Risin nedir? Yapımı, tohumu ve zehirlenmesi (Hint yağı bitkisi)

Hint yağı bitkisi Akdeniz ve Ege’de görülebiliyor, tohumu son derece ölümcül

risin hint yağı bitkisi kene otu
Hint yağı bitkisi (Kene otu)

Risin, Hint yağı bitkisinin (Ricinus communis, Kene otu bitkisi olarak da bilinir) fasulyesinde bulunan bir zehir. Risin, Hint yağı (Kastor yağı) yapmak için işlenen kene otu bitkisinden kalan 'püre' isimli atık üründen elde ediliyor. Yapımı kolay, ucuz ve aerosol formda stabil kalıyor. En çok ABD'de terör saldırıları için kullanılmıştır.

Risin yapımı

risin bezelyeleri
Risin bezelyeleri

Bir protein olan risin Hint yağı bitkisi tohumundan yapılıyor. Hint bitkisi tohumları fren ve hidrolik sıvı bileşeni olan Hint yağı yapımında kullanılmaktadır. Bu üretim sırasında açığa çıkan atık pürenin %3 ila 5'i risin olmaktadır. Bu proteini püreden ayırmak zor olmuyor. Yapımında kromatografi denilen lisans düzeyi kimya öğrencilerinin bildiği yaygın bir teknik kullanılmaktadır.

Risin ne kadar ölümcül?

risin tohumu
Hint yağı bitkisi tohumları

Dünya'nın birçok yerindeki hastalık kontrol ve önleme merkezlerine göre risin "çok zehirli" sınıfına girmekte. Maymunlardaki testlerden elde edilen veriler, sadece 3 miligramının yetişkin bir insanı öldürebileceğini gösteriyor.

Nasıl zehirliyor?

Zehir protein üretiminden sorumlu hücre organelleri olan ribozomları etkisiz hale getirmekte. Proteinler hücrenin yaşaması için gerekli olduğundan üretilmeleri durduğunda hücre ölür.

Risin zehirlenmesi belirtileri neler?

hint yağı bitkisi (kene otu bitkisi)
Hint yağı bitkisi Akdeniz ve Ege'de yetişiyor

Zehirlenme risinin vücuda nasıl girdiğine bağlı. Solunması halinde solunum güçlüğü, ateş, öksürük ve mide bulantısına neden olabilir. Yutulan risin vücudun susuz kalmasına neden olan kusma ve ishal ile sonuçlanıyor; ayrıca nöbetlere de neden oluyor. Maruz kalındığında belirtiler en erken 4 saat ve en geç 24 saatte ortaya çıkıyor. Risin zehirlenmesi kaynaklı bir ölüm bir buçuk ila üç gün içinde gerçekleşir.

Nasıl maruz kalınır?

Bol miktarda Hint otu tohumu (fasulyesi) yemenin risin zehirlenmesi yaşatması mümkün. Bununla birlikte aerosol parçacıkları olarak solunduğunda daha güçlü ve ölümcül bir biyolojik terör aracı haline gelmektedir. Derinin altına nüfus etmediği sürece dokunmak öldürmez ancak ellerin sıkıca temizlenmesi gerekir.

Savaş ve suikast silahı

risin şemsiyesi silahı
KGB tarafından suikast silahı olarak geliştirilen risin şemsiyesi

Madde yüzyıllardır savaş ve biyolojik terör silahı olarak kullanılıyor. Bu uzun tarihinin en bilinen örneklerinden biri ABD Savaş Bakanlığı'na aittir. Bakanlık ilk kez 1918'de kullanmayı düşündü. ABD İkinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz bilim adamlarıyla çalıştı ve bir risin bombası geliştirdi. Bombanın kullanıldığına dair kayıt bulunmuyor ancak işlenmemiş de olabilir. Ordu 1940'larda solunabilir risin tozlarını denedi.

Risinin kullanıldığı bir başka senaryo ise 1978'de Büyük Britanya'da Bulgar gazeteci Georgi Markov'un suikasta uğramasıdır. Bu olayın dışında Irak ordusu 1980'lerde topçu mermilerine risin yerleştirdi. 1990'ların ortasında, bir milis grubu olan Minnesota Patriots Konseyi üyeleri, risin kullanarak kolluk kuvvetlerini öldürmeye çalışmaktan suçlandı ve mahkum edildi.

Risin daha sonra 2003 ve 2004 yılında bir Güney Carolina posta tesisinde, eski çoğunluk lideri ve Cumhuriyetçi ABD senatörü Bill Frist'in posta odasında ve Beyaz Saray'a gönderilen bir mektupta bulundu ancak ölüm veya hastalığa neden olmadı. El Kaide gibi terörist grupların üyesi olduğundan şüphelenilen kişiler tarafından kullanıldığına rastlanmıştır.

Nasıl tespit edilir?

sirin breaking bad walter white zehir
Breaking Bad dizisinde kimyager Walter White karakteri risin yapıyor

Risin ile tehlikeli bir geçmişi olan Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerde posta dağıtım servislerinde kullanılan sensörler, rutin olarak risin ve diğer zehirli patojenlerin varlığını kontrol ediyor. Pozitif bir örnek bulunduğunda laboratuvarlara gönderiliyor ve burada risin proteinlerini hedef alan antikorlar veya Hint yağı bitkisindeki DNA kullanılarak testler yapılıyor. Basına duyurulan son risin zehirlemesi girişimi Washington DC posta tesisinde yaşandı. Maryland'deki bir laboratuvar örneği doğruladı. Beyaz Saray sık sık bu zehrin hedefi oluyor.

Risin zehirlenmesi tedavi edilebilir mi?

Panzehiri yok. Ancak New Jersey'de bir biyoteknoloji şirketi olan Soligenix risin aşısı geliştiriyor. Klinik deneyler erken aşamada olduğundan henüz gıda ve ilaç idaresi tarafından onay almadı. Ancak yasalarda, alternatifi bulunmadığı takdirde onaylanmamış ilaçların kullanımına izin veren "acil kullanım izni" maddesi bulunuyor.

Aşı, uygulandığında antikor üretilmesini sağlıyor ve zehir henüz etkisini göstermemişken vücudu koruyor. Ancak zehir dört saat gibi kısa bir sürede yayılabildiğinden hasta bu süreden sonra kurtarılamamaktadır. Onaylanmış gerçek bir tedavisi bulunmadığından risin son derece ölümcül çok tehlikeli bir zehirdir. BD Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü risin zehri aşısı geliştirilmesi için uzun süredir fon sağlıyor. Zehre dair bilinirlik özellikle dünyaca ünlü Breaking Bad dizisindeki bir bölümde kullanılmasından sonra arttı. Sanılanın aksine satışı yapılmamaktadır.