. Savaşın nedenleri basit bir zaman çizelgesinden çok daha karmaşık olduğundan bugün hala tartışılmaya devam etmektedir. Aşağıdaki liste, 1. Dünya Savaşı'na en çok neden olduğu düşünülen olaylara genel bir bakış sunmaktadır.

Kurulan savunma ittifakları

1. Dünya Savaşı sırasında, 1918'de Rusya'daki savaş esirleri.
1. Dünya Savaşı sırasında, 1918'de Rusya'daki savaş esirleri

Dünyanın dört bir yanındaki ülkeler her zaman komşularıyla karşılıklı savunma anlaşmaları yapmıştır. Bu mukavelelere göre bir tarafın topraklarına savaş ilan edilirse komşu ülkeye de ilan edilmiş olur. Karşılıklı savunma ittifakları ülkelerin savunmak zorunda oldukları komşuları pahasına normalde düşman olmadıkları ülkelerle savaşa girmesine neden oldu. 1. Dünya Savaşı başlamadan önce aşağıdaki ittifaklar mevcuttu:

Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş ilan ettiğinde, Rusya Sırbistan'ı savunmak zorunda kaldı. Rusya'nın harekete geçtiğini gören Almanya, Rusya'ya savaş ilan etti. Fransa daha sonra Almanya ve Avusturya-Macaristan'a karşı savaşa sürüldü. Almanya, Belçika'ya yürüyerek Fransa'ya saldırdı, bu da İngiltere'yi savaşa sürükledi. çekerek Fransa'ya saldırdı. Ardından Japonya savaşa girdi. Daha sonra İtalya ve ABD müttefiklerin yanında 1. Dünya Savaşı'na dahil oldu.

Emperyalizm

1. dünya savaşı nedenleri emperyalizm
Etiyopya'nın keşfedilmemiş yerini gösteren eski bir harita

Emperyalizm bir ülkenin başka bölgeleri kontrolü altına alarak gücünü ve servetini artırmasıdır. 1. Dünya Savaşı'ndan önce birkaç Avrupa ülkesi Afrika'da ve Asya'da emperyalist iddialarda bulunarak bu noktalarda çekişmeye girmişti. Bölgelerdeki hammadde potansiyeli keşfedildikçe emperyalist ülkelerin arasındaki gerginlik yükseldi. Artan rekabet ve daha büyük imparatorluklar kurulmasına duyulan arzu dünyanın 1. Dünya Savaşı'na girmesine neden olacak çatışmaları başlattı.

Militarizm

Avusturya-Macaristan Donanması'nın Tegetthoff sınıfına ait bir savaş gemisi olan Tegetthoff SMS, 21 Mart 1912'de Avusturya'nın Trieste kentinde bulunan Stabilimento Tecnico Triestino tersanesinden denize indiriliyor
Avusturya-Macaristan Donanması'nın Tegetthoff sınıfına ait bir savaş gemisi olan Tegetthoff SMS, 21 Mart 1912'de Avusturya'nın Trieste kentinde bulunan Stabilimento Tecnico Triestino tersanesinden denize indiriliyor

Dünya 20. yüzyıla girerken, özellikle her ülkenin birbirinin savaş gemisi sayısını karşılaştırdığı bir silahlanma yarışına girildi. Ülkeler genç erkeklerin savaşa hazır olması için gitgide daha fazla askeri eğitim vermeye başladı, ordular genişledi. Savaş gemilerinin kendilerinin büyüklüğü de arttı. Taşıdıkları silahlar, hızları, tahrik yöntemleri ve zırhlarının kalitesi gelişti. Bu durum en çok 1906'da İngiltere'nin HMS Dreadnought'ı ile hissedildi.

Ülkeler harekete geçti ve ilk hamlelerden biri Almanya'nın İmparatorluk Donanması'ndan (Kaiserliche Marine) geldi. Ordu envanterine çok sayıda modern ve güçlü savaş gemisi eklemeye başladı. 1914'te Almanya'nın yaklaşık 100 savaş gemisi ve iki milyon eğitimli askeri vardı. İngiltere ve Almanya bu dönemde donanmalarını büyük ölçüde büyüttü. Ayrıca özellikle Almanya ve Rusya'da askeri kuruluşların halk politikaları üzerinde daha büyük etkisi olmaya başladı. Militarizmdeki bu artış daha fazla ülkenin kendini 1. Dünya Savaşı'nda bulmasına neden oldu.

Milliyetçilik

1914'te Avusturya-Macaristan haritası
1914'te Avusturya-Macaristan haritası

1.Dünya Savaşı'na neden olan ana olayların birçoğu Avusturya-Macaristan topraklarında ve çevresinde yaşandı. Bosna-Hersek'teki Slav halklar artık Avusturya-Macaristan'ın bir parçası olmak yerine Sırbistan'ın parçası olma arzusuna kapıldı. Bu etnik kökenli milliyetçi isyan doğrudan Arşidük Franz Ferdinand suikastına neden olacaktı.

Ancak daha genel olarak ele alındığında, Avrupa boyunca yayılan ülkelerin çoğunda baş gösteren milliyetçilik düşüncesi yalnızca 1. Dünya Savaşı'nı başlatmadı aynı zamanda savaşın Avrupa ve Asya'ya yayılmasına da yol açtı. Ülkeler egemenliğini ve gücünü kanıtlamaya çalıştıkça savaş daha da karmaşıklaştı ve uzadı.

Başlatan sebep: Arşidük Franz Ferdinand suikastı

1. Dünya savaşı nedenleri Arşidük Franz Ferdinand suikastı
Arşidük Franz Ferdinand

Yukarıda bahsedilen tüm ögelerin (ittifaklar, emperyalizm, militarizm ve milliyetçilik) bir araya gelmesine ve 1. Dünya Savaşı'nın başlamasına neden olan olay Avusturya-Macaristan'daki Arşidük Franz Ferdinand suikastıydı. Haziran 1914'te Kara El adlı bir Sırp milliyetçi terörist grup, adamlarını Arşidük'ü öldürmek üzere harekete geçirdi. Sürücü arabaya atılan el bombasından kaçınca ilk suikast girişimi başarısız oldu. Ancak o günün ilerleyen saatlerinde Gavrilo Principli adlı bir Sırp milliyetçisi Avusturya-Macaristan'ın parçası olan Saraybosna'ya hareket eden arabadaki Arşidük ve karısını vurdu. İkisi de yaralarından öldü.

Suikastin nedeni, bölgenin kontrolünü elinde tutan Avusturya-Macaristan'ı protesto etmekti: Sırbistan Bosna Hersek'i devralmak istemişti. Ferdinand'ın suikastı Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a savaş ilan etmesine neden oldu. Rusya, Sırbistan ile olan savunma ittifakı gereği savaşa dahil olmaya başladı. Almanya bunun üzerine Rusya'ya savaş ilan etti. Savaş böylece ittifakları içine alacak şekilde genişlemesi başladı.

Tüm savaşlara son verecek savaş

1. Dünya Savaşı ile harp büyük oranda değişti. Eski savaşlardan kalma yumruk yumruğa dövüş yerini teknolojik silahlara bıraktı ve askerleri yakın muharebeden uzaklaştırdı. Savaş aşırı derecede yüksek ölümle bitti. 15 milyon insan öldü ve 20 milyon insan yaralandı. Savaşın yüzü bir daha asla eskisi gibi olmayacaktı.