Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /276–319/ Çin'de özel ordular, Roma'da Tetrarşi dönemi, Milano Fermanı

Çin'de Batı Jin Hanedanının ilk imparatoru Wud, (265-89) Batıya ticaret yollarını güvenlik altına alan ve ulaşımı kolaylaştırmak için Sarı Irmak üzerinde köprü inşa ettiren kuvvetli bir hükümdardı. Ancak, Üç Krallık dönemi savaşları (bkz. MÖ 231-244) vergilerin yükselmesiyle birlikte devleti fakirleşmiş ve birçok köylü korunmak için toprak sahiplerinin yanına kaçmış, bu da özel orduların ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Roma İmparatorluğunda İmparator Aurelian'ın ardından -275'te öldürüldü- Probus 276'da iktidarı ele geçirmeden önce, kısa süre yaşayan iki imparator -Tacitus ve Florianus- tahta çıktı. Probus iki yıl içinde Tuna'daki Gotları yenerek Frankları Ren'den geriye sürmüştü. İran'a karşı 281'de planlanan bir sefer Batı'da tahtta hak iddia eden iki kişinin, Bonosus ve Proculus'un, isyanları nedeniyle gerçekleşemedi. Askeri başarılarına rağmen Probus, Sirmium'da (bugünkü Sırbistan) bayındırlık projelerinde çalışmaya zorlandıkları için kızgın olan birlikleri tarafından 282'de öldürüldü.

Roma'da Dört İmparator Sistemi, Maksimum Fiyat Fermanı, İran-Roma barışı

Küçük Asya'daki Roma ordusu, imparatorluk muhafızlarının eski komutanı Diocles'i İmparator Diocletianus (284-305) adıyla 284'te tahta geçirdi. Diocletianus 285'te Carinus'u (Batı İmparatorluğunun o tarihteki hükümdarı) yendi, orduyu yeniden düzenleyerek ve eyaletleri alt bölgelere ayırarak imparatorluğun yeniden teşkilini başlattı. Sınırlardaki sorunlar yalnız başa çıkılamayacak kadar büyüktü; yönetimde yanında olması için Maximilian'ı (250-310) önce Caesar (ast imparator) daha sonra Augustus (kıdemli imparator) unvanlarıyla 285'te hükümdar olarak atadı.

Britanya'nın Carausius'un döneminde 286'da imparatorluktan ayrılması Diocletianus'un daha fazla değişime ihtiyaç olduğuna inandırdı. O ve Maximilian 293'te iki yeni Caesar daha atadılar; Constantinus Chlorus (293-306) Diocletianus'a batıda yardım edecek ve Galerius (293-311) doğuda Maximilian'ın astı olacaktı. Bu tetrarşi (dört imparator sistemi) Britanya'da (296) ve Mısır'da (298) ilk zamanlar başarılı oldu. Diocletianus 294'te bronz ve gümüş, yeni paralar basarak sikke sistemini değiştirdi ve 301'de artan enflasyonu kontrol altına almak için Azami (Maksimum) Fiyat Fermanını çıkardı. Diğer önlemlerinin tersine, bu önlem başarı kazanamadı.

İLGİLİ:  Qwerty klavyenin hikayesi: Neden ve nasıl popüler oldu?

I. Şapur'un 272'de ölümünden sonra İran bir siyasi istikrarsızlık dönemi yaşadı. Narseh (293-302) 293'te İran tahtına çıktı. Ermenistan ve Mezopotamya'da Romalılar'ın aldığı toprakları geri almak için kararlıydı. 296'da büyük bir istila başlatarak Caesar Galerius'u 297'de mağlup etti. Ancak ertesi yıl Galerius Narseh'in ordusunu Ermenistan'da ezici bir yenilgiye uğrattı ve Pers kralın ailesini esir aldı. Galerius'un Ktesifon'a kadar ilerlemesi ve şehri 298'de ele geçirmesi üzerine Narseh antlaşmaya varmak zorunda kaldı (Nisbis Antlaşması). İran Romalılarla izleyen 40 yıl boyunca barış içinde kaldı.

Meksika Vadisinde Teotihuacan şehri 300 yılı civarında gücünün doruğuna ulaştı. Şehrin ana caddesi -Ölüler Bulvarı- Ay Piramidi ile Ciudadela (hükümdarın sarayı olması mümkündür) arasında uzandı ve bulvar boyunca şehrin beylerinin ikametgahları sıralandı.

Diocletianus'un Hristiyan baskısı, Roma'da tetrarşi bozuluyor

Hristiyan cemaati 250 ve 260'larda gördüğü eziyetlerden sonra Roma İmparatorluğunda 40 yıl süresince sükunet içinde yaşamıştı. Diocletianus 303'te tüm kiliselerin yıkılması ve Hristiyan kitaplarının yakılmasını emreden bir ferman çıkarttığında durum bütünüyle değişti. Bunu izleyen daha sert bir ferman Hristiyan din adamlarının tutuklanmasını emretti ve bir diğeri de tüm Hristiyanların pagan tanrılarına kurban sunmasını mecbur tuttu. İnançlı Hristiyanlar bu taleplere uymadılar ve birçoğu öldürüldü.

Dioctelianus 304'te ciddi biçimde hastalandı ve kendisi ile Maximilian'ın tahttan ineceklerini duyurdu. Constantinus Chlorus ve Galerius Augustus olarak tahtı devralacaklar ve Maximus (Galerius'un kuzeni) ve Flavius Severus (Galerius'un ordudan meslektaşı) yeni Caesarlar olacaklardı. Yeni tetrarşi kısa sürede bozuldu. Constantinus Temmuz 306'da Eboracum'da (günümüzde York, İngiltere) öldü ve oradaki birlikleri oğlu Konstantin'i yeni Augustus olarak ilan ettiler.

Ekim ayında Maximilian'ın oğlu Maxentius (306-12) Roma'da imparator olarak taç giydi. Severus Roma'yı Maxentius'tan almaya çalışırken öldürüldü ve Maximian kendisini Augustus makamına getirdi. Emeklilikten geri çağrılan Diocletianus başkanlığında, anlaşmazlıkları çözümlemek üzere 308'de Carnuntum Konferansı düzenlendi. Konstantin Licinius'u Augustus (308-24) yaparak mevkiisi düşürülmek suretiyle Batı'da Caesar olmayı kabul etti.

İLGİLİ:  Kara Ölüm Avrupa'yı kasıp kavuruyor: Avrupa'da veba salgını

Maximin Dala da (310-13) doğuda Galerius'un Caesar'ı oldu. Bu yeni düzenleme eskisinden daha başarılı olmadı. Galerius 311'de öldü ve Maximian Doğu'da Augustus oldu.

Maximian Hristiyanlara karşı yeni önlemlerin alınmasını emretti. Konstantin ise İtalya'yı işgal etti ve Ekim 312'de Maxentius'u Milvian Köprüsü Savaşında yenerek öldürdü. Muharebeden önce Konstantin'in rüyasında Hi-Ro simgesini gördüğü ve ordusuna bu simgeyi kalkanlarına işletmeleri emrini verdiği söylenir.

Licinius ve Konstantin 313'te Mediolanum'da (günümüzde Milano) buluşarak iktidarı paylaşmaya ve fiiliyatta Hristiyanlığı yasallaştıran tüm inançlara ibadet özgürlüğü verilmesine dair Milano Fermanını çıkarttılar. Licinius daha sonra doğuya döndü ve Maximin Dala'yı öldürerek doğu eyaletlerdeki güvenliği temin etti. Konstantin ve Licinius arasındaki ittifak 316'da bozuldu. Barış 317'de tekrar sağlandı ve Roma İmparatorluğu altı yıl boyunca huzursuz bir barış dönemine girdi.

Çin'de Wudi'in halefi Huidi'nin (290-306) akıl sağlığı yerinde olmadığından bir dizi naipler imparatorluğun kontrolü için mücadele etti. Huidi'nin kardeşi Huaidi (307-12) Kuzey Xionghu kabilesini rekabet içindeki Çin fraksiyonlarına karşı mücadelesinde yardımcı olması için davet etti, ancak kabile Huaidi'yi tutsak aldı. Son Batı Jin imparatoru Mindi (313-16) Xionghu'nun Chang'an'ın (günümüzde Xi'an) başkenti yağmalamalarına tanıklık etti. Jin güneye kaydı ve Yuandi (317-23) burada 317'de ilk Doğu Jin imparatoru oldu.

Kronolojik özet

  • 276 / Probus, Tacitus'un altı aylık hükümdarlığından sonra Roma imparatoru olur
  • 277 / Mani (Manihaizm kurucusu) Persler tarafından çıkarılır
  • 277-79 / Probus Frankları Galya'dan atar ve Mısır ve Illirya'daki karışıklıkları bastırır
  • 279 / Tiberias'taki Yahudi alimleri Yahudi kanunları ve doktrinlerinin derlemesi olan Talmud'u yayınlar
  • 280 / Batı Jin Çin'in güneyini ele geçirir ve ülkeyi liderleri Sina-Yao'nun yönetiminde birleştirir
  • 282 / Probus bir başkaldırıdan sonra Illirya Sirmium'da öldürülür
  • 283 / İmparator Carus İran'ı işgal eder ve Seleucia ve Ktesifon'u alır; gizemli bir şekilde Ktesifon yakınında ölür
  • 284 / Diocletianus Carus'un oğlu Nemerianus'un öldürülmesinden sonra imparator ilan edilir
  • 285 / Diocletianus imparatorluğu yeniden örgütler, iktidarı iki imparator arasında böler
  • 287 / Carausius Britanya ve Kuzey Galya'nın bir kısmının idaresini ele geçirir
  • 288 / Diocletianus İran'la barış yapar
  • y. 290 / Moche seçkinlerinin Peru, Sipan'da gömülmeleri
  • 291 / Batı Jin Çin Seddinin kuzeyindeki step halklarının Çin içinde yerleşmesine izin verir
  • 293 / Tikal'deki 29 numaralı stel, "Uzun Tarih" Maya takvim yazısı olarak ilk anıttır
  • 293 / Diocletianus tetrarşi sistemini kurar
  • 296 / Narseh Pers hükümdarı olur
  • 297 / Persler Ermenistan'ı işgal eder
  • y. 300 / Aksum'da (eski Etiyopya'da) ilk sikkelerin basımı
  • y. 300 / Ermenistan Hristiyanlığı devlet dini olarak kabul eden ilk ülke olur
  • y. 300 / Afrika'da Bantu halkları büyükbaş hayvan gütmeye başlar
  • y. 300 / Japonya'da Yamato devletinin büyümesi
  • y. 300 / Rapa Nui'de (Paskalya Adası) yerleşim
  • 301 / Diocletianus enflasyonu kontrol altına almak için fiyat fermanı çıkartır
  • 303 / Diocletianus'un Hristiyanlara zulmü başlar
  • 304 / Xiongnu Çin'i işgal eder, kuzeyde düzenin çökmesine, On Altı Krallık döneminin (439'a kadar) başlamasına yol açar
  • 305 / Diocletianus tahttan feragat eder ve Maxima'yı aynı şekilde davranmaya zorlar; Galerius ve Constantius yerlerine geçerler
  • 306 / Constantius Britanya'da seferde ölür; oğlu Konstantin birlikleri tarafından imparator ilan edilir
  • 307 / Roma İmparatorluğunda iş savaş başlar; Maxentius Praetoria Muhafızları tarafından imparator ilan edilir
  • 308 / Carnuntum Konferansı Maxentius'u azleder ve Batı Roma İmparatorluğunun meşru imparatoru olarak geçirir
  • 309 / II. Şapur'un Pers tahtına geçmesi
  • 311 / Xiongnu Çin'de Luoyang'ı yağmalar
  • 311 / Afrika'da eziyetten kaçmak isteyen Hristiyanların durumuyla ilgili Donatist ayrılık meydana gelir
  • 312 / Milvian Köprüsü Savaşı Konstantin Batı Roma İmpartorluğunun yönetimini alır
  • 313 / Milano Fermanı; Konstantin dini ibadet özgürlüğünü ilan eder; Licinius Doğu Roma İmparatorluğunun tek imparatoru
  • 314 / Konstantin ve Licinius arasında savaş çıkar; Licinius Balkanlar'da toprak kaybeder
  • 316 / Jin hanedanı Kuzey Çin'i Xionghu'ya bırakır; Son Batı Jin imparatoru Mindi ölür
  • 317 / Yuandi ilk Doğu Jin imparatoru olur
  • 318 / İskenderiyeli Arius İsa'nın ilahi doğasını tümüyle reddeden doktrinini öne sürer
  • 319 / Konstantin Ren'de barbarlara karşı seferler düzenler

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.