Dünya tarihi / 1051–1100 / Murabıtların yayılması, Hastings Muharebesi, Malazgirt Muharebesi, Hasan Sabbah, Birinci Haçlı Seferi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin otuz beşinci bölümü

Fas'ta İbn Yasin adlı ateşli bir din adamı 1054'te Sahra kabile gruplarının birlik kurmalarına ilham verdi. Arapça "El-Murabitun" (sınır garnizonları insanları) kelimesinden türeyen Murabıtlar adıyla bilinen konfederasyon giderek Kuzeybatı Afrika ve Müslüman İspanya'nın büyük kısmına yayılacaktı. Murabıt kuvvetleri 1056'da Gana dahil bir dizi güçlü devletin ortaya çıktığı Batı Afrika'yı İslam adına fethetmeye başladı.

Yoruba ortak dil ve kültürü paylaşan Nijerya'daki bir grup şehir devletine yabancılar tarafından verilen isimdir. Yoruba krallıklarının en eski ve itibarlısı gelişkin bir şehir kültürünün 11. yüzyıl ortalarında mevcut olduğu İfe'ydi. İfe, Yoruba'nın manevi ve efsanevi merkezi olmasına karşın bulunduğu yerin elverişli olmaması Yoruba devletleri üzerinde hiçbir zaman geniş askeri ve siyasi kontrol kuramamasına yol açtı. İfe en çok sanat eserleri, bunlar arasında da seramik ve bronz büstleriyle meşhurdu.

Papa II. Nicolaus 1059'da Norman Robert Guiscard'ı Bizans ve Arap yönetimindeki Apulia ve Kalabriya'nın dükü ve Sicilya kontu olarak tanıdı. Papa böylelikle Guiscard'ın bu bölgeleri ele geçirme girişimlerine meşruluk kazandırdı.

Hastings Muharebesi, Selçuklular Bağdat'ı alıyor, Alp Arslan dönemi

Normandiya dükü William (y. 1028-87) 1066'daki Hastings Muharebesinde İngiltere'nin son Anglosakson Kralı Harold Godwinson'u yendi. Knut'un (bkz. 1021-30) İngiltere'ye hükmettiği dönemde kral İtirafçı Edward gençlik dönemini Norman sarayında sürgünde geçirmiş ve İngiltere bu dönemde Norman etkisine girmişti. William, Edward'ın İngiliz tacını vaat ettiğini, ancak 1066'da öldüğünde Harold'un kral seçilmesinin buna aykırı olduğunu öne sürdü.

Harold bir Norse istilasına karşı kuzeye hareket etmişken, William'ın ordusuyla geldiğini duyduğunda aceleyle yön değiştirerek Hastings'e döndü. İki ordunun karşılaştığı savaşta Harold öldürüldü ve ordusu dağıldı. Fatih William hızla Güneydoğu, ardından Güneybatı İngiltere'yi ele geçirdi ve kuzeydeki bir isyanı 1069'da bastırdı.

Selçuklular, Tuğrul Bey önderliğinde Bağdat'ı zapt edip Abbasi halifelerine dokunmadan Sultan unvanıyla Büveyhoğullarını sonlandırdı (bkz. 931-50). Tuğrul Bey 1063'te öldü. Yerini alan Alp Arslan, Selçuklu ülkesini Anadolu, Ermenistan ve Suriye'ye genişletti.

İmparator ve Papa çatışması, IV. Henry'nin aforoz edilmesi, Malazgirt Muharebesi

Papanın Charlemagne'a taç giydirmesinden itibaren (bkz. 791-800) Batı, imparatorları piskopos atamayı veya onlara yetki tanımayı kutsal hakları olarak gördü. İmparatorlar dini makam dağıtmak yoluyla büyük gelir ve güç elde etti. İmparator III. Henry (1017-56) daha da ileri giderek papa atamanın dahi imparatorun hakkı olduğunu iddia etti. Papa VII. Gregorius ise aksi görüşe sahipti; din adamlarını atamaya yalnızca papaların yetkili olduğu görüşünü kabul etti. Gregorius, 1075 Lent Sinodunda sivil makamların dini makamlara atama yapmasını yasaklayan bir kararname çıkarttı.

Ancak Alman yüksek din adamlarının yetkilerini azaltmak için mücadele eden imparator IV. Henry (1050-1106) bu kararnameye karşı çıktı. Gregorius karşılık olarak Henry'i 1076'da aforoz etti ve uyruklarını kendisine sadakat yeminlerinden serbest bırakarak Sakson soylularının krala karşı isyan etmelerine yol açtı. IV. Henry 1077 kışının en sert vaktinde Alpleri aşarak Canossa'ya geldi ve tövbe eden bir kişinin kıyafetlerini giyerek kendisini papanın ellerine bıraktı. Henry'nin günahları bağışlandı, ancak Schwabenlı Rudolf'un Alman (eski Doğu Frank) tahtına seçilmesiyle anlaşmazlık tekrar alevlendi. Henry 1080'de yeni bir papa seçtirirken Gregorius emperyal cepheye karşı Sicilya kontu Roger Guiscard'la ittifak kurdu.

Selçuklular Bizans ordusunu 1071'de Malazgirt'te yok ederek fidye talep ettikleri imparator IV. Romanus'u esir aldı. Daha sonra da Anadolu'yu fethe devam etti. Böylelikle Anadolu'nun bir Müslüman Türk bölgesine dönüşümü başladı. Selçuklular 1077'de Rum Sultanlığını kurarken, diğer fetihlerle Suriye ve Kudüs'e girdi.

Hasan Sabbah, Murabıtların VI. Alfonso'yu yenmesi, Kıyamet Kitabı (Domesday Book)

Bir grup İsmaili Şii 1090'da Kahire'de (bkz. 901-10) Fatimi veraset sorununa karıştı. Karizmatik Hasan Sabbah'ın önderliğinde bir grup Nizar adlı bir çocuğun taht iddialarını destekledi ve bundan sonra Nizari İsmaililier adıyla tanındı. Kahire'den kaçmak zorunda kalan Hasn, Nizarileri ülkesi İran'a götürdü ve burada Kazvin'in dağlık bölgelerinde ele geçirdikleri Alamut adlı kaleyi fiili Nizari Krallığının başkenti yaptı.

Düşmanlarının daha sonraları taraftarlarının beyinlerini yıkamak için uyuşturucu kullandıklarını iddia etmesi nedeniyle Haşhaşiler (Assasins) olarak anılan mezhep böylelikle doğdu.

Kastilya Kralı VI. Alfonso'nun ilerlemesinden telaş duyan Abbadiler (bkz. 1031) kendilerini Hristiyan tehdidine karşı korumaları için Kuzey Afrika'dan Murabıtları çağırdı. Alfonso'yu 1086'da Zallaka'da mağlup eden Murabıtlar Müslüman İspanya'nın büyük kısmını devletlerine kattı.

Fatih William 1085'te yeni krallığının bir envanterini -Domesday Book olarak bilinen- muhtemelen askeri hizmeti düzenlemek ve vergi imkanlarını değerlendirmek için çıkarttı.

Su Sung'un mekanik astronomik saati, Birinci Haçlı Seferi, Selçuk Rum topraklarının alınması

Çinli çok yönlü bilim insanı Su Sung 1092'de kozmik bir makine tasarlayıp üretti. Suyla çalışan mekanik astronomik bu saat 9 metre yüksekliğinde, göksel cisimlerin konumlarını gösteren, çember içindeki bir küre şeklindeydi.

Hristiyan ve Müslüman patronlara hizmet etmiş, Mağriplilerin El Cid (Hükümdar) adıyla bildikleri Kastilyalı Rodrigo Diaz de Viar, 1074'te Doğu İspanya'daki Valencia şehrini zapt etti ve kendi hükümdarlığını kurdu.

Fransız Cluny (bkz. 910) Manastırının bir mensubu olan Papa Urbanus, 1095'teki Clermont Konsilinde çoğunlukla Frank din adamları ve soylularından oluşan bir meclise Kutsal Toprakların "kirletilmesi" hakkında bir konuşma yaparak dinleyicilerine kutsal dava için silahlarını ellerine almaları çağrısında bulundu.

Bizanslılar Selçuklulara karşı yardımda bulunması için Urbanus nezdinde girişimde bulunmuş, o da Avrupa aristokrasisinin enerjisini iç çatışmalardan bu yolla uzakta tutacak ve Papalığa fayda sağlayabilecek Hristiyan genişlemesine yönlendirebileceğini düşünmüştü. Din coşkusuyla ve günahlarının bağışlanması vaadiyle alevlenen, ayrıca ganimet kazanma, toprak ve doğuyla karlı ticaret imkanları ihtimalleriyle tetiklenen Fransa (daha önce Batı Francia) ve Lorraine soyluları birleşerek "haçı aldılar." Diğer milletler Papalıkla ya ihtilaf içinde ya da ilgisizdi. Böylelikle Birinci Haçlı Seferi büyük ölçüde bir Fransız meselesi oldu.

Müslüman dünyasındaki karşılıktan yararlanan Bouillonlu Godfrey ve Baldwin, Toulouselu Raymond ve Otrantolu Norman Bohemond 1097'de Selçuk Rum başkenti İznik'i aldı. Edessa'yı (Urfa) aynı zapt etti, Antakya'yı ele geçirdi ve 1099'da Kudüs üzerine yürüdü. Godfrey, Kudüs kralı seçildi, ancak Kutsal Mezarın Koruyucusu unvanını tercih etti; kardeşi Baldwin ertesi yıl kral oldu. Kudüs kralının önderliğinde Haçlılar dört ana devlet kurdular; İtalyan ticaret devletlerinin aracılığıyla yapılan ticarette gelişen Kudüs Krallığı, Raymond tarafından kurulan Trablus Kontluğu, Baldwin tarafından kurulan Urfa Kontluğu ve Bohemand tarafından tesis edilen Antakya Prensliği.

Kronolojik özet

  • 1054 / Muvahhid hanedanının kurulması; Batı Afrika'da İslam fetihleri
  • 1054 / Doğu (Bizans) ve Batı kiliselerinin ayrılması
  • 1055 / Yaroslav'ın ölümü Kiev Rus'ta iç çatışmalara yol açar
  • 1055 / Gruffydd ap LIywelyn tüm Galler kraliçesi olur
  • 1055 / Selçuklu Türkleri Bağdat'ı alır, Büveyhileri sona erdirir
  • 1057 / İskoçya Kralı Macbeth'in ölümü (d. 1005)
  • 1057 / Buurma'da Pagan Krallığının genişlemesi
  • 1059 / Melfi Antlaşması; Robert Guiscard'a Sicilya ve Güney İtalya'nın hükümdarı unvanı
  • 1062 / Muvahhid krallığı başkentini Marakeş'e kurar
  • 1065 / Selçuklu Türkleri Maveraünnehir ve Suriye'yi fetheder
  • 1066 / Hastings Muharebesi
  • 1068 / Dai-co-viet Vietnam'da Champa'yı yener
  • 1069 / The Harrying of the North: Normanlar Kuzey İngiltere'yi yakıp yıkar
  • 1070 / Çolalar Sri Lanka'dan çıkartılır
  • 1071 / Normanlar Bizans Güney İtalya'sının fethini tamamlar
  • 1071 / Malazgirt Muharebesi, Selçuklular Anadolu ve Suriye'nin büyük kısmını yönetimlerine alır ve Kudüs'ü ele geçirir
  • 1071 / Uyanık Hereward'ın İngiltere'de Norman yönetimine karşı ayaklanması
  • 1075 / İmparator ile papa arasında atama krizinin başlaması
  • 1076 / Muvahhidler Gana İmparatorluğunu zor kullanarak İslam'a döndürür
  • 1077 / IV. Henry'nin Canossa'da pişmanlık bildirmesi
  • 1077 / Selçuklular Anadolu'da Rum Sultanlığını kurar
  • 1077 / Alfonso kendisini tüm İspanya'nın imparatoru ilan eder
  • 1080 / Bayeux Duvar halıları tamamlanır
  • 1081 / Alexis Commenius Bizans tahtına geçer
  • 1084 / Carthusia manastır tarikatının kurulması
  • 1085 / VI. Alfonso İspanya'da Toledo ve Valencia'yı alır
  • 1085 / Domesday Book ısmarlanır
  • 1085 / Papa VII. Gregorius'un ölümü (d. 1020)
  • y. 1085 / Thule Eskimoları Kuzey Amerika Arktik bölgesine hakim olur
  • 1086 / İspanya'da Zallak Muharebesi, Alfonso Muvahhidler tasrafından mağlup edilir
  • 1089 / Fatimiler Filistin'i alır
  • 1089 / Romanesk tarzının gelişmesi
  • y. 1090 / Haşhaşiler Alamut'a yerleşir
  • 1092 / Normanlar Sicilya'nın fethini tamamlar
  • 1092 / Su Sung, Kozmik Mekanik Saat makinesini Pekin'de yapar
  • 1092 / Selçuklu Sultanı Melik Şah'ın ölümü; Selçuk İmparatorluğu parçalanmaya başlar
  • 1094 / El Cid, Valencia'yı alır
  • 1095 / Papa Urbanus Birinci Haçlı Seferini ilan eder
  • 1096 / Venedik'te San Marco Bazilikasının inşası
  • 1097 / Haçlılar Konstantinopolis'i yağmalar
  • 1098 / Antakya bir yıllık kuşatmanın ardından Haçlılarca alınır
  • 1098 / Sistersia tarikatının kurulması
  • 1098 / Bari Konsili; Doğu ve Batı Kiliselerinin birleştirme çabası
  • 1099 / Haçlılar Kudüs'ü alır; Birinci Haçlı Seferinin sonu
  • 1099 / Hospitalier Şövalyelerinin kurulması
  • 1099 / El Cid'in ölümü (d. 1043)
  • 1100 / I. Baldwin Kudüs'ün ilk kralı olur
  • 1100 / I. William av kazasında ölür. I. Henry İngiltere kralı olur
  • 1100 / Bathlı Adelard Euclides'i Arapçadan Latinceye çevirir