Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /MÖ 130–71/ Saka Krallığı çöktü, Tötonlar'ın sonu, Spartacus ve köle isyanı

Saka (İskit) kabileleri Kuzey Hindistan'daki Pencap'ı MÖ 125 civarında işgal etti. Antialcidasların hükümdarlığı altındaki kısa dönemli Hint-Yunan birliğini (bkz. MÖ 200 – 171) MÖ 110 civarında sona erdirerek zamanla daha fazla toprak ele geçirdiler. Kral Maues önderliğindeki Sakalar Gandhara Krallığını ve başkenti Taksila'yı MÖ 80 civarında aldılar. Maues'in ölümünden (MÖ y. 60) sonra Saka Krallığı çöktü, ancak Kuzeybatı Hindistan'ı büyük kısmını ele geçiren oğlu I. Azes (MÖ 58 – 30) zamanında tekrar canlandı. Sakalar bu bölgeyi MS 1. yüzyılda Kuşan İmparatorluğunun yükselişine kadar elinde tuttu.

Satavahanalar MÖ 2. yüzyılda Maurya İmparatorluğunun parçalanmasından (bkz. MÖ 200 – 171) sonra Güney ve Orta Hindistan'da iktidara yükselişlerine başladılar. Üçüncü Satavahana kralı Satakarni MÖ 50 civarında hakimiyetini başkenti Dekkan'da kayda değer şekilde genişletti. Bununla beraber, yerine geçen hükümdarlar kuzeydoğudan gelen Saka ve Kuşan tehditleriyle uğraşmak zorunda kaldılar.

Roma'da senato tarafından yönetilen kamu topraklarının dağıtımı konusunda toplumsal karışıklıklar patlak verdi. MÖ 133'te pleb tribünü olan Tiberius Gracchus bu toprak parsellerinin fakir ailelere devredilmesini sağlamaya çalıştı. Senato planlarını engellediğinde tribünlük süresini uzatarak amaçlarını izlemeye devam etmek istedi. Planlarına karşı olan senatörlerin ayarladığı bir kalabalık Gracchus'u forumda döverek öldürdü.

Gaius MÖ 123'te tribün oldu ve kardeşinin çalışmalarını uygulamaya gayret etti. Ayrıca senatonun adalet dağıtma rolünü de azaltmaya çalıştı ve fakirlere devlet yardımıyla tahıl dağıtılmasına imkan sağlayan yasayı geçirdi. Senato MÖ 122'de, Roma vatandaşlığını İtalya'da daha geniş kitlelere dağıtma planlarından ötürü Gaius'u devlet düşmanı ilan etti. Gaius intihar etti ve binlerce taraftarı idam edildi.

Hasmonea Krallığı, Cimbri ve Tötonlar'ın yok olması

Filistin'de Hasmonea Krallığı (bkz. MÖ 146 – 131) Kudüs'ün Selevkos kralı VII. Antiochus tarafından MÖ 131'de alınmasına kadar genişlemesini sürdürmüştü. Ancak John Hyrcanus'un hükümdarlığı zamanında (MÖ 134-104) kaybettiklerini geri aldı. Alexander Jannaeus (MÖ 103-76) bugünkü İsrail ve Batı Şeria büyüklüğünde bir toprağı ele geçirdi. Nabatea kralı Aretas'a MÖ 84'te yenilmesinden ve Alexander'ın ölümünü izleyen iç çekişmelerin ardından Hasmonealar artan şekilde Roma müdahalelerine açık hale geldi.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /600–650/ Sasaniler Kudüs ve Mısır'ı alıyor, Hz. Muhammed'in hicreti, İlk halife Ebu Bekir

Kuzey Afrika'da Romalılar eski müttefikleri Numidyalı Massinissa'nın (bkz. MÖ 170 – 147) oğlu Micipsa'nın MÖ 118'de ölmesiyle ciddi bir zorlukla karşılaştılar. Romalılar krallığın Micipsa'nın yeğeni Jugurtha ve oğulları arasında bölünmesini emrettiler. Jugurtha bunu reddederek bir kuzenini öldürdü ve Roma'ya kaçan Adherbal'a da saldırdı. Numidya'nın Jugurtha ve Adherbal arasında kısa süre bölünmesinden sonra Jugurtha saldırılarını yeniledi ve Romalılar işe karıştı.

MÖ 111'den itibaren yürütülen talihsiz seferlerden sonra Romalılar Jugurtha'nın müstahkem mevkilerini birer birer alan Quintus Caecillius Metellus'u bölgeye gönderdiler. Gaius Marius MÖ 108'de Metellus'un yerini aldı. En sonunda bölgesinin kuzeyinde kapana kısılan Jugurtha Romalılara kayınbabası Maurentanialı Bacchus tarafından teslim edildi.

İki Alman kabilesi Cimbri ve Tötonlar Romalıları MÖ 107'den beri, başta Romalıların MÖ 105'te 80.000 kişi kaybettikleri Arauso Savaşında olmak üzere mağlup etmekteydiler. Marius Kuzey Afrika'dan dönüşünde Almanlara karşı savunmanın komutasını üstlendi ve MÖ 102'de Tötonları Galya'daki Aquae Sextia Vercellae'de ortadan kaldırdı. Daha sonra Cimrileri Vercelae Muharebesinde MÖ 101'de imha etti. Daha önce benzeri olmayan şekilde MÖ 100'de altı konsüllükle ödüllendirildi.

Çin'de İmparator Wudi (MÖ 141 – 87) Han İmparatorluğunun yönetim sistemini sivil hizmetler imhitanlarını başlatarak güçlendirdi. Akademisyenler için resmi görevler MÖ 136'da tesis edilmiş, böylelikle hükümdar ailelerinin, Çin'deki entelektüel hayatı kontrolleri güçlendirilmişti. Wudi MÖ 106'da hükümet görevlilerinin tutumlarını gözlemlemek için bölgesel 13 müfettiş atadı, vergileri yükseltti ve özel sikke basımını yasakladı. Orduları Orta Asya derinliklerine kadar uzandı. Han İmparatorluğu MÖ 108'de en geniş sınırlarına ulaşmıştı.

Meksika'da Monte Alban nüfusu MÖ 100 civarında yaklaşık 17.000 kişiye erişmişti. Monte Alban'ın kontrolü Oaxaca Vadisinin yakın çevresinin ötesine uzanmaya başladı ve şehirde geniş taş platformlarla kamu anıtları inşa edildi.

Sulla'nın diktaktörlüğü, Spartacus ve köle isyanı

Vercellae'deki zaferinden sonra Marius Roma'nın hakim siyasetçisi oldu. Bununla beraber müttefiki pleb tribünü Saturninus'un acımasız davranışları senatoyu kızdırdı. Siyasi şiddet alevlendi ve MÖ 100'de Marius Roma'ya bir ordu gönderme zorunda kaldı. Saturninus çıkan ayaklanmada öldürüldü. Marius'un gücü söndü, Roma vatandaşı olmayan İtalyanlar arasında memnuniyetsizlik arttı. Bu durum MÖ 91'de Sosyal Savaşın çıkmasına yol açtı. Marius'un koruduğu kişilerden Lucius Sulla (MÖ y. 138 – 78) Roma'nın isyancılara bazı tavizler vermesiyle MÖ 88 civarında büyük ölçüde atlatılan isyanın bastırılmasında kilit bir rol oynadı.

İLGİLİ:  Kast sistemi nedir? Hindistan'ın Hinduizm kast sistemi, sınıfları ve özellikleri

Sulla MÖ 88'de konsül seçildi. Aynı yıl, ordusuyla Yunanistan'a deniz yoluyla giderek Pontus kralı VI. Mithridates'in (MÖ 134-63) ortaya çıkardığı tehdidi karşılamak isteyen Sulla senatonun Marius'u seferin başına getirmek için oy kullandığını duydu.

Sulla son derece kızarak birlikleriyle Roma'ya girdi ve iktidara el koydu. VI. Mithridates'e karşı MÖ 89'da harekete geçti ve onu MÖ 84'te Yunanistan'dan çıkarttı. Roma'ya döndü ve kalan düşmanlarını (yaşlı Marius dahil) mağlup etti ve MÖ 82'de diktatör olarak atandı.

Marianlardan vahşi bir intikam alan Sulla senatoyu yandaşlarıyla doldurdu, tribünlerin yetkilerini kıstı. Sulla'ya karşı güçler İspanya'ya kaçan Quintus Sertorius'un çevresinde toplandı. Sulla'nın MÖ 78'deki ölümünden sonra senato Sertorius'la başa çıkması için Pompeius'u bölgeye gönderdi. Pompeius'un askeri çabaları etkisiz kaldı, ancak Sertorius'un öldürülmesiyle Roma'ya MÖ 71'de zaferle dönebildi.

Gladyatör Spartacus tarafından önderliği yapılan köle isyanı MÖ 73'te Napoli yakınlarında patlak verdi ve Roma'nın o güne kadar karşılaştığı en ciddi isyana dönüştü. Neticede isyankar köleler Güney İtalya'da sıkıştırıldı ve Romalı General Marcus Licinius Crassus tarafından MÖ 71'de mağlup edildi.

Güney Britanya'daki Kelt halkları MÖ 1. yüzyılda mevcut geniş tahkimatlarla korunan tepe hisarlarını oppida'lara (kasaba) dönüştürmeye başladı. En büyük oppida'lar saldırganlara karşı zorlu engeller oluşturdu ve bazıları sarayların da bulunduğu kraliyet başkentleriydi.

Kronolojik özet

  • MÖ 129 / Romalılar Bergama'nın hakimiyetini tekrar ele geçirir ve Asya eyaletini kurar
  • MÖ 128 / Satavahana hanedanının Hindistan'da kurulması
  • MÖ 126 / Sardinya'da Roma karşıtı ayaklanma
  • MÖ 125 / Sakalar Pencap'ı işgal eder
  • MÖ 123 / Roma'da Gaius Gracchus pleb tribünü seçilir (MÖ 121'de isyan sırasında öldürülür)
  • MÖ 123 / II. Mithridates Part Krallığının hükümdarı olur
  • MÖ 118 / Jugurtha Numidya hükümdarı olur
  • MÖ 112 / Romalılar ve Numidya kralı Jugurtha arasında savaşın başlaması
  • MÖ 111 / Çin Han hanedanı Annam'ı fetheder
  • MÖ 110 / Orta Asya'da İpek Yolu oluşturulur
  • MÖ 108 / Han Çinlileri Kore'yi mağlup eder ve ülkenin kuzeyini işgal eder
  • MÖ 108 / Gaius Marius konsül ve Jugurtha'ya karşı Roma kuvvetlerinin komutanı olarak seçilir
  • MÖ 107 / Alexander'ın kardeşi IX. Ptolemaios'u ülkeden sürmesiyle Mısır'da iç savaşın başlaması
  • MÖ 105 / Kimbri ve Tötonlar Romalıları Arausio'da yeter
  • MÖ 105 / Romalı general Marius Jugurtha'yı yener
  • MÖ 104 / Marius Roma ordusunu reforma tabi tutar
  • MÖ 103 / Romalılar Sicilya'da köle ayaklanmasını bastırır
  • MÖ 102 / Romalılar Tötonları Aquae Sextiae'de yener
  • MÖ 101 / Romalılar Vercellae'de Kimbrileri yener
  • MÖ 101 / Çin Han devleti Tarım Havzasını ve Orta Asya'da Fergana'yı ele geçirir
  • MÖ 100 / Hoisan çobanlarının Güney Afrika'ya yayılması
  • MÖ 100 / Ohio'da Adena kültürünün en parlak zamanı
  • MÖ 100 / Siyasi şiddet Roma'da alevlenir
  • MÖ 100 / Aksum'un yükselişi (Kuzeybatı Afrika)
  • MÖ 100 / Kelt tepe kaleleri Kuzeybatı Avrupa'ya yayılır
  • MÖ 99 / Doğu Çin'de ciddi isyanlar
  • MÖ 91 / Roma'da sosyal savaş başlar (MÖ 89'a kadar)
  • MÖ 90 / Ktesifon Part Krallığının başkenti olur
  • MÖ 88 / Romalı konsül Sulla Marian taraftarı muhaliflerini zalimde temizler
  • MÖ 88 / Pontus kralı Mithridates Roma Asya eyaletine taarruz eder
  • MÖ 88 / Part kralı II. Mithridates İskitli istilacılar tarafından öldürülür
  • MÖ 87 / Sulla Yunanistan'ı istila eder ve Atina'yı kuşatır
  • MÖ 86 / Marius'un ordusu Roma'nın kontrolünü ele geçirir
  • MÖ 85 / Sulla VI. Mithridates'i Orhomenus'ta yener
  • MÖ 84 / Roma Savaşı VI. Mithradates'le biter
  • MÖ 83 / İkinci Mitridat Savaşı (MÖ 81'e kadar)
  • MÖ 82 / Sulla Roma'da yeni bir temizlik başlatır
  • MÖ 80 / Julius Caesar'ın Asya'da ilk savaşları
  • MÖ 80 / Sakalar Baktria'da Gandhara Krallığını fetheder
  • MÖ 78 / Pompeius Roma konsülü Lepidus'un ayaklanmasını bastırır
  • MÖ 76 / Pompeius Sertoria ayaklanmasının bastırılmasına başlar
  • MÖ 74 / Bitinya (Anadolu'da) Roma eyaleti haline gelir
  • MÖ 73 / Spartacus'un köle ayaklanması başlar, Crassus tarafından MÖ 771'de mağlup edilip, bitirilir
  • MÖ 73 / Romalılar Pontus'u işgal eder ve VI. Mithridates Ermenistan'a kaçar
  • MÖ 72 / Sertorius öldürülür

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.