Dünya tarihi / 1126–1150 / İkinci Haçlı Seferi, Dorileon Muharebesi, İngiltere'de taht savaşı, Avrupa'da entelektüel Rönesans

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin otuz yedinci bölümü

Jin – Aguda (bkz. 1115) tarafından kurulan Çurçen hanedanı 1126'da eski müttefikleri Çinlilere karşı tavır alarak Kuzey Çin'i işgal etti ve Kuzey Song başkenti Kaifeng'i ele geçirdi. Jin, Kuzey Çin'i denetimine aldıktan sonra başkenti Pekin'e nakletti. Bu, Kuzey Song'un sonu anlamına geldi. Ancak, bir Song prensi olan Gaozong güneye kaçtı ve 1127'de Hangzhou'da Güney Song hanedanını kurdu.

Papa Honorius'un 1130'da ölümü iki rakip papanın, II. Innocentius ve II. Anacletus, seçilmesiyle sonuçlandı. Papalığın bölünmesi sırasında Sicilya Kontu II. Roger Anacietus'u papa olarak tanıdı ve karşılığında ödül olarak Sicilya tahtını aldı.

İngiltere'de taht savaşı, Papa ve II. Lothair ilişkileri

I. Henry'nin 1135'te ölümü İngiltere'yi hanedanlık tartışmalarına sürükledi. Tek erkek veliahtı Manş Denizi'ni geçerken ölen Henry, soylularına kızı İmparatoriçe Matilda'ya (1102-67) bağlılık yemini ettirmesine rağmen, İngiltere'de az zaman geçirmiş olan Matilda'nın eşi Anjoulu Geoffrey İngiliz soylularınca sevilmemekteydi. Matilda'ya bağlılık yemini edenler arasında Henry'nin yeğeni ve vasiliğini yaptığı Bloisli Stephen'da vardı. Stephen, amcasının ölümü üzerine hemen Londra'ya gitti, soyluların çoğunluğunun ve kilisenin desteğini elde ederek kendini kral ilan etti. Ancak, Matilda tahttaki iddiasından vazgeçmedi ve rekabetleri Anarşi olarak bilinen bir savaş döneminin başlamasına yol açtı.

II. Lothair (1070-1137) 1133'te İtalya'ya giderek Papalığın bölünmesine müdahale etti ve II. Leo'yu papalık makamına getirdi. Bunun karşılığında papa, Matilda mirasını (Toskanalı Matilda'nın önce papalığa ardından imparatora bıraktığı, Guelfo-Ghibellino rekabetiyle ilişkilenen bir çekişmeye sebep olan mülkleri – bkz. 1121-25) onayladı ve Lothair'e imparator olarak taç giydirdi. Lothair 1135'te rakipleri Hohenstaufenli Konrad ve Schwabenlı Friedrich'le uzlaşarak damadı Welf hanedanından Gururlu Henry için Alman tacını güvence altına aldı.

Alman topraklarında Hohenstaufen hükmü, Saksonya için Welflerle iç savaş, Matilda'nın Stepten seferi

Lothair 1137'de İtalya'da Sicilyalı Roger'a karşı başarılı bir seferden dönerken aniden öldü. Lothair'in Alman topraklarını Welf hanedanının elinde toplayarak damadı için istikrarlı bir miras bırakma planları 1138 seçiminin Hohenstaufen hanedanından Waiblingli Konrad'ı seçmesi nedeniyle suya düştü. Waiblingliler Franconia düklerinin soyundan gelmekteydi; bu isim daha sonra İtalyanlar tarafından "Ghibellino" şeklinde bozularak kullanıldı. Konrad ise Lothair'in verdiği imtiyazları tersine çevirmekle başladı ve Saksonya'yı Welflerden alması iç savaşı yeniden başlattı.

Matilda, Bioslı Stephen'den tacını almak için 1139'da İngiltere'ye girdi. Stephen tahta çıkmasından beri durumunu sağlamlaştıramamış, bir yandan soyluları, diğer yandan kiliseyi kendisinden uzaklaştırmıştı. Özellikle Salisbury piskoposu olan Başbakan Roger'ı tutuklamakla önemli bir hata yapmıştı. Bir hamleyle en yetenekli yöneticilerinden birçoğunu yitirmiş ve yasayı ellerine alan baronların ve diğer toprak sahiplerinin talanlarına hükmedemez hale gelmişti.

Stephen'ın hükümdarlığı altında İngiltere Peterborough Kronikleri yazarının "İsa ve tüm azizlerin uyuduğu… on dokuz uzun kış eziyet çekti" satırlarını yazarak yas tuttuğu bir anarşi durumuna girdi.

Galli din adamı Monmouthlu Geoffrey (y. 1100 – 55) 1140 civarında erken Anglo-Norman edebiyatının önemli bir örneği ve Kral Arthur'u Avrupalı okuyuculara tanıyan History of the Kings of Britain'i yazdı.

Avrupa'da entelektüel Rönesans, Almanya iç savaşının sonucu, İmadeddin Zengi Urfa'yı alıyor

1142'de Bathli Adelardus Euclides'in matematiğin temel metinlerinden biri olan Elements of Geometry kitabını Arapçaya çevirirken Sevillalı John da 1141'de Epitome of the Whole of Astrology'yi Arapçadan çevirdi; Bilimin Arapça yoluyla Latinceye aktarılması Avrupa'da entelektüel Rönesansın ve bunun ötesinde Erken Modern Dönemin (1500-1800) ortaya çıkmasına kilit önemde katkıda bulundu.

Almanya'yı karıştıran iç savaşa son vermek üzere Frankurt'ta 1142'de düzenlenen toplantıda Welf soyunda Aslan Henry (1129-95) Saksonya dükü (zor kullanarak almıştı) olarak kabul edildi. Henry kafir Slavlara karşı Haçlı seferi statüsü verilen seferler yaptığı doğuda Alman genişlemesini devam ettirme amaçlı ciddi çalışmalar yaptı.

Musul Atabeyi (vali), Zengi hanedanının kurucusu İmadeddin Zengi 1144'te Haçlı prenslikleri arasındaki çekişmeleri Urfa Kontluğunu ele geçirmek için fırsat bildi. Kudüs Kralı Fulk 1143'te ölmüştü ve yerini alan III. Baldwin (1130-63) annesi Melisende'nin naipliği altında küçük bir çocuktu.

Melisende Antakya ve Urfa arasındaki ihtilafı çözemedi ve İmadeddin Urfa'yı kuşatarak düşürdü. Edessa'nın (Urfa) kaybı Avrupa'da telaş ve kızgınlık uyandırdı ve İkinci Haçlı Seferini tetikledi. III. Eugenius 1145'te papalık fermanıyla orduların toplanması çağrısında bulundu.

İkinci Haçlı Seferi, Dorileon Muharebesi, Frank Haçlıların gerilemesi, Abdülmümin'in seferleri

Nüfuzlu sistersiyen keşişi Clairvauxlu Bernard (1090 – 1153) Papa III. Eugenius'un telkiniyle, Edessa'yı Zengilerin elinden kurtarmak için yeni bir Haçlı Seferi çağrısında bulundu: Almanya hükümdarı III. Konrad (1093-1152) ve Fransa Kralı VII. Louis yolu koyuldu. Ancan sefer felaketlerle dolu bir girişimdi. Kazanılan tek tesadüfi başarı bir İngiliz ve Felemenk şövalye birliğinin Portekiz kontu Alfonso – Henriques'in 1147'de Mağriplilerden Lizbon'u almasında sağladıkları destekle oldu. Konrad ve Louis Kutsal Topraklara ulaşmak için farklı yollar izledi, orduları Anadolu'dan geçmeye çalışırken aynı şekilde felaketlere uğradı.

Ordusunu Dorileon (Şarhöyük) Muharebesinde yitirdikten sonra bir Bizans gemisiyle bölgeden ayrılmaya zorunlu kalan Konrad, Louis'yle bir araya geldi ve asker sayısı azalan birliklerini güçlü Zengilere karşı sürmek yerine Haçlılara dostluk gösteren tek Müslüman devleti olan Şam'a saldırmaya karar verdiler. Malzemeleri tükenen Haçlılar İmadeddin'in yerine geçen Zengi önderi Nureddin'in tehditleriyle Şam kuşatmasında da başarısızlığa uğradı. İkinci Haçlı seferi kötü etki yaratan bir kaza dışında hiçbir şey başaramadan dağıldı.

Louis'nin karısı Akitanyalı Eleanor (y. 1122-04), generallerinden biriyle eşini aldatınca Louis ve Eleanor boşandı. Louis bu nedenle karısının topraklarını kaybetti. Bizanslılar Haçlıların bıraktığı yerden devreye girerek Batı Edessa'yı işgal etti. Ancak Sicilya Kralı Roger Bizanslıların dikkatinin dağılmasından faydalanarak 1147'de Yunanistan'ı işgal etti ve yağmaladı. İkinci Haçlı Seferinin bu felaketleri Frank Haçlı krallıklarının gerilemesinin başlangıcına işaret etti.

Abdülmümin (1094 – 1163) önderliğindeki Muvahhidler Marakeş'i alarak Murabıt Fas'ının zaptını tamamladı ve ardından Mağrip İspanya'sını işgal etti (tüm Müslüman krallıklarını ele geçirmeleri 1172 yılına kadar sürdü).

II. Suryavarman (y. 1133 – 50) ülke dışı maceraları başarısız olsa da en savaşçı Khmer kralıydı. Kuzey Vietnam Dai Vet devletine karşı saldırılar düzenledi ve Champa'ya boyun eğdirmek için birçok defa girişimde bulundu. Daha önemli olan başarısı, doruk noktasını Angkor Wat Tapınağının teşkil ettiği inşaat programıydı. Bu geniş binalar kutsal dağları temsil eden beş kula ve zarif kabartmalar içermektedir.

Kronolojik özet

  • 1126 / Jurchen Jin Kuzey Çin'i istila etti
  • 1127 / Konrad, Lothair'e rakip olarak Romalıların kralı seçildi
  • 1127 / Güney Song hanedanı kuruldu
  • 1127 / İmadeddin Zengi Musul'da Zengi hanedanını kurdu
  • 1127 / Macaristan Kralı II. Stefan Belgrad ve Sofya'yı Bizanslılardan aldı
  • 1130 / II. Roger Sicilya kralı oldu
  • 1131 / Anjou Kontu Fulk Kudüs kralı oldu
  • 1133 / II. Lothair Anacleteus'u makamından alır, II. Innocentius'u papa olarak atar ve imparatorluk tacı giyer
  • 1134 / Charles'ta Gotik Kula inşası
  • 1135 / Lothair'in huzur yılı; Almanya'da üstünlüğünü kabul ettirir
  • 1135 / İngiltere Kralı I. Henry öldü (d. 1068) Stephen tantı Matilda'dan zorla aldı
  • 1137 / Büyük Owain'in Galler'de tahta çıkması
  • 1137 / Orta Asya hanedanı Kara Kitay, Kitay Generali Yehlü tarafından kuruldu
  • 1137 / II. Lothair'in ölümü (d. 1070)
  • 1138 / III. Konrad Almanya'da Roma kralı seçilmesi Welf-Waibling Savaşını yeniden başlattı
  • 1139 / Matilda tacını almak için İngiltere'ye girdi; Anarşi döneminin başlaması
  • 1140 / Paris'te Gotìk mimarisinin anıtsal yapısı St. Denis Bazilikasının batı cephesinin tamamlanması
  • y. 1139 / Nijer halkı İgbi ustalıklı bronz işlemeciliği becerileri geliştirdi
  • 1141 / Lincoln Muharebesi; Stephen yakalandı, Matilda İngiltere kraliçesi oldu
  • 1141 / Kara Kitay, Selçukluları Semerkand'ta yendi
  • 1141 / Barış taraftarları Güney Song imparatorluğunda üstünlüğü kazandı
  • 1142 / Frankurt Dieti: Almanya'da Welf – Waiblinger ihtilafını sona erdirme gayreti
  • 1142 / Bathlı Adelaide Euclides'in Elementler kitabını Arapçadan çevirdi
  • 1143 / I. Manuel Kommenus Ermeni isyanıyla uğraşmak zorunda kaldı
  • 1143 / Kastilya ve Leon Kralı VII. Alfonso I. Alfonso'yu Portekiz kralı olarak tanıdı
  • 1144 / Anjou Kontu Geoffrey Plantamagenet, Normandiya'nın fethini tamamladı
  • 1144 / Norwichli William'ın ölümü İngiltere'de Yahudi karşıtı pogramlara yol açtı
  • 1144 / Musul Zengi atabeyi, Urfa'yı ele geçirir, İkinci Haçlı Seferinin başlatılmasında kıvılcımı ateşler
  • 1145 / Khmer İmparatoru II. Suryavar`man Champa Krallığını işgal etti
  • 1145 / Charles Katedralinin batı portalının yapımı başladı
  • 1146 / Clairvauxlu Bernard'ın sefer çağrısı
  • 1146 / Sicilya Normanları Roger'ın Akdeniz imparatorluğu kurma gayreti çerçevesinde Tripolitana'yı aldı
  • 1147 / Almanya Ktalı Konrad ve Fransa Kralı Louis Haçlı seferine çıktı
  • 1147 / Saksonlara karşı Wend isyanı
  • 1147 / Muvahiddler Fas Murabıtlarını egemenlikleri altına alır, daha sonra İspanya'yı istilaya başlar
  • 1147 / Mağripliler Lizbon'dan kovuldu
  • 1147 / Sicilya Kralı Roger Yunanistan'daki Bizans topraklarını yağmaladıktan sonra Sicilya'da ipek endüstrisini başlattı
  • 1148 / İkinci Haçlı Seferi Şam'ın başarısız kuşatmasıyla sonuçlandı
  • 1149 / Antakya Kontu Raymond, Nureddin'in kuvvetleri tarafından mağlup edildi
  • 1149 / Champa başkenti Khmer'den geri aldı
  • y. 1150 / Angkor Wat Tapınağının inşası