Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /51–90/ Roma'da Neron dönemi, Dört İmparator Yılı, Roma'nın Kudüs kuşatması

Claudius 54'te öldüğünde imparatorluk tahtı üvey oğlu ve damadı Neron'a (47-68) geçti. Genç imparatorun hükümdarlığı senatoya keyfi önlemler almakta kaçınacağını bildirmesiyle olumlu şekilde başladı. Ancak Neron'un tiranlığının ilk belirtileri annesi Agrippina'yı (15-19) öldürtmesiyle birlikte su yüzüne çıktı. Yeni bir praetor praefectus (İmparatorluk Muhafızları Komutanı) Tigellinus (y. 10-69) 62'de atandı. Tigellinus giderek daha despotlaşan Neron'un kişiliğinin tehlikeli taraflarını teşvik etti.

Roma'nın büyük bölümünü tahrip eden 64 yılındaki yangından sonra Neron'un günah keçisi rolünü oynaması için uygun bulunan Roma'nın küçük Hristiyan topluluğundan korkunç bir intikam aldığı söylenir. Roma'nın yeniden inşası sırasında Neron, yeni bir saray yaptırmak için topraklarına el koyduğu senatörlerin kendisine yabancılaşmalarına yol açtı. Ayrıca Filistin'de aldığı yeni ek vergiler 66'da Yahudi isyanının başlamasına neden oldu.

Britanya'da Romalılar 60'ta ciddi bir Iceni ayaklanmasıyla karşılaştılar. Iceni kralı öldüğünde topraklarını kraliçesi Boudicca'ya bıraktı. Ayaklanma Romalı procuratorun (mail başmemur) Boudicca'nın topraklarını miras alamayacağını, toprakların Roma tarafından ilhak edileceğini açıkladığını patlak verdi. Boudicca bir ordu oluşturdu ve Camulodunum (Colchester) üzerine yürüdü.

Britanya valisi Suetenius Paulinus başka bir seferle Galler bölgesindeydi. Döndüğünde Camulodunum Iceni tarafından yağmalanmıştı. İsyancılar daha sonra Londinum'u (Londra) ve Verulamium'u (St. Albans) yaktılar, ancak Paulinus isyancıları kıstırdı ve mağlup etti. Iceni'ın 80.000 savaşçı kaybettiği, Bodicca'nın tutsak aldığı, ancak muhtemelen zehirlenerek kısa süre sonra öldüğü söylenir.

Roma'nın Ermenistan'ı alması, Neron'un intiharı, Dört İmparator Yılı

Roma, doğuda Partlılarla Part kralının kendi adayı Tiridates'i 53'te tahta geçirdiği sınır bölgesi Ermenistan konusunda sorunlar yaşamaya devam etti. Bir Roma kuvveti 59'da Ermenistan'ı işgal ederek başkentleri Artaxata ile Tigranocerta'yı ele geçirdi ve Roma yanlısı VI. Tigranes'i kral olarak ilan etti. Tigranes'in bir Part müttefik toprağını yanlış bir tutumla 61'de işgal etmesi görevinden alınmasına ve Tiridates'in yeniden tahta geçirilmesine yol açtı. Yeni bir Roma ordusu bunun ardından 62 yılında Partlar tarafından kesin biçimde mağlup edildi ve savaşı ancak ertesi yıl Romalıların Ermenistan'a büyük bir kuvvetle girişi bitirebildi.

İLGİLİ:  Diktatörlük biçimleri - Leninizm, stalinizm ve maoculuk

Roma'ya giderek Neron'un onayını alması şartıyla Tiridates'in tahtında kalmasına izin verildi. Tiridates bu seyahatini 66 yılında gerçekleştirerek onay aldı. Neron'un imparator olarak pozisyonu Calpurcus Piso'nun başlattığı ve senatörleri dahil birçok kişinin idamını emrettiği komplo sırasında daha da tartışmalı hale geldi.

Gallia Lugdunensis Valisi Gaius Julius Vindes tarafından 68 başlarında bir isyan çıkartıldı. Vindex isyanından kısa süre sonra İspanya'da yerleşik lejyon vali bir isyanla Sulpicius Galba'yı imparator olarak ilan etti. Vindex'in ayaklanması Almanya valisi Verginus Rufus tarafından bastırılmasına rağmen, Neron paniğe kapıldı ve Rufus'un tahtını ele geçirmeye çalışacağına inanarak intihar etti.

Neron'un intiharının ardında dört kişi birbirinin hemen ardından imparator olarak, 69 yılının "Dört İmparator Yılı" olarak anılmasına yol açtı. İlk olarak praetoria muhafızları Galba'yı (MÖ 3-MÖ 69) imparator olarak ilan ettiler. Ancak Galba preatorialara adet olduğu üzere verilen bahşişi vermeyerek itibarının düşmesine yol açtı. Haziran 69'da Yukarı Almanya Valisi Aulus Vitellius, ayaklandı ve Galba'nın başka bir senatörü veliaht ilan etmesine kızan Salvius Otho (32-69) imparatoru öldürterek tahta geçti.

Yeni imparator Vespasian, Yahudi hazinelerinin Roma'ya taşınması

Nisan 69'da Otho ve Vitellius'un orduları Kuzey İtalya'da Cremona yakınlarındaki Bedriacum'da çarpıştılar. Vitellius'un zafer kazanması üzerine Otho intihar etti. Ancak Vitellius bir süre sonra -Yahudi isyanının bastırılmasından sorumlu general- T. Flavius Vespasianus'un (Vespasian) (9-79) başlattığı ve rakip imparator olarak karşısına çıktığı komplo ile karşılaştı. Tüm Doğu ve Balkanlar derhal Vespasian'ın yanına geçti. Ekim ayında Cremona yakınlarındaki ikinci bir savaşta Vitellius'un güçleri ağır bir yenilgiye uğradı. Aralık ayında Vespasian'ın ordusu Roma'yı almıştı. Vitellius bunun ardından idam edildi. Roma bir kez daha tartışılmaz bir hükümdara sahip olmuştu.

Vespasian Vitellius'un muhafızlarını görevden alarak ve yeni bir muhafız birliği kurarak ordunun sadakatini güvence altına aldı. Ayrıca Batavia halkından bir soylu olan Julius Civilis'in Ren boylarında başlattığı ve isyancı lejyonlarla birleşerek neredeyse bağımsız bir Galya İmparatorluğu kurduğu ciddi bir ayaklanmayla ilgilenmesi gerekliydi.

Yahuda Kral I. Agrippa'nın 44'te ölümünden sonra doğrudan Roma yönetimi altına girmişti. Yabancı idaresi ve Romalıların Yahudi yasalarına karşı duyarsızlığı büyük bir huzursuzluk yarattı. Herod'un onlarca yıl önce talimat verdiği Tapınak'ın yeniden inşası 60'da tamamlandı ve işsiz kalan 20.000 kişi mevcut gerilimleri artırdı. Roma'nın Yahuda elçisi bu duyguları sert yönetimiyle keskinleştirdi ve 66'da bir isyan baş gösterdi. İsyanın önderleri yetenekli olmasına karşın, siyasi liderlik yetersizdi ve Yahudi direniş merkezleri önce Vespasian ve ardından oğlu Titus (39-81) tarafından giderek azaltıldı.

İLGİLİ:  Alexander von Humboldt | Öncü çevre bilimcinin hikayesi

Kudüs 70'de kuşatma altına alındı ve ağustos sonunda şehir düştü ve tapınak tahrip edildi. Yaklaşık 20.000 kişi öldü, kutsal Yahudi hazineleri Roma'ya götürüldü ve binlerce Yahudi köle yapıldı. Direniş iki yıllık bir kuşatmanın ardından 71 yılında düşen Masada'da devam etti.

Vespasian ile Roma'da istikrar, Vezüv patlaması, Roma'nın Britanya işgali

Civili'nin isyanı 70'lı yılların ortalarında gücünü yitirmişti. Vespasian'ın hükümdarlığının geri kalan kısmı sakin geçti. Cimriliğiyle ün kazanan Vespasian, Mısır dahil bazı eyaletlerden vergiler alarak imparatorluğun mali durumunu düzeltti. 79 yılında öldüğünde istikrar, taht en büyük oğlu Titus'a (79-81) hiçbir muhalefet yaşanmadan geçecek kadar güçlüydü.

Titus'un Roma imparatoru olarak tahta geçişinden iki ayrı sonra günümüzde Napoli şehri yakınlarında bulunan Pompeii şehri bir yanardağ patlamasıyla tahrip oldu. Kül yağmurları Vezüv'den şehrin üstüne yığıldı ve zamanında kaçamayanlar yanardağdan gelen piroklastik akıntının altında kaldı. 20.000 kişilik şehrin belki yüzde 10'u öldü. Ölenler arasında başarısız bir kurtarma girişimine katılan yakınlardaki bir deniz kuvvetinin komutanı doğabilimci Plinius da vardı.

Britanya'da Romalılar tarafından kontrol edilen topraklar vali Petillius Cerialis'in (71-74) Kuzey İngiliz krallığı Brigantia'yı işgal etmesiyle sürdürdü. Julius Frontinus (74-77) Silureleri yenerek Galler'e boyun eğdirdi.

Bununla beraber Roma ordularını İskoçya'ya kadar gönderen ve Mons Graupius'ta (muhtemelen Aberdeen yakınları) Caledonii'leri yenerek tüm İskoçya'nın ilhak edilmesini sağlayan Julius Agricola (77-83/4) olduı. Ancak imparator Domitian (81-96) Tuna'da sorunlarla karşılaşmaktaydı. İmparatora yardım için 86 yılı civarında bir lejyonun Britanya'dan çekilmesi kuvvet boşluğu yarattı ve bu nedenle Kuzey İskoçya tahliye edildi.

Domitian, Tuna boylarındaki Sarmatianlar, Marcomanniler ve Quadlilerin yarattığı tehdidi 84 yılında savuşturmayı başarsa da Tuna'yı 84 yılında geçen ve vali Moesia'ı öldüren Daçyalılarla (günümüzde Romanya) savaş çıktı. Domitian yeni kralları Decabalus'un komutasındaki Daçyalıları aynı yıl mağlup etti. Ancak Daçya'nın Romalılar tarafından işgal edilmemesi ve Decebalus'un yerinde bırakılması, Daçyalıların Romalılar için sorun oluşturmayı sürdürmelerine yol açtı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1655–1661/ Kuzey Savaşı, Roskilde Antlaşması, Babür'de Evrengzib dönemi, Pirene Antlaşması

Kronolojik özet

  • 51 / Romalılar Britanya direnişinin lideri Caractacus'u ele geçirir
  • 52 / Aziz Paulus Hristiyanlığı Roma'da yaymaya başlar
  • 53 / Part kralı Vologases kardeşi Tiridates'i Ermenistan tahtına geçirerek Roma'yla gerilimleri körükler
  • 54 / Roma imparatoru Claudius öldürülür ve yerine evlat edindiği oğlu Neron geçer
  • 57 / Japonya'dan bir büyükelçi Han başkenti Luoyang'a gelir
  • 58 / Ermenistan Roma koruması altına girer
  • 59 / Suetonius Paulinus Britanya valisi olur
  • y. 60 / Markos İsa'nın hayatını nakleden İncillerden ilkini yazmaya başlar
  • y. 60 / Kuşanlar Kujula Kadphises yönetiminde Kuzey Hindistan'a girerek Kuşan İmparatorluğunu başlatır
  • 60 / Neron Nil'in doğu yakasında Meroe bölgesini araştırmak üzere bir keşif seferi gönderir
  • 60 / Britanya'da Romalılara karşı Iceni ayaklanması
  • 63 / Roma ile Partlar arasında Rhandeia barışı; Tiridates Ermenistan tahtına geri döner
  • 64 / Büyük Roma Yangını; Neron Hristiyanları suçlar ve birçok Hristiyan öldürülür
  • y. 65 / Budizm Çin'e erişir
  • 66-70 / Roma yönetimine karşı Yahudi ayaklanması
  • 67 / Tuna lejyonlarının komutanı Vespasian Yahudi ayaklanmasının bastırılmasına Galile'yi alarak başlar
  • 68 / İmparator Neron intihar eder
  • 69 / Romalılar Kuzey Afrika'da Garmantianlıları mağlup eder
  • 69 / Dört İmparator Yılı; Vespasian imparator olur
  • 70 / Yahudi ayaklanması sona erer
  • 73 / Han idaresi Orta Asya'nın yeni vaha bölgelerine erişir
  • 74 / Filistin'de Masada'nın Romalılar tarafından alınması
  • 77 / Julius Agricola Britanya valisi olur
  • 78 / Kuşan hükümdarı Vima Kadphises Partlara bir saldırı düzenlemek için Roma'ya temsilciler gönderir
  • 79 / Vezüv'ün patlaması Pompeii ve Herculanum'u yok eder
  • y. 80 / Luke İncilini yazmaya başlar
  • 80 / Roma'da Flavius amti tiyatrosu (Colosseum) tamamlanır
  • 83 / Mons Graupius Muharebesi; Romalı komutan Agricola Kaledonileri yener
  • 87 / Romalılar ve Daçya kralı Decebalus arasında savaş çıkar
  • 87 / Kuşan büyükelçi heyeti Louyang'a gelir
  • 88 / Han yönetimi demir ve tuz üzerinde devlet tekelini kaldırır
  • y. 90 / Sakalar Kuzeybatı Hindistan'ı işgal eder

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.