Dünya tarihi / 551–599 / Francia'ın dörde bölünmesi, İrlanda'nın Hristiyanlığa geçişi, Sasani – Bizans savaşları

Klasik Çağ dönemini anlattığımız yazı dizisinin yirmi beşinci bölümü

Meroven Francia'sı (Fransa) Clovis'in 511'de ölümünün ardından (bkz. 511-61) ayrı krallıklara bölünmüştü. Franklar buna rağmen büyümeye devam etti. Francia'nın Soissons civarındaki topraklarını elinde tutan I. Chlothar, hükümdarları öldükten sonra Rheims Krallığını ve Paris civarındaki bölgeleri 558'de krallığına dahil etmişti.

Bu durum Chlothar'ı 561'deki ölümüne kadar üç yıl boyunca Francia'nın tek hükümdarı haline getirdi. Chalothar'ın ölümüyle Francia Charibert'in Paris'i, Guntram'ın Orleans'ı, Sigibert'in Rheims'i ve Chilperic'in Soissons'u almasıyla dörde bölündü. Frank krallıkları II. Chlothar (613-29) hükümdarlığında 613'te tekrar birleşene kadar bölünmüş kaldı.

İrlanda, Patrick'in (ö. 461) hükümdarlığında 5. yüzyılda Hristiyanlığı kabul etti ve ülkede kuvvetli bir manastır geleneği yerleşti. İrlandalı keşişler 6. yüzyılda ülke dışında misyonerliğe başladı. Columba (y. 520-97), İskoçya'nın batı kıyıları açığındaki bir adada Iona Manastırını kurdu. Iona, Kuzey İngiltere, İskoçya ve Luxeuil'de 590 yılında bir manastır merkezinin kurulmasıyla Francia'ya kadar uzanan İrlanda etkisindeki manastır hareketinin merkezi oldu.

Gupta İmparatorluğu Vishnugupta'nın (540-50) hükümdarlığının ardından parçalandı ve Kuzey Hindistan bölgesel krallıklara bölündü. Guptaların küçük bir kolu Magadha'yı yönetmeyi sürdürdü, ancak bir süre sonra Maukhariler tarafından ortadan kaldırıldılar. Bölge 7. yüzyıl başlarında bir imparatorluk kuran Vardhana Kralı Harsha'nın eline geçti.

Japonya'da Oga ailesi, Sasanilerin Dara Kuşatması, Lombardlar İtalya'da

Japonya'nın Oga ailesi, Soga no Iname'nin birinci bakan olarak 540'ta görevlendirilmesiyle tanındı. İmparator Bidatsu'nun 585'te ölümü Iname'nin torunu Yomel'in kazandığı bir ardıllık çatışmasına yol açtı. Bir sonraki imparator Sushun'un (586-93) annesinin Soga ailesinden olması ailenin konumunu güçlendirdi. Sushun 593'te suikastle öldürüldüğünde, yerine başka bir Soga olan Bidatsu'nun dul eşi Suiko (593-628) geçti. Suiko'nun hükümdarlığı Asuka Rönesansının başlamasına tanıklık etti. Dönem süresince dış ilişkilerde büyük bir özgüven sergilendi, Budizme devlet desteği verildi ve sanatlar gelişti.

Bizans İmparatoru II. Iustinos'un (567-78), Perslerle 572 yılında imzalanan 50 yıllık barış antlaşmasına (bkz. 527-540) göre ödemesi gereken haracı vermemesiyle iki devlet arasında savaş başladı. Perslerin 573'te karşı saldırıya geçerek Dara Kalesini aldığını ve Suriye'yi işgal ettiğini öğrenen Iustinos akıl sağlığını kaybetti. İktidarı eşi devraldı ve Perslerle alçaltıcı bir barışa razı oldu.

Eski Roma eyaleti Pannonia'ya (Macaristan) yerleşmiş Lombardlar 567'de Gedipleri ortadan kaldırdı ve daha sonra Alboin'in (y. 560-72) yönetiminde güneydoğuya ilerleyerek Bizans idaresinin direnişinin zayıf olduğu İtalya'ya girdiler. Po Nehri Ovasını 568-69'da işgal eden Lombardlar başlıca şehirlerde dükalıklar kurdu.

Pavia'nın 572'de teslim olmasıyla güneyde Benevento'ya kadar olan bölgede de dükalıklar kuruldu. Bizanslıların 572'de karşı saldırı girişimleri hezimetle sonuçlandı. Agiluff (590-616) yönetimindeki Lombard Krallığı bütünlüğü sağladı; Bizanslılar Roma, Napoli ve Ravenna çevresinde kaldı.

Bayan Han (562-82) liderliğindeki Avarlar – Kuzey Kafkasyalı atlı göçebe – Lombardların bölgeden ayrılmasıyla bugünkü Avusturya çevresinde geniş bir toprağı ele geçirdi. Avarların bir dizi Bizans kentini ele geçirmeleriyle İmparator Mauricius (582-602) bu grubu yerleştikleri bölgelerden çıkartmak için bir sefer başlattı.

Kuzey Çin'de Yang Jian isyanı ve Çin'in birleşmesi, Roma'da başarısız Mauricius dönemi

Kuzey Çin'in Zhou hükümdarlarının bir generali olan Yang Jian 581'de isyan etti ve imparator Wendi (581-604) adıyla tahta çıktı. Wendi 589 yılında Güney Çin'i istila etti. Kuvvetleri son Chem İmparatoru Hou Zhu'nun kuvvetlerine karşı hızla üstünlük sağladı.

Wendi ülkenin tek yöneticisi ve Sui hanedanının ilk hükümdarı oldu. 300 yıl süren bölünmeden sonra Çin nihayet birleşti. Wendi özel orduların silahlarını ellerinden aldı ve uzak bölgelerdeki merkezi kontrolü güçlendirmek için Çin'in sınırları boyunca tarım kolonileri kurdu. Arazi vergisi ödeyen ailelerin sayısını 589'da 4 milyondan 606'da neredeyse 9 milyona çıkartan büyük bir arazi reformu uyguladı.

Wendi ayrıca ülkenin kanal sistemini genişleterek gemilerin güneydoğudaki Hangzhou'dan Merkezi Doğu Çin'deki Luoyang yoluyla Pekin civarındaki kuzey vilayetlerine kadar 2.000 kilometre yol alarak gidebilmelerini sağlayan bir "Büyük Kanal" oluşturdu. Eli sıkı, disiplinli ve zaman zaman şiddete eğilimli Wendi Sui hanedanını sağlam temeller üstüne kurmuş göründü. Ancak hanedanı ölümünden sonra 14 yıl varlığını korudu ve yerini Tang hanedanı aldı.

İmparator Mauricius, II. Tiberius'un (578-82) yerine Bizans imparatoru olarak geçti. Mauricius, saray muhafızlarının ve daha sonra 578'den itibaren Perslere karşı savaşı yürüten ordunun komutanı olmuştu. Tiberus'un aşırı harcamaları ve Perslere, Lombardlara ve Avarlara karşı sonuçsuz savaşları imparatorluk hazinesini boşaltmış, Mauricius'u acil bir mali krizle karşı karşıya bırakmıştı Bu nedenle aldığı ekonomi önlemleri 588'de Doğu ordusunun, ardından 593'te Balkan ordusunun ayaklanmasına yol açtı. Mauricius babasını senato başkanlığına ve kayınbiraderi Philippicus'a saray muhafızlarının başına getirdi; bu kayırmacılığı gördüğü rağbeti daha da azalttı.

II. Hüsrev'in Bizans desteğiyle başa gelmesi, Bizans'ın Dara ve Martyropolis'i geri alması

Mauricius 584'te Perslere karşı savaşı yeniden başlattı ve Philippicus'u savaşı idare etmesi için tayin etti. Yeni komutan, Arzanene'ye saldırdı, fakat seferi -kralları al Mundhir'in yakalanmasıyla Bizans'tan uzaklaşan- Hassani Araplarının karşı tarafa geçmesiyle sonuçsuz kaldı. Doğu birliklerinin 588'de ayaklanması Bizans gayretlerinin daha boşa çıkmasına yol açtı ve 589'da Martyropolis şehri (bugünkü Türkiye'de) Perslerin eline geçti. Bizanslılar Pers ülkesinde iç savaşın çıkmasıyla kendilerini zorlukla kurtarabildi. Pers tahtında hak iddia eden II. Hüsrev'in tahta geçirilmesine Bizans ordusunun karışması Martyropolis ve Dara'nın 592'de tekrar kazanılmasını sağladı.

Memluk'da, Slavların -Germen kökenli olmayan, dönemin kaynaklarında "Sclaveni" olarak geçen bir halk- Tuna'nın kuzeyine 6. yüzyılın başlarında ulaştığı görülmektedir. Avarlar 559'da bölgeye geçtiklerinde Slavlar daha da güneye ilerlemek zorunda kaldı. Slav grupları 6. yüzyılın sonlarında güneyde Kuzey Yunanistan, Adriyatik'in Dalmaçya kıyıları, Makedonya ve ayrıca ortaçağda büyük Slav krallıklarının ortaya çıkacağı Bulgaristan, Bohemya, Moravye, Sırbistan ve Hırvatistan'a kadar yerleşmişlerdi.

Papa II. Gregorius 5. ve 6. yüzyıllarda pagan Anglo-Saksonların istilasından sonra Hristiyanlığı canlandırmak için Britanya'ya 596'da bir heyet göndermişti. Roma'daki bir manastırın başrahibi olan Augustine idaresindeki misyonerler ertesi Kent'e vardı. Misyon, Kent Kralı Aethelberht'in eşi, kendisin de Hristiyan olan Bertha tarafından oldukça yakınlıkla karşılandı.

Aethelberht Hristiyan olarak vaftiz edildikten sonra Augustine, Canterbury'de bir kilise yaptırma imkanı elde etti. Her ikisi de Kent'e tabi olan Essex Kralı Saebert ve Doğu Anglia Kralı Sigebert de Hristiyanlığı kabul etti. Ancak yeni kurulan İngiliz kilisesi son Anglo-Sakson krallıkları 7. yüzyılda Hristiyanlığa geçene kadar bir dizi başarısızlık da yaşayacaktı.

Kronolojik özet

  • 552 / Gao Yang Çin'in son Doğu Wei imparatorunu tahttan indirir, Kuzey Qi Hanedanını başlatır
  • 554 / Kore devleti Paekche rakibi Silla'ya karşı Japonlarla ittifak kurar
  • 555 / Bizanslılar İtalya'nın yeniden fethini tamamlar
  • 557 / Yu Wenjue Çin'in Batı Wei hükümdarını tahttan indirir, Kuzey Zhu hanedanını kurar
  • 558 / I. Klothar Frank devletinin tek hükümdarı haline gelir
  • 562 / Bizans İmparatoru Iustinianos ile Pers hükümdarı I. Hüsrev arasında 50 yıllık barış imzalanır
  • 563 / İrlandalı misyoner Columba İskoçya'da dini yaymaya başlar
  • 565 / II. Iustinianos Bizans imparatoru olur
  • 568 / Lombardlar Tuna'dan güneye harerket eder ve İtalya'yı işgal eder
  • 569 / Nubya Krallığı Makuria Hristiyanlığı kabul eder
  • y. 570 / Sayf ibn Dhi Yazan Orta Afrika'da Bornu krallığı Kanem'i kurar
  • 570 / Persler Askumitleri Yemen'den atar
  • y. 570 / Mekke'de Hazreti Muhammed'in doğumu
  • 573 / Frank Krallığı iç savaşla bölünür
  • 574 / İmparator II. Iustinos aklını yitirir ve yerine II. Tiberius geçer
  • 577 / Saksonlar Dyrrham Muharebesini kazanarak Güney İtalya'nın büyük kısmına sahip olur
  • 577 / Çin'de Kuzey Zhou, Sui hanedanını kuran Yang Jian tarafından devrilir
  • y. 580 / Avarlar Macaristan ovasında bir devlet kurar
  • 582 / Bizans İmparatoru II. Tiberius Sirmium'u Avarlara teslim eder ve yıllık bir haraç ödemeye razı olur
  • 585 / Çin'in kuzeyinde yeni bir savunma duvarının yapılması
  • 589 / Vizigot Kralı Rekared Toledo Konsilinde ülkesinin Katolik inancının kabul ettiğini duyurur
  • 589 / Çungarya'da yerleşik Batı Türkleri İpek Yolunu denetler
  • 589 / II. Hüsrev Bahram önderliğindeki bir askeri isyanla tahttan indirilir; Konstantinopolis'e kaçar
  • 589 / Bizanslılar Martyropolis şehrini Perslere kaptırır (592'de geri alır)
  • 589 / Çin'de Sui İmparatoru Wendi toprak reformu uygular
  • 589 / Yang Yian, Yan başkentini ele geçirerek Çin'i birleştirir
  • 590 / I. Gregorius ("Büyük" papa olur
  • 590 / Slavlar Memluk'a göç etmeye başlar
  • 591 / Bizanslılar II. Hüsrev'i Pers tahtına tekrar getirir
  • 592 / İmparator Maurice Balkanlar'da Stavlara karşı Bizans karşı saldırısı başlatır
  • 592 / Çin'de Budizm yanlısı Soga ile Budist karşıtı Mononobe klanları arasında savaş çıkar
  • 593 / Balkanlar'daki Bizans ordusunda isyan
  • 595 / Hintli matematikçiler onluk sistemi kullanmaya başlar
  • 597 / St. Augustine İngiltere'ye Hristiyanlığı kabul ettirmek için misyonuna başlar
  • 598 / Bizanslılar Kuzey İtalya'yı bıraktıkları Lombardlarla antlaşmaya varır