Dünya tarihi / MÖ 300 – 281 / Roma'nın Samnit'i ilhakı, Birinci Pön Savaşı, Mylae Deniz Muharebesi

Klasik Çağ dönemini anlattığımız yazı dizisinin yedinci bölümü

İtalya'da Romalılar ve Samnitler arasında, görünüşe göre Samnitlerin komşuları Lucanialıları tacizleri nedeniyle üçüncü bir savaş çıktı. Romalıların MÖ 297'deki iki zaferine rağmen bu defa Galyalılarla ittifak halindeki Samnitler Romalıların karşısında MÖ 295'te Sentinum'da büyük bir orduyla çıktılar. Savaşın başlangıcında buna eş derecede büyük Roma ordusu –o zamana kadar çıkardıkları 45.000 kişiyle en büyük orduları– yenilgi tehlikesi altında kaldı ve Roma konsülü Publius Decius Mus'un (ö. MÖ 295) kendisini ve düşman ordusunu yeraltı tanrılarına kurban olarak adamasının ardından Roma ordusu bir intihar saldırısına geçerek Samnit hatlarını dağıttı.

Bir dizi Roma başarısı MÖ 293 ve 292'de bu savaşı izledi ve iki yıl sonra Samnitler nihai olarak teslim oldu ve ülkeleri ilhak edildi. Roma, artık İtalya yarımadasında Adriyatik Denizine kadar uzanmaktaydı.

Antidonus'un (bkz. MÖ 322-301) oğlu Demetrius Poliorcetes (MÖ 337-283), güçlerini Ege adalarındaki üslerinde ve Kıbrıs'ta yeniden kurmaktaydı. Selevkos'un çok güçlenen Lysimakhos'a karşı Babil'deki müttefik ihtiyacını istismar etme imkanına sahipti. Demetrius, Cassander'in üç yıl önce iki genç oğlunu keskin bir iç savaşın içinde bırakarak öldüğü Makedonya'yı MÖ 294'te işgal etti. Demetrius bunun ardından Lysimakhos'un Asya topraklarına saldırdı, fakat MÖ 292'de Aetolia'da çıkan bir isyan nedeniyle Yunanistan'a döndü. Demetrius bu isyanı bastırmasına rağmen, adalardaki üslerinin çoğunu Ptolemaios'un Mısır donanmasına kaptırdı. Asya'ya geri çekildi ve Selevkos'un tutsağı olarak MÖ 283'te öldü.

İskender'in ardıllarından Ptolemaios en zayıf mevkiyi miras almıştı. Demetrius Poliorcetes'e karşı MÖ 306'da aldığı bir deniz yenilgisi ihtiraslarını geçici bir süre Mısır'la sınırlandırdı. Buna rağmen Ptolemaios mevcut güç mekanizmalarını akıllıca kullanarak ve Yunan ve Mısır geleneklerinin en iyi yönlerini bir araya getiren bir idare kurarak kendisini eski firavun tarzında bir hükümdar olarak kendisini kabul ettirdi.

Ptolemaios'un deniz güçleri MÖ 295'te tekrar eski gücüne kavuşmuş ve Ege'nin büyük kısmını ele geçirmişti. MÖ 283'te 84 yaşında öldüğünde Ptolemaios konumunu sağlama almış ve tahtını Mısır'ı MÖ 30'a kadar yönetecek Ptolemaios Hanedanının ikinci hükümdarı, oğlu II. Ptolemaios Philadelfos'a bırakmıştı.

Epirus – Roma savaşları, Birinci – İkinci – Üçüncü Suriye Savaşları, Zayıflayan Selevkos

Güney İtalya şehri Tarentum'un MÖ 281'deki Romalılara karşı koruma çağrısı Yunan Epirus devletlerinin hükümdarı Pyrrhus'a ihtiraslarını tatmin ve Güney İtalya'ya müdahale için mükemmel bir uyum sağladı. Fillerin de dahil olduğu 25.000 kişilik bir kuvvetle bölgeye vardı. Romalıları Siris Irmağı yakınlarında MÖ 280'de mağlup etti. Fakat Roma Senatosu barış yapmayı reddetti.

Pyrrhus Asculum'da ertesi yıl bir Roma ordusunu daha ortadan kaldırdı. Ancak kayıpları o kadar büyüktü ki zaferi bir yenilgi halini aldı. Sicilya'yı işgal ettikten sonra MÖ 275'te ordusunun kayıplarını onarmak için ve hiçbir toprak kazancı olmadan Epirus'a geri çekildi.

Lysimakhos'un yenilgisi ve MÖ 281'de Selevkos'a karşı savaşta ölümü, ardından Selevkos'un suikaste uğraması (artık oğlu I. Antiochus tarafından yönetilen) Selevkos İmparatorluğu ile Mısırlı hükümdar II. Ptolemaios Philadelphos arasında sınırda istikrarsızlığa yol açtı. En sonunda, aralarında Birinci Suriye Savaşı MÖ 274'te patlak verdi. Mısırlılar savaştan zaferle çıkarak Suriye kıyılarının ve Güney Anadolu'nun büyük kısmını ele geçirdi. Bu durum kısmen İkinci Suriye Savaşında (MÖ 260-253) Mısır'ı kayıplarıyla tersine çevrildiyse de Selevkos hükümdarı II. Antiochus ve III. Ptolemaios arasında yapılan Üçüncü Suriye Savaşında (MÖ 246-241) Selevkos tekrar toprak kaybına uğradı.

Bu üç zayıflatıcı savaş Selevkos devletini özellikle Partların artan gücüne karşı savunmasız halde bıraktı.

Hindistan'da Aşoka etkisi ve Dharma'nın ortaya çıkışı, Tüm Çin'in efendisi Zhao Zeng

Hindistan'da Aşoka'nın MÖ 268'de tahta geçici Maurya İmparatorluğu için bir dönüm noktası oldu. Aşoka babası Bindusara'nın ölümünden sonra (bkz. MÖ 322-301) tahta çıkmadan önce kardeşleriyle dört yıllık bir iç savaşa girmek zorunda kaldı. Sekiz yıl kadar sonra Kalinga'ya (bugün Orissal) karşı yaklaşık 100.000 kişinin öldüğü söylenen kanlı bir savaş başlattı. Aşoka bu kıyımdan son derece üzüntü duydu ve bundan sonra savaşı reddederek Budist kavramı merhamet ve dindarlık anlamına gelen dharma'yı geliştirdi.

Aşoka dharma'ya bağlılığı teşvik edici bir dizi ferman çıkartarak bunları imparatorluğunun topraklarında – birçoğu üstünde bir aslan yerleştirilmiş sütunlar şeklindeki- taşlara kazıttı. Üçüncü Budist Konseyi, koruyuculuğu altında MÖ 250 civarında Pataliputra'da toplandı ve Aşoka Suriyeli II. Antiochus ve Mısırlı II. Ptolemaios gibi yabancı hükümdarlara diplomatik görevler göndererek düşüncelerini dışarıya taşımaya gayret etti. Maurya İmparatorluğu MÖ 232'de ölümünde en büyük sınırlarına ulaşmış ve güven içindeydi.

Çin'de Zhao Zeng MÖ 246'da babasının yerine Qin tahtına geçti. Veziri Li Si'nin yerinde tavsiyeleriyle Zhao Zeng MÖ 246'da Savaşan Devletlerin (bkz. MÖ 370-356) son kalıntılarına karşı nihai bir fetih savaşına girişti. Zhao ve Yan, Qin güçleri karşısında teslim oldu. Qin orduları Wei'yi ele geçirdi ve MÖ 223'te Chu'yu mağlup etti. Galip olarak yalnızca Qi ayakta kaldı. Ancak Zhao Zeng MÖ 221'de Qi'yi de ilhak ederek tüm Çin'in efendisi oldu. Aynı yıl kendisini Qin Shi Huangdi adıyla ve yeni Qin Hanedanının ilk hükümdarı olarak "ilk imparator" ilan etti.

Berenice ve Laodice arasındaki savaş, Birinci Pön Savaşı, Mylae Deniz Muharebesi

İran'da bölgeyi Büyük İskender'in MÖ 323'teki ölümünden sonra varis olarak alan Selevkos Hanedanı MÖ 280'den sonra bir dizi göçebe akınıyla karşı karşıya kaldı. I. Antiochus (MÖ 292-261) göçebeleri ülkesinden çıkardı, ancak Mısır'la savaş (MÖ 280-272) krallığın kaynaklarını zorladı. II. Antiochus'un ölümüyle kralın dul eşi Berenice ve eski eşi Laodice arasında iç savaş çıktı. Bu durum Baktriya'nın Diodotus yönetiminde, Partlarınsa Androgoras yönetiminde Selevkoslardan kopmasına yol açtı.

Bu istikrarsızlıktan faydalanan Arsakes önderliğindeki göçebe Parniler MÖ 240 ortalarında Part topraklarına girdiler.

Kartacalıların MÖ 8. yüzyıldan beri kolonileri olan Sicilya konusundaki rekabet Roma ile Kuzey Afrika gücü Kartaca arasındaki Birinci Pön Savaşının (MÖ 264-241) temelinde yattı. Romalılar Sicilya'nın Messana şehrini işgal eden Güney İtalyalı paralı asker Mamertinlere Kartacalıların yardım ettiği Siraküza'yla ihtilaflarında yardım etmek üzere MÖ 264'te bir ordu gönderdiler. Kartacalıların direnişi o kadar inatçı oldu ki Romalılar pek bir ilerleme kaydedemediler.

Ancak ilk Akdeniz güçlerini inşa ettikten sonra Romalıların talihi döndü. Kartacalılara karşı MÖ 260'da Mylae'de önemli bir zafer kazandılar. Romalıların Kuzey Afrika'yı MÖ 256'da istilaları sırasında Kartaca'yı ele geçirememeleri sadece konsül Regulus'un yetersizliği nedeniyle oldu. Karada ise Romalılar Kartacalıların Sicilya'daki bölgelerini MÖ 249'a kadar birer birer ele geçirdi. Romalılara karşı yalnızca Batı Sicilya'daki Drepana (Trepani) direnebildi.

Bu şehirdeki büyük bir Kartaca deniz zaferi Romalıları bir süreliğine püskürttü. Ancak MÖ 241'de yeni bir Roma donanması Drepana önlerinde belirerek şehri aldı ve ertesi yıl Kartaca donanmasını Aegades Adaları açıklarında imha etti. Bu yenilgi Kartacalı general Hamilcar Barca'nın barış istemesine yol açtı. Barış koşulları Kartacalıların Sicilya'yı terk etmesini içerdi. Ancak iki tarafın etki sahaları rahatsız edici biçimde örtüşmeye devam etti ve gelecekteki ihtilafın tohumlarını attı.

Kronolojik özet

  • MÖ 300 /
  • MÖ 300 /
  • MÖ 300 /
  • MÖ 298 /
  • MÖ 297 /
  • MÖ 287 /
  • MÖ 286 /
  • MÖ 285 /
  • MÖ 281 /
  • MÖ 280 /
  • MÖ 280 /
  • MÖ 274 /
  • MÖ 273 /
  • MÖ 272 /
  • MÖ 272 /
  • MÖ 268 /
  • MÖ y. 268-260 /
  • MÖ 264 /
  • MÖ 263 /
  • MÖ 262 /
  • MÖ 262 /
  • MÖ 261 /
  • MÖ 260 /
  • MÖ 260 /
  • MÖ 260 /
  • MÖ 257 /
  • MÖ 256 /
  • MÖ 256 /
  • MÖ 255 /
  • MÖ 254 /
  • MÖ y. 250 /
  • MÖ y. 250 /
  • MÖ 249 /
  • MÖ 247 /
  • MÖ 246 /
  • MÖ y. 245 /
  • MÖ y. 245 /
  • MÖ 243 /
  • MÖ 241 /
  • MÖ 241 /