Dünya tarihi / MÖ 240– 201 / Çin'de Qin baskısı, Roma'nın Kelt zaferi, Hannibal Alpleri aşıyor, İkinci Pön Savaşı

Klasik Çağ dönemini anlattığımız yazı dizisinin sekizinci bölümü

Çin'in ilk imparatoru Qin Shi Huangdi imparatorluğunu bakanlardan Li Ssu'nun tavsiyesi üzerine 36 komutanlığa böldü. Malları ellerinden alınan Qin'in eski düşmanları aristokratlar ve soylular yakın denetim altında tutulmak için Başkent Xianyang'a getirildi.

Shi Huangdi aydınları öldürüyor, Romalıların Kelt zaferi, Milano'nun ele geçirilmesi

Ölümünden sonra ilk Qin imparatoru muazzam bir mozoleye gömüldü Mozoleye her biri yaklaşık iki metre boyunda 8000 savaşçının seramik heykelleri yerleştirildi
Ölümünden sonra ilk Qin imparatoru muazzam bir mozoleye gömüldü Mozoleye her biri yaklaşık iki metre boyunda 8000 savaşçının seramik heykelleri yerleştirildi

Çin'in birlik duygusunu daha güçlendirmek amacıyla Lis Ssu tek bir alfabe ve standartlaştırılmış ağırlık ve ölçü sistemi yaptırdı. Kuzeye ve güneye MÖ 219 ve 214'te seferler düzenlendi ve binlerce yeni yerleşimci yeni topraklara gönderildi. Shi Huangdi muhalefete sert bir şekilde muamele etti. MÖ 213'te Qin devletine karşı olan filozofların yazılarının imha edildiği "kitap yakılması" olayını emretti ve kendisine karşı olan birçok aydını acımasızca öldürttü.

Birinci Pön Savaşının (bkz. MÖ 264-241) ardından Sicilya ve Sardinya'yı kaybeden Kartaca dikkatini İspanya'ya çevirdi. Hamilcar MÖ 228'de İspanya'ya gönderildi ve kısa sürede ülkenin güneyinin büyük bölümünü ele geçirdi. Hamilcar bir Kelt kabilesi olan Oretani'ye karşı savaş sırasında MÖ 299'da öldü. Ancak o tarihte Kartaca için güçlü bir mevki ile ailesi Barcidler için yeni bir imparatorluk kazanmıştı.

Birinci Pön Savaşındaki zaferine rağmen Romalıların Kuzey İtalya'daki durumu hala zayıftı. Kelt Insubres ve Boii kabilelerini MÖ 225'te Romalıları bölgeden atmaya çalıştı. Keltler Telamon Muhaberesinde iki Roma ordusu arasında sıkıştırıldı ve kaçmak zorunda bırakıldı. Boii yenilgiyi MÖ 224'te kabul etmesine ve Insubres'in de bundan iki yıl sonra barış istemesine rağmen Romalılar Keltlerin tekliflerini reddedip mutlak zafer elde edene kadar savaşı sürdürdü.

Boii kralı Roma konsülüyle yaptığı düelloda öldürüldü ve başkenti Mediolanum (Milano) ele geçirildi. Romalılar Piacenza dahil Kelt topraklarında MÖ 218'de koloniler kurdu.

Arsakes'in (bkz. MÖ 265-241) Parthava'da – Selevkos İmparatorluğunun kuzeydoğu bölgesindeki bir satraplık- başında bulunduğu bir isyan II. Selevkos (MÖ 245-225) tarafından bastırılamadı ve bugünkü İran topraklarında Part Krallığı ortaya çıktı. Partlar özellikle I. Mithridates'in (MÖ 171-138) hükümdarlığında batıya doğru giderek daha çok toprak ilhak etti. 1. yüzyıl başlarında Suriye'nin ancak küçük bir parçası Selevkos kontrolü altında kaldı.

Hannibal'in Alplerden geçişi, İkinci Pön Savaşı, Kartacalıların Roma zaferleri

Hannibal'in beraberindeki 37 filin hepsi dağları genişi sırasında şaşırtıcı bir biçimde hayatta kalabildi
Hannibal'in beraberindeki 37 filin hepsi dağları genişi sırasında şaşırtıcı bir biçimde hayatta kalabildi

Kartacalıların İspanya'da genişlemesinden telaşlanan Romalılar MÖ 226'da Hamilcar'ın oğlu ve İspanya'daki yeni Barcid komutanı Hasdrubal'a bir elçi göndererek Kartacalıların Ebro Nehrinin kuzeyine geçmeyeceğine dair bir antlaşma temin ettiler. Bunun karşılığında Romalılar güneydeki Saguntum gibi şehirlerle ittifak kurmalarına karşın güneye doğru ilerlemeyeceklerine söz verdiler. Hasdrubal MÖ 221'de suikast sonucu öldürüldü; iki yıl sonra kardeşi ve halefi Hannibal, Saguntum'a saldırarak İkinci Pön Savaşına (MÖ 219-201) yol açan süreci başlattı.

Romalıların bir orduyu İspanya'ya ve diğerini de Sicilya yoluyla Kuzey Afrika'yı işgal için göndermeleri ihtimali karşısında Hannibal ilk darbeyi vurmak maksadıyla harekete geçmeye karar verdi. 50.000 piyade askeri, 9.000 atlı ve 37 fille Kuzey İspanya'ya giderek Pireneler üzerinden Galya'ya ve oradan da –Romalıları şaşırtarakAlpleri geçerek İtalya'ya girdiler. Bu sırada seferin başlangıcındaki asker sayısı yarıya düşmesine rağmen, Kartacalılarïn mevcudiyeti Kuzey İtalya ve Keltlerini isyana teşvik etti ve Hannibal MÖ 218'de Trebia'da bir Roma ordusunu imha etti.

Ertesi yıl diğer büyük bir Roma ordusunu Trasimene Gölünde dağıtarak bir konsül dahil 15.000 Romalıyı öldürdü. Müttefik şehirler arasında birçok taraf değiştirmeyle karşılaşan Romalılar Hannibal'i sıkıntıya sokmak için geciktirme taktiklerini uygulamaya koydular. Ancak bu taktik yalnızca geçici bir süre işe yaradı ve Romalılar en kötü mağlubiyetlerini Hannibal'in MÖ 216'da Cannae'de 50.000 Roma askerini öldürdüğü muharebede yaşadılar. Bu zaferden sonra hemen Roma üzerine yürümeyen Hannibal'in seferi hızını kaybetti.

Hannibal Güney İtalya'nın MÖ 211'de kilit şehir Capua dahil büyük kısmını ele geçirmesine rağmen, Romalılar MÖ 212'de 25 yeni lejyonu cepheye sürdü ve savaşı Kartaca'ya taşımak için hazır hale geldiler.

Qin parçalanıyor, Han'ın ilk imparatoru Liu Bang, Birinci Makedon Savaşı, Kartacalıların sonu

Scipio merhametiyle bilinirdi. Bu 19. yüzyıl tablosunda esir alınmış Kartacalı bir kadını nişanlısına teslim ederken görülmektedir
Scipio merhametiyle bilinirdi. Bu 19. yüzyıl tablosunda esir alınmış Kartacalı bir kadını nişanlısına teslim ederken görülmektedir

İlk Qin İmparatoru MÖ 210'da öldüğünde otokratik yönetimine karşı kızgınlık bir dizi köylü isyanında kendini gösterdi. Bir dizi yeni krallık merkezden koptu ve Qin karşıtı güçler Xiang Yu'yu yeni önder seçti. Li Ssu MÖ 280'de idam edildi ve köylü kökenli bir kişi olan Liu Bang tarafından komuta edilen yeni bir ordu Qin yönetimine meydan okudu. Qin İmparatorluğu MÖ 206'da parçalandı ve Xiang Yu ve Liu Bang birbirleriyle savaşa girdiler.

Xiang Yu Gaixia'da yenildikten sonra MÖ 202'de intihar etti. Liu Bang ise Han Hanedanının ilk hükümdarı olarak kendisini Gaozu adıyla imparator ilan etti.

Hannibal'ın Güney İtalya'da ilerleyememesi karşısında Romalılar Kartaca'nın müttefiklerinin üzerine gitme siyasetini uygulamaya başladılar. İlk hedefleri MÖ 215'teki İllirya'ya saldırıları Roma'yla Birinci Makedonya Savaşını (MÖ 215-205) tetiklemiş olan Makedonyalı V. Philippos'tu. Romalılar Makedonyalılara karadan saldıran Aetolyalılarla ittifak kurarak denizden saldırılara başladılar.

Philippos'un MÖ 207'de Aetolia'yı işgali Aetolialıları barış istemeye zorladı. Romalılar MÖ 205'te yeni kuvvetler göndermelerine rağmen savaş iki taraf arasında mevcut durumun tanınmasıyla sona erdi.

İspanya'da Romalılar Saguntum'u MÖ 212'de tekrar ele geçirmişlerdi. Ancak ertesi yıl her iki konsülün de öldüğü korkunç yenilgi Roma'nın buradaki konumunu çökertmeye başladı.

Roma Senatosu genç general Publius Cornelius Scipio'yu (MÖ y. 236-183) İspanya'ya gönderdi. Scipio başkent Carthage Nova'yı ele geçirdi. MÖ 206'da İllipa'da büyük bir Kartaca kuvvetini ezici bir yenilgiye uğrattı.

Hannibal'in kardeşi Hasdrubal MÖ 207'de Kuzey İtalya'daki Metauros Nehrinde yenilerek öldürüldü ve bu olay Hannibal'i çok gerekli yeni kuvvetlerden mahrum buraktı. MÖ 204'te Hannibal'in Güney İtalya'daki müttefikleri kendisini terk etmişti. Scipio bir Roma ordusuyla Kuzey Afrika'da Utica'ya ayak bastığında Kartacalılar Hannibal'i Kartaca'nın kendisine yönelik bu tehlikeden kurtarmak için ülkeye çağırdı. Romalılar nispteten yumuşak barış koşulları önerdi. Ancak Kartacalılar bu koşulları reddetti ve Scipio şehirlerini birer birer ele geçirdi. Numidya prensi Massinissa'nın yardımıyla Scipio Hannibal'in son ordusunu Zama'da MÖ 202'de mağlup etti.

Kartacalıların kabul etmek zorunda kaldıkları barış koşulları artık çok daha sertti. Kartaca, şehrin çevresindeki bir şerit dışında tüm topraklarını kaybetti; donanmasını sadece 10 gemiye indirildi; Afrika dışında savaşa girmeleri yasaklandı ve Afrika'da ise Romalıların izni almaları gerekli kılındı. Romalılara yıllık 10.000 talent haraç ödeme şartı bir zamanla Roma'nın en büyük düşmanı olmuş bir ülkenin aşağılanmasını tamamladı.

Kronolojik özet

  • MÖ 238 / Hamilcar Barca İspanya'da Kartaca hakimiyetini yeniden kurar
  • MÖ 232 / Maurya İmparatorluğu Aşoka'nın ölümünden sonra çökmeye başlar
  • MÖ 231 / II. Selevkos Part kralı Tiridates tarafından yenilir
  • MÖ 225 / Galya kabileleri Telamon'da Romalılar tarafından yenilir
  • MÖ 222 / Galya müstahkem mevkii Mediolanum (Milano) Romalılar tarafından alınır
  • MÖ 221 / İlk imparator (Shi Huangdi) Qin hanedanı yönetiminde Çin'i birleştirir
  • MÖ 221 / Hannibal İspanya'da Kartaca komutanı olur
  • MÖ 220 / V. Philippos Makedonya kralı olur
  • MÖ 219 / Ptolemaioslar ile Selevkoslar arasında Fenike'nin aidiyeti konusunda Dördüncü Suriye Savaşı çıkar
  • MÖ 219 / Hannibal İspanya'da Saguntum'u kuşatarak İkinci Pön Savaşını başlatır
  • MÖ 218 / Hannibal Alpleri geçerek İtalya'yı istila eder
  • MÖ 217 / Hannibal Trasimene Gölünde Romalılara karşı galip gelir
  • MÖ 217 / Ptolemaios IV. Philopator yönetimindeki Mısırlılar III. Antiochus yönetimindeki Selevkos ordusunu yenilgiye uğratır
  • MÖ 216 / Hannibal Cannae'de Romalıları yener
  • MÖ 215 / Romalılar İspanya'daki Kartacalılara karşı saldırıya geçer
  • MÖ 215 / Makedonya kralı V. Philippos Illirya'yı istila eder ve Birinci Makedonya Savaşını başlatır (MÖ 205'e kadar)
  • MÖ 212 / III. Antiochus Baktria ve Pariya'yı ele geçirmek için doğuda başarısız bir girişimde bulunur
  • MÖ 212 / Numidya kabile şegleri Kartaca'ya savaş ilan eder; Hasdrubal tarafından bastırılır
  • MÖ 212 / Çin'de Qin bilimsel olmayan kitapları yasaklar; Çin yazısının standartlaştırılması ve basitleştirilmesi
  • MÖ 211 / Romalılar Sicilya'ya Siraküza şehrini ele geçirir
  • MÖ 211 / Hannibal Roma üzerine yürür, Capua ve Siraküza'yı ele geçirri; Scipio Africanus Hasdrubal'i İspanya'da yener
  • MÖ 210 / Qin İmparatorluğuna Shi Huangdi'nin ölümünden sonra ayaklanmalar
  • MÖ 209 / Romalılar Güney İtalya'da Tarentum'u ele geçirir
  • MÖ 207 / Hasdrubal'in Hannibal'e İtalya'da destek olma çabası başarısız kalır; Romalılar tarafından Metaurus'ta mağlup edilir ve öldürülür
  • MÖ 206 / Romalı general Scipio İberya'daki Kartacalılara karşı başarılı bir askeri seferi sonuçlandırır
  • MÖ 206 / Qin hanedanının sonu; Liu Bang kendini yeni Han hanedanının imparatoru ilan eder
  • MÖ 205 / Fenike antlaşmasıyla Roma ve Makedonya Illirya'nın ortak koruma altında olacağı konusunda anlaşır
  • MÖ 204 / Scipio komutasındaki Roma güçleri Afrika'yı istila eder
  • MÖ 203 / Hannibal Kartaca'yı Romalılara karşı savunması için geri çağrılır
  • MÖ 202 / Scipia Hannibal'i Zama Savaşında yener
  • MÖ 202 / Louyang'taki kısa bir dönemden sonra Çin imparatoru Liu Bang başkentini Chang'an'da kurar
  • MÖ 202 / Selevkos kralı III. Antiouchus Ptolemaiosçuların elindeki Suriye'yi ele geçirir
  • MÖ 201 /