in

Dünya tarihi /501–550/ Bizans'ta yüksek refah ve azalan vergiler, Ayasofya'nın yapımı, Merovenj hanedanı

ravenna san vitale

Doğu Roma İmparatorluğu, (genellikle bu tarihlerden itibaren Bizans adı verilmektedir) Anastasiun'un (491-518) hükümdarlığı sırasında Bulgarlar dahil yeni grupların Tuna'yı geçerek 493 ve 502 yılları arasında güneye doğru baskıda bulunmaları nedeniyle güçlüklerle karşılaştı. Daha ciddi sorunlar ise Perslerin Kafkaslar'daki stratejik geçitleri barbarlara karşı savunmak için her yıl haraç istedikleri doğru sınırlarında yaşandı. Pers hükümdarı Kavadh (I. Kubâd) 502'de bu nedenle bir savaş başlattı; Bizanslıların tepkisinin yavaşlığı, Perslerin Amida ile Ermenistan'daki bazı şehirleri ele geçirmesine imkan tanıdı. Bizans güçleri 505'te Amida'yı geri aldı ve doğudaki bir Ak Hun istilasıyla uğraşmak zorunda kalan Kavadh 527 yılına kadar süren bir ateşkese razı oldu.

Anastasius ile kaldırılan vergiler, Bizans'ta yükselen refah, parasal reformlar

Anastasius 491 yılında imparator olduğunda neredeyse 60 yaşındaydı ve tahttaki yerini selefi Zeno'nun dul eşi Ariadne ile 492'de evlenmesi güçlendirdi. Bunun hemen ardından Zeno'nun kardeşi Longinus isyan etti ve memleketi Isauria'da (Küçük Asya'nın batısı) Longinus'a boyun eğdirmek Anastasius'un altı yılını aldı. Anastasius tüccar ve zanaatkarlardan alınan chrysargyron vergisini kaldırarak halkın sevgisini kazandı. Refah düzeyi artmaya devam etti ve hükümdarlığının sonunda hazinesi 320.000 libre altın fazlalık verdi.

Anastasius, ayrıca 5. yüzyılda ardı ardına değer kayıplarına uğramış olan para birimine istikrar kazandırmak için 498 ve 512'de parasal reformlar uyguladı. Din alanında ise Anastasius'un hükümdarlığı İsa'nın tek bir kutsal doğası olduğuna inanan, insan ve kutsal tabiatı şahsında birleştirmediğini savunan Monofizit Hristiyanlığa bağlılığı nedeniyle daha az sakin geçti.

Başlangıçta Anastasius Zeno'nun Henotikon yasasını destekledi. Bu "Birlik Yasası" Ortodoks inanç (452'de Khalkedon -Kadıköy Konsilinde kurulmuştur) ile Monofizitler arasında bir uzlaşma sağlamaya çalışmıştı. Ancak tutumunun daha sonra Monofizitlere eğilim göstermesi 512'de ciddi bir ayaklanmaya ve Trakya'da Vitalian adlı bir ordu subayının 513'te isyanına yol açtı. Anastasius belirli bir veliaht bırakmadan öldü ve ölümünde saray muhafızlarının başı Iustinos (518-27) tahtı ele geçirdi. Mütevazi bir kökenden gelen Iustinos, büyük ölçüde kuzeni Iustinianos'un desteğine dayandı. Khalkedon Hristiyanlığına eski yerini verdi ve İtalya Ostrogotları ve Kuzey Afrika Vandalları'yla iyi ilişkiler kurdu. Ülke dışında ise hükümdarlık süresi Perslere karşı 527 yılı başlarındaki bir seferi dışında genellikle sakin geçti.

İLGİLİ:  Batı Roma nasıl ve neden yıkıldı? Gotların insafına kalmış bir imparatorluk

Galya'da Frank Kralı Clovis, Soissons yakınındaki Roma'ya bağlı bir ülkenin hükümdarı Syagrius'u 486'da yendi ve Alamanlar ve Thuringiyalılara karşı 491 yılındaki başarıları bunun izledi. Güneybatı Galya'daki Vizigot Krallığı daha sonraki hedefi oldu ve bu krallık da Voullie'deki büyük bir Frank zaferinden sonra yıkıldı. Clovis'in Burgonya Kralı Chilperic'in kızı Clotild ile evliliği 490'larda Katolik Hristiyanlığı kabul etmesine yol açtı ve y. 508'de konsül unvanı adlığı Bizans İmparatoru Anastius'la samimi ilişkiler kurdu.

Hükümdarlığının sonuna doğru Clovis daha önce bağımsız olan başta Ripuria Frankları olmak üzere bir dizi Frank topraklarını ülkesine kattı. 511'de ölümünden sonra Clovis'in krallığı Theuderik, Childebert, Chlodomir ve Chlothar adındaki dört oğlu tarafından bölüşüldü. Bu bölüşme geleneği Clovis'in Merovenj hanedanı olarak tanınan ardılllarını zayıflatacaktı. Merovenjler Francia'yı (Fransa) 8. yüzyıla kadar yönetti.

Ayasofya Kilisesi'nin inşası, Kartaca'nın işgali, Bizans – Sasani Savaşı

Bizans İmparatoru Iustinianos (527-65) (Jüstinyen) hükümdarlığına önemli reformlarla başladı. Devraldığı karışık devlet idaresini düzenlemek üzere 528'de yeni bir kanunname hazırlattı. Codex Iustinianus adını taşıyan kanunname 529'da (535'te değişikliklere uğradı) yürürlüğe girdi. Hevesli bir inşaatçı olan Iustinianos 534'te Heybetli Ayasofya Kilisesinin yapımını emretti. Hükümdarlığı sırasında karşılaştığı en büyük zorluk, Maviler ve Yeşiller adı verilen savaş arabası takımları arasında çıkan ayaklanmanın 532'de Nika İsyanına dönüşmesiydi. İsyan, Iustinianos'un Konstantinopolis'ten kaçmasına yol açtı ve bastırılması 30.000 kişinin hayatına mal oldu.

Tahtını sağlama alan Iustinianos dikkatini ülke dışına çevirdi. 533'te Belisarius komutasundaki bir orduyu, Bizans'ın müttefiki kral Hilderik'i Gelimer'in devirdiği Vandalların yönetimindeki Kuzey Afrika'ya gönderdi. Belisarius 13 Eylül'de Gelimer'in ordusunu Kartaca'nın dışındaki Ad Decimum'da yenip Vandal direnişini kırdı. Kartaca işgal edildi ve Gelimer tutsak olarak Konstantinopolis'e gönderildi.

Vandal Krallığının hızla ele geçirilmesi Iustinianos'u İtalya'ya müdahale için yüreklendirdi. Arkadaşı Ostrogot kraliçesi Amalasuintha'nın Nisan 535'te öldürülmesi bunun için bir bahane yarattı. Belisarius 7000 kişilik bir kuvvetle Sicilya'da karaya çıkarak İtalya'ya 535'te darbe indirmeye hazırlandı. Sicilya 535'te sağlama alındı ve Belisarius 536 başlarında Güney İtalya'ya ilerledi. Üç haftalık kuşatmadan sonra Napoli'yi ele geçirdi ve Ostrogot Kralı Vitigis'i kuzeye çekilmeye zorladı. Bizans ordusu 9 Aralık 536'da imparatorluğun kaybedilmiş topraklarına geri dönüşünü sembolik bir şekilde ifade ederek Roma'yı işgal etti.

İLGİLİ:  Roma'nın Hristiyanlık dinine geçişi ve diğer dinler

Roma kısa sürede Gotlar tarafından kuşatıldı. Belisarius Ostrogot başkenti Ravenna'yı 540'ta aldı. Ancak imparator olmak istediği dedikoduları üzerine başkente çağrıldı ve bu durum Ostrogotlara direniş için cesaret kazandırdı.

Halkçı-dini bir hareket olan Mazdakitlerin ciddi sosyal gerilimlere yol açtığı bir dönemde tahta çıkan I. Hüsrev (531-79) Pers İmparatorluğunu yeni bir ilerleme dönemine soktu. Hüsrev vergi sistemini yeniledi, yoksul aristokratları ve maiyetindekileri teşvik ederek yeni bir ordu kurdu. 540'da Antakya'yı ele geçiren Hüsrev, şehri geri almak için Iustinianos'u 5000 libre altın ödemeye mecbur etti. 544'te yeniden saldırıya geçti, ancak Edessa kuşatması başarısız olunca ateşkes yaptı. Başka bir Bizans – Sasani Lazika Savaşı da (541-62) 50 yıllık barış / Dara antlaşmasıyla sonuçlandı.

Bizans'ta veba salgını, azalan gelirler, Iustinianos'un Gotlarla mücadelesi

Iustinianos hükümdarlığının son döneminde ilk yarısındaki başarılı gösteremedi. Ciddi bir veba salgını -muhtemelen hıyarcıklı veba- Mısır'da 540'ta başladı ve imparatorluğu son derece ihtiyaç duyduğu insan gücünden mahrum bırakarak geniş çaplı ölümlere yol açtı. Azalan vergi gelirleri yönetimi zayıflattı ve 544'te enflasyonu düşürmeyi amaçlayan kanunların çıkarılmasına yol açan fiyat yükselmeleri yaşandı. Veba salgınları 6. ve 7. yüzyıllarda tekrarlandı ve Bizans İmparatorluğunun yaşam damarlarını kuruttu.

İtalya'da Ostrogotlar Belisarius'un ayrılmasından sonra hızlı ilerlemeler kaydetti. Yeni kralları Totila Po Nehrinin kuzeyindeki alanı ele geçirdi ve 542'de Orta İtalya'nın büyük bölümünü denetimine aldı. Belisarius 544'te durumu kurtarmak için geri çağrıldı, fakat Iustinianos'un yeterli kaynak tahsis etmemesi nedeniyle Roma 546'da düştü. Iustinianos, Artabanes ve Narses komutasındaki Gotları yok etmek için iki muazzam ordu gönderdi.

Artabanes Ravenna'ya Haziran 522'de girdi ve Narses de temmuz ayında Totila'yı Apennin Dağlarındaki Busta Gallorum (Taginae) Muharebesinde yendi. Totila aldığı yaralardan öldü. Ostrogotlar hala direnmeye devam etse de İtalya Savaşı böylelikle fiilen bitmiş oldu.

Kronolojik özet

  • y. 501 / Dvarati Mon devletinin yükselişi (günümüzde Tayland)
  • 502 / Çin'de Xiao Yan Nanjing'i Qin hükümdarlarından alır ve Liang hanedanını kurar
  • 502 / Persler Bizans imparatorluğunu istila ederek Mezopotamya'daki Amida'yı yağmalar
  • 502 / Bulgarlar Trakya'yı yakıp yıkar
  • 506 / Persler ve Bizans arasında barış sağlanır
  • 507 / Franklar Vouille Muharebesinde Vizigotları yener ve Akitanya bölgesinden çıkartır
  • 508 / Ostrogotlar Provence'ı ele geçirir
  • 511 / Frank Kralı Clovis ölür ve Galya dört oğlu arasında bölüşülür
  • 518 / Iustinos Roma imparatoru olur ve Roma kilisesiyle 34 yıllık bölünmeyi son erdirir
  • 524 / Türki istilacılar Çin'de Kuzey Wei hanedanına saldırır
  • 525 / Askeri ayaklanmalar ve göçebe saldırıları Kuzey Çin'deki Wei yönetimini zayıflatır
  • 525 / Aksum krallığı Yemen'i (Yahudi ülkesiydi) ele geçirir ve Hristiyanlığı yeniden yerleştirir
  • 526 / Athalaric Theodorik'in yerine Ostrogot kralı olur; annesi Amalasuntha naiplik yapar
  • 527 / Iustinianos Bizans hükümdarı olur
  • 529 / Roma hukukunu düzenleyen Iustinianus Kanunnamesi yayınlandı
  • 529 / Kore devleti Silla güneybatıdaki devletlerden toprak alarak genişler
  • 529 / Atina'da Platon Akademisi Iustinianos tarafından kapatılır
  • 530 / Bizanslı genral Belisarius Persleri'de Dara'da yener
  • 531 / I. Hüsrev İran'ın Sasani hükümdarı olur
  • 531 / Iustinianos Aksum Devletini Perslerle savaşta müttefik olarak yanına çeker
  • 532 / Konstantinopolis'teki Nike İsyanı Iustinianos'u tehdit eder
  • 532 / I. Hüsrev ile Iustinianos arasında barış antlaşması
  • 533-34 / Belisarius Kuzey Afrika Vandal krallığını ele geçirir
  • 534 / Burgonya Krallığı Franklara katılır
  • 535 / Wei hanedanı doğu ve batı bölümlerine ayrılır
  • y. 535 / Nubya, üç krallığa ayrılır; Nobatia, Alodia ve Mukuria
  • 536 / Belisarius Roma'yı alır
  • 537 / Roma Ostrogotlar tarafından kuşatılır
  • 538 / Budizm Japonya'ya ulaşır
  • y. 540 / Etiyopya kesişleri İncil'i kendi dillerine çevirir
  • 540 / Bizans, Ostrogotların başkenti Ravenna'yı ele geçirir
  • 540 / Bulgarlar Konstantinopolis kapılarına erişir
  • 542 / Konstantinopolis'te veba salgını binlerce kişiyi öldürür
  • 543 / Nubya krallığı Nobatia Kipti misyonerler tarafından Hristiyanlığa döndürülür
  • 544 / Vietnam'da Viet Krallığı kurulur
  • 546 / Ostrogot Kralı Totila Roma'yı ele geçirir, Belisarius kısa zamanda şehri geri alır
  • 547 / Kuzey Afrika'da Berber kabilelerinin isyanı patlak verir, ancak Bizans ordusu tarafından bastırılır
  • 548 / Nanjing kenti Hou Jing'in Liang hanedanına karşı sürdürdüğü isyan sırasında yağmalanır
  • 550 / Bizanslı general Belisarius'un yerine Narses getirilir; Roma tekrar Ostrogotların eline geçer
  • y. 550 / Türk soylu Avar halkları batıya doğru göçe başlar
  • y. 550 / Khmer devleti Chenia Funan hakimiyetinden kurtulur
  • y. 550 / Nbya krallığı Alodia Kıptı Hristiyanlığı kabul eder

Dünya tarihi /451–500/ Batı Roma'nın yıkılışı, Japonya'da Yamato gücü, Britanya'da Germenler

Avrupa'nın asla sömürgeleştirmeyi başaramadığı Asya ülkeleri

Avrupa'nın asla sömürgeleştirmeyi başaramadığı Asya ülkeleri