İlk uygarlıkların tarihi / MÖ 3000 – 2700 yılları / 1. Bölüm

İlk uygarlıkların gelişim sürecini anlattığımız yazı dizisinin ilk bölümü

MÖ dördüncü bin yılın son yarısında dünyanın ilk uygarlıkları önce Batı Asya'da daha sonra Kuzey Afrika ve Güney Asya'da yükseldi. Uygarlık MÖ ikinci bin yıl başlangıcında Çin'de de belirdi. MÖ 3000 civarında dünyanın ilk yerleşik kültürü Güney Mezopotamya'da, şimdi Irak olarak adlandırılan bölgede gelişmeye başlamıştı.

İlk şehirler ve Mısır tarımı

Aşağı Fırat ovaları MÖ 6200 civarından itibaren sulama sistemlerinin gelişmesiyle birlikte tarıma açıldı. Yunanca "Mezopotamya" sözcüğü "nehirler arasındaki ülke" anlamına gelmektedir. MÖ 3500 itibariyle tarım toplulukları kasabalara ve daha sonra Ur, Uruk ve Eridu gibi şehirlere dönüşmeye başlamıştı. İzleyen 300 yıl boyunca her şehir, çevresindeki bölgeye hakim hale geldi ve Güney Mezopotamya'da Sümer olarak adlandırılan ülkede bir şehir devletleri grubu şekillendi.

Uruk şehrinin nüfusu 50 bin.

MÖ y. 2800

Metal işlemeciliği MÖ 6000 civarında Mezopotamya'da başlamıştı. MÖ 3200 civarında Sümer demircileri bronz üretimine başladı. Saban MÖ 5000, tekerlekli yük arabaları MÖ 3500 civarından itibaren kullanılmaya başlandı ve bu ilerlemeler tarımı daha üretken hale getirdi. Bunun sonucunda ortaya çıkan üretimi fazlası bazı insanları hayatından bağımsızlaştırdı ve rahiplik, el sanatları, ticaret ve yönetim gibi mesleklerde uzmanlaşmalarına olanak sağladı. Lugal olarak bilinen kralların başkanlığındaki, dünyanın sınıflı ilk toplumu gelişti.

Mısır'da dünyanın en karmaşık eski uygarlıkları Nil Nehri kıyılarında MÖ 3100'den itibaren şekilleniyordu. Yıllık taşkınlar Nil Nehrinin kıyılarına siyah bir alüvyon yayarak ekilmeye uygun dar bir sel ovası şeridi oluşturdu. Mısır tarımı sonbaharda, taşkın çekildiğinde başladı ve çiftçiler bereketli toprakta buğday, çavdar, fasulye ve mercimek ektiler. Dördüncü bin yılın sonunda tarım toplulukları iki krallık haline dönüşmüştü; bunlar güneydeki Yukarı Mısır ve kuzeydeki Aşağı Mısır krallıklarıydı.

Mısır yapıları, Çin uygarlığı

 Narmer Paleti / Bu yeşil silttaşından yontma parça, Yukarı Mısır'ın efsanevi kralı Narmer'in düşmanları karşısında kazandığı zaferi kayıt altına alır
Narmer Paleti / Bu yeşil silttaşından yontma parça, Yukarı Mısır'ın efsanevi kralı Narmer'in düşmanları karşısında kazandığı zaferi kayıt altına alır

Kral Narmer MÖ 3100 civarında bu iki krallığı birleştirdi. Tarihçiler Menes'in Narmer'in halefi veya Narmer'in farklı bir ismi olup olmadığı konusunda emin değillerse de Narmer'den sonra krallığa Menes geldi. Menes'in Memfis'teki Mısır başkentini ve ilk Mısır hanedanını kurduğuna inanılır. Mezopotomya'da olduğu gibi, etkin tarım üretimi, sanat, zanaat, mühendislik ve erken tıp alanlarının gelişmesine imkan vererek refahı ve uzmanlaşmayı ortaya çıkardı.

Erken Hanedan Döneminde (y. MÖ 3100-2688) hiyeroglif yazısı, karmaşık bir din (ölümden sonra yaşama inancı dahil) ve mumyalama yoluyla ölünün muhafaza edilmesi gibi Mısır kültürünün birçok belirgin özelliği ortaya çıkmıştı. Yarı kutsal bir statüye sahip kralın başında olduğu karmaşık bir toplum hiyerarşisi gelişti. Daha sonraları Firavun olarak bilinen Mısır kralları bir başbakan veya vezir, bölgesel valiler (nomark) ve rahipler, vergi toplayıcıları ve katipler gibi küçük memurlardan oluşan muazzam bir kadronun yardımıyla hüküm sürdü.

Çin'de uygarlık zengin küllü toprağın verimli Huang He (Sarı Irmak) gibi doğu nehirlerinin vadilerinde gelişti. MÖ 8000 gibi erken bir tarihte, Henan vilayetindeki Yangshao civarında darı ekilmekteydi. MÖ 2400 civarında komşı Dawenkou kültürü Shandong vilayetinin Longshan kültürünü geliştirdi. Longshan çiftçileri sulama sistemlerini geliştirdikten sonra pirinç tarımına başladı. Diğer erken uygarlıklardaki gibi tarımın başarısı toplumların kapsamlı gelişmesine imkan tanıdı. Çinli zanaatkarlar MÖ 3000 civarında bronz aletler, MÖ 2700 civarında yeşim kaplar yapıyordu ve ipek dokumacılığı MÖ 3500'den itibaren başlamıştı.

Bronz Çağı Batı Asya'da MÖ 3000'de ve muhtemelen çok daha önceleri kendisini göstermişti. Avrupa'da ise Bronz Çağı'nın ayrı bir şekilde, MÖ 2500 civarında yakınındaki Kiklat Adalarıyla ve geniş Akdeniz Bölgesiyle ticaret bağları olan Minos Uygarlığının Yunan adası Girit'te başlangıcına da tanıklık etti. Batı Avrupa'da daha önceki megalitik mezar yapımı geleneği, astronomi gözlemi konusunda artan ilgiyle astronomi özellikleri taşıyan taş daireler ve ayakta duran taşlar dikilmesi şeklinde yeni bir megalitik geleneği ortaya çıkarttı.

Bunlara İrlanda'daki Newgrange, İngiltere'deki Stonehenge ve Fransa'daki Carnac dahildir.

Kronolojik özet:

MÖ y. 3200 – 2600 MÖ y. 3000 – 2500
Erken İndus dönemi; İndus Vadisinde bölgesel kültürler ve şehirlerAnd çiftçileri patates ve kinoa gibi bitkileri eker ve alpaka ve lama gibi hayvanları yetiştirir
MÖ 3100 – 2890MÖ y. 3000
Mısır'da ilk hanedan; Erken Hanedan Dönemi başlar (MÖ 2686'ya kadar)Girit'te Minos Uygarlığının belirmesi
MÖ y. 3000 MÖ y. 2900
Batı Asya'da Bronz Çağı'nın başlaması (MÖ y. 3200 – 1200)Çivi yazısı Sümer ve Mezopotamya'da gelişir.
MÖ y. 3000MÖ y. 2900 – 2400
Güney Fransa'da bakır işçiliği bulgularıStonehenge tören kompleksinde tahta yapıların kurulması
MÖ y. 3000 MÖ y. 2890 – 2686
Longshan kültürünün Çin'de gelişmesi (MÖ y. 3200 – y. 3000)Mısır'ın ikinci Hanedanı
MÖ y 3000 – 2334 MÖ y. 2800 – 2700
Mezopotamya'da Erken Hanedan dönemi; Ur, Uruk ve Eridu gibi şehir devletleri Sümer'de gelişirİlk tören merkezleri Güney Amerika'da, Peru kıyılarında gelişir
MÖ y. 3000 MÖ y. 2750
Kral Menes birleşik Yukarı (Güney) ve Aşağı (Kuzey) Mısır'da hüküm sürerÇin'de ilk bronz eşyalar