Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /701–750/ Tarık bin Ziyad'ın İspanya fethi, Bizans'ta İkonoklazm, Tours-Poitiers Muharebesi

Abone Ol 

Anglo-Sakson sanatı Germen ve Kelt öğelerini kaynaştırdı, seyyahlar ve Hristiyan hacıları vasıtasıyla hem Roma hem de Bizans etkilerini yansıttı. Britanya'nın kuzeydoğu kıyılarının açığındaki Holy Adasında bulunan Lindisfare Manastırında y. 701'de üretilmiş tezhipli el yazması Lindisfarne İncili bu beznersiz sentezin bir ürünüdür.

Tarık bin Ziyad'ın İspanya fethi, Guadalete Muharebesi

Tahttan indirilen II. Iustinianos Bulgar müttefiklerinin yardımıyla 705'te sürgünden (bkz. 690-700) döndü ve tahtını yeniden ele geçirdi ve kendisini sakat bırakanlardan acımasız bir intikam aldı.

İran'ı zapt eden İslam ordularından kaçan Zerdüşt mülteciler 705'te Hindistan'da cemaatler kurdu ve Parsiler adıyla tanındılar. Pers Zerdüştlerinin göçü izleyen yüzyıllar boyunca sürdü.

İspanya Vizigot Krallığı 710'da iş savaşa düşerek, Cebelitarık Boğazından kısa bir mesafade, Kuzey Afrika'ya yerleşmiş olan İslam orduları için cazip bir manzara ortaya çıkardı. General Tarık bin Ziyad komutasındaki İslam ordusu 711'de Cebelitarık'a ayak bastı. Tarık bir Berberi (Kuzey Afrika yerlisi) veya o dönemde adlandırıldığı gibi bir Mağripliydi. İslam dünyasında Endülüs olarak bilinen İspanya'nın fethini gerçekleştiren ordusu Arap ve Mağriplilerden oluştu.

Tarık, Vizigot Kralı Roderik'i Guadalete Muharebesinde yenmiş ve yıl sonundan önce İber Yarımadasının büyük kısmı İslam ordularının kontrolüne geçmişti. Yalnızca Asturias olarak bilinen kuzeybatı bölgesi 718'deki Covadonga Muharebesinde yendiği Arap ordularının ilerlemesini durdurdu ve işgalcilere direnmeyi başardı. İspanya'nın Hristiyanlarca tekrar ele geçirilmesi süresince 718 yılı geleneksel olarak başlangıç tarihi olarak kabul edilmektedir.

Bununla beraber; Halifelik bu on yılın sonunda Pireneler ötesine başka seferler düzenleyerek ve Orta Asya'daki başarılı savaşlarla yeni topraklar ele geçirerek sınırlarını Provence'tan Çin'e kadar genişletmişti.

Araplar bazı başarısızlıklar da yaşadı. Bizans topraklarına 711'de yapılan bir akın imparatorluğun idaresinde değişimi tetikledï ve Isauria hanedanının kurucusu III. Leo'yu tahta getirdí. Leo, Arapların başkentin surlarına kadar erişmelerini ve Konstantinopolis'i ikinci defa kuşatmalarını (717-18) engelleyememekte birlikte, savunmayı dinamik bir şekilde yönetti ve gizli silah "Rum ateşi"ni kullanarak Doğu Akdeniz'de Arap ilerlemesini durdurdu.

Rum ateşini hortumlarla püskürten Bizans donanmaları denizlerin kontrolünü ele geçirdi ve Leo imparatorluğunu ıslah etmeye başlayabildi.

İLGİLİ:  İslam mühendisliği Avrupa'ya nasıl ve nereden aktarılmıştır?

Tang İmparatoru Xuangzong 713'te tahta çıktı. 43 yıllık hükümdarlığı birçok okulun kurulması, sanatların himaye edilmesi ve büyük bir edebi canlanmayla birlikte Tang Çin'inin ekonomik ve kültürel açıdan en yüksek noktasına eriştiğini görecekti.

  • Rum Ateşi nedir?

    Arap genişlemesi dolaylı yoldan Bizans İmparatorluğunun kurtuluşunu da sağladı. Arap istilası nedeniyle göç etmek zorunda kalan bir Suriyeli olan Kallinikos Konstantinopolis'e Rum ateşi adıyla tanınan gizli bir silahın tarihini getirdi. Nafta, sülfür, sönmemiş kireç ve güherçile – bir çeşit ortaçağ napalmi- karışımı olduğuna inanılan bu çok yanıcı karışım Bizans savaş kalyonlarına takılabilen hortum benzeri bir cihazla düşmanların üstüne püskürtüldü.

Hazarlar'ın ortaya çıkışı, III. Leo ile İkonoklazm

Casa Grande 720'lerde gelişti. Sonoran Çölünün –günümüzde Arizona– eski bir halk olan Hohokam yerleşiminin başarısı, kurak iklim şartlarında bir dizi hububatın büyümesine imkan veren bir sulama sistemi kurmalarında yattı. Hohokamlar burada 1000 yıldan fazla süre yaşadı, gelişkin sulama teknolojisi bilgilerinden ötürü "kanal inşaatçıları" olarak bilinir. Casa Grande, Pasifik kıyılarından Tucson'a ve Meksika Körfezine uzanan ticaret ağının merkezinde yer aldı. Casa Grande'nin en eski yapıları muhtemelen çukur evlerdi; yerleşim yerine adını veren "Büyük Ev" daha sonra yapıldı.

Orta Asya kökenli Türki bir halk olan Hazarlar 725'te başkentleri Atil'i Hazar Denizinin kuzeybatı köşesindeki Volga Deltasında kurdu. Buradan Asya'nın tüm köşelerine uzanan ticaret yollarını denetimleri altına aldılar ve Doğu Avrupa ve Batı Asya'nın önemli bir kısmını yüzyıllarca hakimiyetinde bulunduran bir imparatorluk kurdular.

Bizans'ta III. Leo, Tanrı'nın Bizanslıları topraklarını Arap ve Slavlara vererek cezalandırdığı düşüncesine karşı 726'da ikonoklazm (küfür olarak görülen resimlerin kırılması) siyasetini getirdi. Bu anlaşmazlık Roma papalığını Bizans imparatorluk otoritesinden bağımsızlığını kazanmak için cesaretlendirdi.

İslam ordularının Fransa saldırıları, Tours-Poitiers Muharebesi

İslam kuvvetleri İspanya'yı ele geçirmelerinden beri Pireneler üzerinden, günümüz Fransa'sı topraklarına derinlemesine girerek düzenli akınlar yapmakta ve Endülüs'e dönmekteydi. Akitanya'ya -Frank Krallığının resmi vasalı olan bir dükalık- düzenledikleri bir saldırı, Dük Eudo tarafından Toulouse Muharebesinde durduruldu. Ancak Eudo 731'de Endülüs Emiri I. Abdulrahman komutasındaki İslam kuvvetlerinin yeni bir istilasını Arles'te durduramadı.

Arles yenilgisinden sonra Eudo saray nazırı Charles Martel'e yardım çağırısında bulundu. Martel bir ordu kurdu ve Loire Nehrinin kıyılarında, Tours ve Poitiers arasında 732 yılında İslam ordularıyla karşılaştı. Martel, Tours-Poitiers Muharebesinde başarı kazandı ve daha sonraki Hristiyan tarihçileri bu olayı çağın belirleyici çalışmalarından biri, İslam yayılmasının durdurulduğu ve Hristiyanlığın korunduğu an olarak gösterdiler.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /901–950/ Macarların istilaları, İzlanda'da ilk meclis, Kore'nin birleşmesi

Arap kaynaklarının basit bir çatışma olarak kaydettiği muharebenin asıl önemi Frank krallıklarının birleşik bir savunma ihtiyacını göstermiş olmasında yatar.

Geç klasik dönemin Maya şehir devletleri güçlerinin ve gelişmelerinin zirvesine 8. yüzyılda Orta Amerika'da erişti. Tikal'in nüfusu, örneğin 76 kilometre kareye uzanan bu şehirde asgari 60.000'e ulaştı.

Maya hükümdarları taş tapınaklar, saraylar, top sahaları ve gözlem evleri inşa etti ve California'dan Güney Amerika'ya uzanan ticaret ağlarını denetledi. Bununla beraber, nüfus etraftaki ekolojiyi tüketip kuraklıkla baş etme yeteneğini artırınca şehir devleti görkeminin bu en yüksek noktasında çöküşünün tohumlarını ekti. Çöküş kapının eşiğindeydi.

Abbasi halifeliğinin kuruluşu, Ebu'l Abbas es-Seffah'ın halifeliği, Zab Muharebesi

Abbasi halifeliğinin 750'de kuruluşu İslam dünyasındaki artan gerilimlerin neticesiydi. Arap seçkinleri Emevi yönetimi altında (bkz. 651-70) inatla özel vergileri ve ayrıcalıklı siyasi statülerini korumuş, mevalilerin (Arap olmayan müslümanlar) artan şikayetlerine önem vermemişlerdi. Soylarını amcası el Abbas vasıtasıyla Muhammed'e uzatan Abbasi klanı, güçlü bir desteği sahip olduğu İran'daki Horasan şehrinde 747'de isyan çıkarttı.

Ebu'l Abbas es-Seffah 749'da Küfe'de halife ilan edildi ve ertesi yıl Zab Muharebesinde son Emevi halifesi II. Marvan'ı mağlup etti. Marvan Mısır'a kaçtı, ancak orada infaz edilerek kesilen başı Şam'a geri döndürüldü. Bunun ardından el-Saffah potansiyel muhalefeti ortadan kaldırmak için Emevi klanı mensuplarının büyük kısmını katletti.

Charles Martel 741'de öldü ver yerine oğulları Kısa Pepin ve Carloman geçti. Pepin 748'de tüm Batı Avrupa'yı bir bayrak altında birleştirecek Charles adında bir oğul sahibi oldu.

Bolivya'da Altiplano'daki (yayla ovası) Kolomb öncesi şehir Tiwanaku doruk noktasına 750'de erişti. Tiwanaku üçüncü yüzyıldan onuncu yüzyıla kadar gelişen bir uygarlığın merkeziydi. Şehrin kendisi muhtemelen tören ve ticaret merkeziydi, kültürel ve ekonomik etkisi tüm Güney Amerika'ya yayıldı ve And bölgesinde daha sonra gelişen uygarlıkları derinden etkiledi. Tiwanaku Bolivya yaylalarının çetin ortamında, yükseltilmiş tarla tarımı sistemi ile teraslama ve sulamanın geniş kullanımı sayesinde gelişti.

Bu sistemler modern petrokimyasal tarımın sağladığından fazla ürün alınmasına imkan verdi ve karmaşık bir kültürü destekledi. Tiwanaku halkı piramitler, tapınaklar ve devasa heykeller inşa etti.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /801–850/ Kahvenin Etiyopya'da keşfi, Bulgarların Konstantinopol kuşatması, Beyt'ül Hikmet

Kronolojik özet

  • y. 701 / Lindisferna İncillerinin yaratılması
  • 705 / Parsiler (İslamın yayılmasından kaçan İranlılar) Hindistan'a yerleşir
  • 705 / İmparatoriçe Wu ölür
  • 705 / II. Iustinianos sürgünden döner ve muhaliflerini kılıçtan geçirir
  • 710 / Sind'in (Pakistan'da) Muhammed bin el Kasım komutasındaki İslam orduları tarafından fethi (715'e kadar)
  • 711 / Tarık bin Ziyad komutasındaki İslam ordusu İspanya'yı istila eder
  • 711 / II. Iustinianos isyancılar tarafından öldürülür
  • 712 / Liutprand İtalya'yı birleştirmeye çalışır; hükümdarlığı altında Lombard Krallığı zirvesine erişir
  • 713 / Xuanzong Çin'de imparator olur
  • 714 / Karl Martel Frank krallığının hükümdarı olur
  • 716 / İslam kuvvetleri Lizbon'u alır
  • 717-18 / Konstantinopolis'in İkinci Kuşatması; "Rum Ateşi"nin kullanılması Doğu Akdeniz'de Arap yayılmasını durdurur
  • 720 / Araplar Provence'ı ele geçirir; halifelik Pirenelerden Çin'e kadar uzanır
  • 721 / Araplar Toulouse Muharebesinde Dük Eudo tarafından durdurulur
  • 725 / Venerable Bede adıyla tanınan İngiliz keşişinin çalışması De Temporum Ratione MÖ/MS tarihlendirme sistemini yaygınlaştırır
  • y. 725 / Arizona'da Hohokam Casa Crande yerleşimi kurulur
  • 726 / Bizans'ta ikona kırıcılık; imparator Leo manastırların gücünü kırmak için siyaset uygular
  • y. 730'lar / Geç Klasik Maya uygarlığı en yüksek noktasına ulaşır
  • y. 731 / İngiliz keşiş Bede, İngiliz Halkının Tarihi kitabını tamamlar
  • 731 / İslam kuvvetleri Akitanya dükü Eudo'yu Artes'de yener
  • 732 / Karl Martel Arap/Mağrip güçlerini Tours-Poitiers Muharebesinde mağlup eder
  • 733 / Tang devleti 17.680 devlet memuru istihdam etmektedir
  • 737 / Karl Martel Avignon'ı İslam kuvvetlerinden biri alır
  • 738 / Sahara'yı geçen Arap birlikleri bir miktar altınla döner
  • 739 / Karl Martel Lombard Kralı Liutprand'la ittifak kurarak Arapları Provence'dan çıkartır
  • 739 / Asturius Krallığı Portekiz'e genişler
  • 740 / Acroinon Muharebesi; III. Leo Arapları Anadolu'da yener
  • 741 / Bizans İmparatoru III. Leo'nun ölümü
  • 741 / Karl Martel'in yerine Kısa Pepin ve Carloman geçer
  • 744 / Emevi halifesi II. Velid'in öldürülmesi; II. Mervan halifeliğe gelir
  • 745 / Orta Asya'da Uygur İmparatorluğunun kurulması
  • 746 / Veba salgını Bizans İmparatorluğunu vurur
  • 747 / Pepin kardeşinin ölümünde Frank Krallığının tek hükümdarı olarak kalır
  • 749 / Ebu el Abbas halife ilan edilir
  • 750 / Zab Suyu Muharebesinin ardından Emevi sülalesi katledilir
  • y. 750 / Orta Amerika Maya şehir devleti Tikal'in ve ön İnka And şehir devleri Tianaku'nun en yüksek noktalarına ulaşmaları