Dünya tarihi / 451–500 / Batı Roma'nın yıkılışı, Japonya'da Yamato gücü, Ak Hunlar ve Sasani savaşları, Britanya'da Germenler

Klasik Çağ dönemini anlattığımız yazı dizisinin yirmi üçüncü bölümü

Japonya'da 5. yüzyıl hızlı bir kalkınmaya ve Yamato devletinin genişlemesine tanıklık etti. Kapsamlı sulama sistemleri ortaya çıkmaya başladı ve hükümdarlar 484 metre uzunluğundaki Nintoku höyüğü gibi giderek daha geniş höyük mezarlar yaptırdı. Qjin Kawachi-İzumi bölgesindeki kraliyet merkezinden Japonya'nın başlıca adaları üzerinde etkili denetim uygulayan yeni bir krallar silsilesi başlattı. Yamato denizaşırı temaslarını daha da genişletti. 421 ve 478 yılları arasında on farklı diplomatik görevle Çin'i ziyaret etti ve Kore devletleri Paekche, Silla ve Koguryo arasındaki iç savaşa müdahalesini artırdı.

Sasani Pers İmparatorluğu 5. yüzyıl sonlarına doğru göçebe grupların artan baskısı altında kaldı. Ak Hunlar bu yüzyıl başlarında Baktriya'ya geçerek Sasanilere karşı özel bir tehdit oluşturdu. Ancak Peroz'un (457-84) hükümdarlığı sırasında başlayan bir kıtlık tekrar batıya yönelmelerine yol açtı. Peroz 469'da Ak Hunlar karşısında ağır bir mağlubiyete uğradı. Tutsak alındı ve ancak oğlunu esir bırakmak suretiyle kurtulabildi. Ak Hunlardan yeni bir savaşla intikam almak isteyen Peroz 484'te tekrar yenilgiye uğradı ve öldürüldü.

Roma İmparatoru III. Valentinian'ın kız kardeşi Honoria'yla 450'de evlenmek isteyen, ancak istediği reddedilen Hun hükümdarı Attila (bkz. 401-540) Galya'ya yürüdü. Chalons yakınlarında Aetius komutasındaki Roma ordusu ve Theodorik komutasındaki Gotlar tarafından mağlup edildi. Attila yılmayarak 452'de İtalya'yı istila etti, ancak Roma'yı almadan döndü. 453'teki evlilik ziyafetinden sonra ölen Attila'nın oğulları Hun İmparatorluğunu parçalayan bir iç savaşa başladı.

Romalı General Aetius'un 454'teki ölümünün ardından Batı Roma İmparatorluğundaki gerçek iktidar İtalya'daki Roma ordusunun komutanı Ricimer gibi bir dizi etkili barbar önderinin eline geçti. Ricimer 457'de Majorian'ı imparatorluk tahtına geçirdi. Majorian çok bağımsız davranmaya başladığında Ricimer daha sonra zehirlediği Libius Severus'u (461-65) yerine geçirdi. Etkin bir önderlikten mahrum kalan Roma İmparatorluğu, Galya topraklarının büyük kısmını Vizigot ve Franklara kaybetti.

Batı Roma'nın yıkılması, Vizigotlar İber Yarımadası'nda, II. Alaric İspanya'da

Batı Roma İmparatoru Avitus tarafından teşvik edilen Vizigotlar 456'da İber Yarımadasını işgal etmişti. Vizigot Kralı II. Theodorik (453-66) Roma eyaleti Tarraconensis'i tehdit eden Sueve hükümdarı Rechiarius'u yenmiş ve Suevelerin arta kalanları geri çekilmişti. Theodorik İspanya'yı kendi yönetiminde tuttu, ancak Romalılara doğru kıyılarının bazı bölümlerini bıraktı. Halefi Euric (466-84) bu siyaseti değiştirerek kalan Roma topraklarını 470 sonlarında istila etti.

II. Alaric'in (484-507) zamanında Vizigot Krallığı İspanya'nın neredeyse tümünü, ayrıca Akitanya ve Güney Galya'nın Provence bölgesini kapsadı. İspanya'daki durum Roma İmparatorluğunun diğer yerlerinde de tekrarlandı ve imparatorluğun denetimi altındaki alan küçülerek, İtalya'dan ibaret kaldı. Anthemius (467-472) kaybedilen bazı yerleri almaya çalıştıysa da Vandalların kontrol ettiği Kuzey Afrika'ya 468 yılındaki bir sefer felaketle sonuçlandı.

Galya'da Euric güneyde Roma hakimiyeti alında bulunan toprakların neredeyse tümünü 475'te ele geçirdi. Anthemius 472'de Burgonyalı Gundobad tarafından devrildi. Gundobad, Olybrius (472) ve Glycerus'u (473-74) birbiri ardına tahta geçirdi. Ancak imparatorluğun zayıflığından ümitsizliğe kapılarak Burgonya'ya döndü. İmparatorluğun dönen son ateşi Julius Nepos ve Roma ordusunun komutanı oğlu Romulus Augustulus arasında 475-76 yıllarında çekişme konusu oldu.

Ordudaki German barbarlarının çıkarının ihmal edildiğinin duygusuna kapılan Orestes'in yardımcısı Odoacer isyan etti ve Romulus'u Eylül 476'da tahttan indirdi. Ancak İmparatorluğu Doğu İmparatoru Zeno'nun (47-91) adına yönettiğini iddia ederek yeni bir imparator atamadı. Bu olay 500 yıldan sonra Batı Roma İmparatorluğunun sonunu getirdi.

Ancak Roma İmparatorluğu doğuda varlığını sürdürdü. II. Theodosius'un (408-50) uzun hükümdarlığı konumunu güçlendirmişti ve 400'den sonra Doğu İmparatorluğu Hunlar, Gotlar, Vandallar, Alamanlar, Burgonlar ve Franklardan kaynaklanan batıdaki gibi tehditlerle karşılaşmadı. Marcian (450-57) Doğu İmparatorluğunun mali drumunu güçlendirmiş, ölümünde hazinede fazladan 100.000 altın bırakmıştı. I. Leo (457-74) Balkanlar'da Gotlardan arta kalan grupların tehditlerini ortadan kaldırdı ve hatta Kuzey Afrika'yı almak için 468'de bir girişimde bulundu.

Zeno (474-91) Odoacer tarafından yönetilen İtalya'nın yeni Germen hükümdarlarının meydan okumalarıyla karşı karşıya kaldı. Bu tehditleri Ostrogotların kralı Theodorik'i Odoacer'i devirmek için kullanarak çözmeye karar verdi. Doğu Roma İmparatorluğu Anastasius'un (492-518) hükümdarlığında 500 yılı ardında bıraktığında Batı Roma'yı 25 yıl kadar önce ortadan kaldırmış olan içten çökme tehlikesiyle karşı karşıya değildi.

Batı Roma'da Germen dönemi, Britanya'da Roma hakimiyetinin sonu, Britanya'da Germenler

Batı Roma İmparatorluğunun yerini bir dizi Germen devletleri kaldı. Odoacer İtalya kralı olarak hüküm sürdü. Ancak hükümdarlığının meşruiyeti her zaman sorguya açıktı. Theodorik'in Ostrogotlarının İtalya'yı 489'daki istilası sırasında Ocoacer'ın dört yıl süreyle eski imparatorluk başkenti Ravenna'ya kapanarak saklanması ara bir döneme yol açtı. Odoacer'ın 493'te öldürülmesinden sonra Theodorik Roma idari uygulamalarını devam ettiren bir rejim kurarak eski Roma aristokrasisinin sadakatini kazandı. Doğu imparatoru I. Anastasius 497'de Theodorik'in İtalya'yı yönetme hakkını tanıyarak hükümdarlığının yasal temelini sağlamlaştırdı ve Galya'ya genişlemesini sağlayacak güvenli bir zemin sağladı.

Kuzeybatı Galya'da 4. yüzyıl sonlarında bir tehdit olarak bilinen Franklar 460'lı yıllarda Childerik (I. Hilderik) yönetiminde bir krallık kuruyorlardı. Yerine geçen Clovis (480-511) Soissons civarında Roma'ya bağlı bir ülkenin hükümdarı Syagrius'u yenerek ve Alamanlardan 490'larda Ren boylarında ilave topraklar ele geçirerek krallığını genişletti. Vouille Muharebesinde 507 yılında yendiği Vizigotları Güneybatı Galya'dan çıkarttı.

Clovis 490'lı yılların sonunda veya 500'lü yılların başında Katolik Hristiyanlığa geçti. Böylelikle çoğunluğu Ariusçu olan diğer barbar hükümdarlardan kendisini ayırdı.

Britanya'da Romalı memurların kovulmasını bir dizi küçük krallıkların iktidar mücadelesi izledi. Bu krallıklar sahilleri talan eden istilacıların akıncılarına açıktı ve 5. yüzyıl sonlarında Germen barbar grupları (Angluslar, Saksonlar ve Jütiler) Britanya'ya yerleşti. Saksonlar ise Britanya kralı Vortigen'in davetiyle 449 yılında adaya geldi ve yedi yıl sonra bir isyan başlatarak Kent'te ayrı bir krallık kurdu.

Aelle 477 civarında Sussex'te ve Cerdic 495'te Wessex'te (günümüzde Hampshire civarı) bir krallık kurdu. Britanya Krallığının Mons Badonicus'da 500 yılı civarında kazandığı zafer Sakson yükselişini bir süre dizginledi, ancak bu dönem uzun süreli olmadı.

Kronolojik özet

  • y. 451 / Kuzey Afrika'da Aksum Krallığı gücünün zirvesinde
  • 451 / Hunlar Galya'yı işgal etti, ama bir Roma-Got koalisyonunca yenilgiye uğratıldı
  • 452 / Got saldırılarından kaçan mülteciler Venedik'i kurar
  • 452 / Hunlar Kuzey İtalya'yı işgal eder, Padua ve Verona'ya saldırır
  • 453 / Balkanlar'a Ostrogot saldırıları
  • 453 / Hun hükümdarı Attila'nın ölümü
  • 454 / Hun imparatorluğunun bölünmesi
  • 455 / Vandal Kralı Gaiseric Roma'yı yağmalar
  • 455 / Avitus Batı Roma imparatoru olur
  • 456 / Avitus Placentia'da mağlup edilir; Ricimer Majorian'ı Roma imparatoru ilan eder
  • 456 / Suev Kralı Rechiarus Vizigotlar tarafından mağlup edilir
  • 461 / Ricimer Majorian'ı tahttan indirir ve öldürtür, yerine Libius Severus'u imparator atar
  • 462 / Vandallar Sardinya'yı alır
  • 467 / Gupta İmparatorluğu çöküşü başlar
  • 468 / Vandallar Sicilya'yı ele geçirir
  • 472 / Zeno Doğu Roma imparatoru olur
  • 473 / Julius Nepos kendisini Batı Roma imparatoru ilan eder
  • 475 / Julius Nepos Vizigot Kralı Eurik'in İspanya'da hükümranlığını tanır
  • 476 / Batıdaki son Roma imparatoru tahttan indirilir
  • 476 / İmparator Nintoku'nun (ö. 421) anahtar deliği şeklindeki mezarı tamamlanır
  • 476 / Vandal Kralı Eurik Güney Galya'da son Roma topraklarını ele geçirir
  • 477 / Liu Song hanedanının çöküşü
  • 477 / Kasyapa, Sri Lanka'da iktidara gelir (495'e kadar)
  • 477 / Budizm Çin'de devlet dini olur
  • 477 / Hunerik Kuzey Afrika'nın Vandal kralı olur
  • 477 / Aelle, Sakson Sussex Krallığını kurar
  • 478 / İlk Şinto tapınağı Japonya'da inşa edilir
  • 479 / Qi hanedanı Güney Çin'de iktidarı üstlenir
  • 480 / Gundobad Burgonya kralı olur
  • 480 / Ak Hunlar Gupta İmparatorluğunu işgal eder
  • y. 481 / Clovic Frankların kralı olur
  • 484 / Bölünme Konstantinopolis ve Roma kiliselerini kopartır
  • 484 / Ak Hunlar Sasani hükümdarı Peroz'u öldürür; yerine Balaş geçer
  • 486 / Clovis Kuzey Galya'nın büyük kısmında hüküm sürer
  • 489 / Ostrogotların kralı Theodorik İtalya'yı işgal eder
  • 489 / Kuzey Wei hükümdarları Yungang'ta Budist mağarası tapınağı yaptırılması talimatını verir
  • 489 / Zeno tarafından eziyet edilen Nasturi Hristiyanları Pers imparatorluğuna sığınır
  • 491 / Ermeni kilisesi Konstantinopolis ve Roma'dan bağımsızlaşır
  • 493 / Theodorik İtalya kralı olur
  • 493 / Kuzey Wei başkenti Luoyang'a taşınır
  • 495 / Longmen Budist mağara kompleksinde çalışmalar başlar
  • 496 / Clovic Katolik inancını kabul eder
  • y. 500 / Bantu halkının Güney Afrika'ya varışı
  • y. 500 / Kuzey Amerika'nın güneybatısında yaklaşık 50 evden oluşan tarımcı köyleri kuruldu
  • y. 500 / Hagha kralları Gana'da hüküm sürer
  • y. 500 / Tiahuanaco kültürü Bolivya'da belirir
  • y. 500 / Güney Peru'da Paracas kültürü gelişir
  • y. 500 / Huari kültürünün Orta Andlarda genişlemesi