Dünya tarihi / 1151–1175 / I. Friedrich'in İtalya'yı işgali, Lombardiya Birliği, Thomas Becket'in öldürülmesi, Pisa kulesi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin otuz sekizinci bölümü

Cahokia şehri Amerika Vadisindeki (Mississippi Nehri Vadisi bölgesi) Mississippi (veya Cahokia) kültürünün en yüksek noktasına eriştiği dönemde ortaya çıktı. Şehirde 12. yüzyıl ortalarında temeli Giza'daki Büyük Piramitten daha geniş olan bir höyük dahil, dünyada topraktan yapılmış en büyük şehir meydanı olması muhtemel olan, muazzam bahçe düzenlemeli bir alan boyunca 100'den fazla höyük yaptılar. Cahokia'nın en dikkat çekici özelliği oluşturulmasındaki hızdır.

Missisipililer 1050 yılına kadar küçük köylerde yaşadı ve bu ölçülere yakın hiçbir şey inşa etmediler. 1150 yılına gelindiğinde şehir muhtemelen 493 hektarı kalıyor ve 30.000 insanı barındırıyordu. Kültürel ve ekonomik etkisi Orta Amerika boyunca bugünkü Kanada sınırından Körfez kıyılarına kadar yayıldı. Belki de yerleşim yaşamın Missisipililer için istisnai olması nedeniyle Cahokika bir yüzyıl içinde hızlıca geriledi ve düşük yoğunluklu tarım toplumlarına dönüldü.

Romalıların Kralı III. Konrad (d. 1093) 1152'de öldü ve yeğeni Barbarossa adıyla tanınan Schwabenlı Friedrich yerini almak üzere seçildi. Welf ve Waiblinger soylarından gelen (bkz. 1131-35) Friedrich Almanya'ya nisbi barış getirdi. Roma'da imparator olarak taç giymesi şehrin Brescialı Arnold (1090-1155) önderliğinde devrimci bir komünün kıskacında olması nedeniyle gecikti. Friedrich, Arnold ve Sicilya Normanlarına karşı Papalıkla ittifak yaptı ve İtalya'ya 1154'te bir sefer düzenledi.

Ertesi yıl Romalıların düşmanlığına rağmen yeni Papa IV. Adrian (1100 – 59) tarafından taç giydirildi. Ancak Normanlarla işbirliği yapmaya zorlanan Adrian'ı terk ederek Almanya'ya çekilmek mecburiyetinde kaldı.

  • Friedrich Barbarossa (1122-90)

    Enerjik ve ihtiraslı bir kişi olan I. Friedrich Almanya'yı Avrupa'da önder devlet yapmaya ve otoritesini İtalya'daki tüm imparatorluk ülkelerinde kabul ettirmeye kararlıydı. Makamının tarihi anlamının bilincinde olarak imparatorluk tacını Roma çağı görkemine kavuşturmayı arzu etti ve ülkesini Kutsal Roma İmparatorluğu olarak adlandırdı. Almanya'da isyancıları bastırdı ve kraliyet topraklarını genişletti.

Bologna Üniversitesi, I. Friedrich'in İtalya'yı işgali, Pavia Birliği, Lombardiya Birliği

Kökenleri muhtemelen 1088'e kadar uzanan Bologna Üniversitesi Batı dünyasındaki (bkz. 1116 – 20) en eski üniversite olduğunu -eğitim merkezlerinin önceleri bilindiği gibi studium generale yerine özellikle tanımlanmış bir kurum anlamında universitas olarak- iddia etmektedir. İmparator I. Friedrich (1122-90) Bologno mezunu bilim adamlarının tavsiyesi üzerine üniversiteye bir berat vererek bu kurumu bağımsız bir bilim merkezi olarak sağlam biçimde tesis etti. İlk üniversiteler tek bir çalışma alanında uzmanlaşma eğiliminde oldular ve Bologno'da hukuk alanına yoğunlaştı.

III. Aleksandros (y. 1100-81) 1159'da I. Friedrich'in karşı çıkışına rağmen papa seçildi. Friedrich bunun üzerine tüm imparatorluk mirasını üstlenme niyetiyle İtalya'yı tekrar işgal etti. Pavia Birliği'nin (Brescia, Parma ve diğerleri) yardımıyla Milano ve müttefiklerine boyun eğdirdi, ancak 1158'deki Roncaglia Diyetinde çok ileri giderek Roma dönemine duyduğu özlemle eski hukukun kendisine her şehre imperial podesta (yerel vali) atama hakkı verdiği hususunda ısrar etti.

Milano bunun üzerine isyana zorlandı ve diğer şehirler papalığın himayesinde Lombardiya Birliğini oluşturarak Milano'ya katıldı. III. Aleksandros bu imparatorluk karşıtı isyanı yönetmesiyle "Büyük" sıfatını aldı.

Muvahhidlerin Murabıtları yıkması ve Müslüman İspanya'da ilerlemesi, Selahaddin'in Mısır'ı işgali

Güney Song 1161'de Kuzey Jin'in (bkz. 1126-30) başlattığı bir istilayı püskürterek krallığının güvenliğini sağladı. 1165 tarihli barış antlaşması iki güç arasında huzursuz bir barışı getirdi.

Muvahhid Halifesi Abdülmümin Murabıtları yıktıktan ve Muvahhid hükümdarlığını Fas'tan Tunus'a kadar (Ifrıkiye eyaleti) genişlettikten sonra 1163'te öldü. Makamını verasetle geçer hale getirdi ve oğlu Yusuf abn Yakub (1135-84) yerini aldı. Yusuf Müslüman İspanya'daki başarıları ve sanatkarları himayesiyle dikkat çekse de hükümdarlığının büyük bölümünü iç muhalifleriyle mücadele ederek geçirdi.

Zengi emiri Nureddin (1118-74) Haçlı prenslerini 1164'te Artah'ta mağlup etti. Nureddin 1160'lar boyunca özellikle vezir Şaver'in yönettiği zor durumda olan, Mısır'daki Fatımi Krallığını ele geçirmek için Haçlı krallıklarıyla rekabet içinde oldu. 1162'de Kudüs kralı olan Amalric Mısır'ı ilk işgal eden taraf olmuştu. Ancak Artah'taki Zengi başarısı Amalric'i kuzeye geçmeye zorladı ve Nureddid'in generali Shirkuh ve yeğeni Selahaddin için Mısır'ı işgal yolu serbest kaldı.

12. yüzyıl ortalarında eski Pueblo halklarının Kuzey Amerika'nın Chaco Kanyonundaki yoğun yerleşik kültürü muhtemelen marjinal tarım sisteminin hassas kuru toprak ekolojisinin imkanlarını tüketmesi ve onu kuraklığa karşı korumasız bırakmasıyla çöktü. Chaco Kanyonundaki kerestelerin incelenmesinden en yeni tarihli kerestelerin 1160 yılı civarında olduğu, başka bir deyişle bu tarihten sonra inşaat yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Diğer Pueblo veya Anasi yerleşim yerlerinden bu döneme ilişkin ortaya çıkan tahkimat, yıkım, hatta yamyamlık bulgularının yanı sıra muhtemelen diğer yerleşim yerlerine göçen insanların düzenli bir şekilde bölgeyi terk ettiklerine bir şekilde bölgeyi terk ettiklerine ilişkin kanıtlar da bulunmaktadır.

Thomas Becket'in öldürülmesi, Clarendon Anayasası, Srivijayan İmparatorluğunun gücü

Canterbury Başpiskoposu Thomas Becket 1170'te İngiltere'de Canterbury Katedralinde II. Henry'nin (1154-89) iki saray şövalyesi tarafından öldürüldü. Bu suçu emretmemiş olmasına ve Papa Alexander tarafından 1172'de günahları bağışlanmasına rağmen Henry'nin meşhur feveranı, şövalyeleri harekete geçirdi. Bu kızgınlığın içeriği kilisenin yargı yetkisinin kraliyet yetkisi karşısındaki üstünlüğü konusunda süren ihtilaftı. Stephen'ın hükümdarlık döneminde (bkz. 1136-40) anarşi sırasında dini mahkemeler kraliyet yetkisinde olan alanlara el atmıştı.

Stephen'ın ölümünden sonra Henry Plantagenet tahta geçti. Anjou, Normandiya ve Akitanya yanında İngiltere'yi -Angevin İmparatorluğu olarak bilinmektedir- kontrol eden Henry yeni krallığında gerçekten ihtiyaç duyulan düzenlemelere girişti. Vergi reformları örneğin, Danegeld yerine yeni haraçlar getirdi, ancak dostu ve müşaviri Thomas Becket'le çatışma haline gelmesine yargı reformu yol açtı. Becket esasen Clarendon Anayasasını ihlal etmekten suçlu bulunarak sürgüne gitmek zorunda kalmıştı. Dönüşünde kraliyet tarafından tutulan piskoposları aforoz ederek Henry'yi şaşırttı.

Sumatra'da kurulan Srivijaya ticari imparatorluğu 12. yüzyılda en yüksek döneminde Malay Takımadalarının büyük kısmını denetim altına aldı. Yetki alanı Batı Hint Adaları ile Sri Lanka ve Tayvan çevresindeki kolonilere kadar uzandı. Srivijayan gücü neredeyse tamamen denizcilik becerilerine bağlıydı. Bölgedeki denizleri korsanlara karşı emniyete alarak Çin, Hindistan ve İslam dünyası arasındaki ticareti mümkün kıldı ve yönetti. Ancak ağır haraç ve vergilerin konması şikayetlere ve ardından da ayaklanmalara yol açtı.

I. Friedrich'in İtalya'ya 1166'da başlayan dördüncü seferi Lombardiya Birliğinin canlanmasına, papanın adının verildiği görkemli kale şehri Alessandria'nın inşa edilmesine yol açtı. Dağ geçitlerini gözleyen bir kaleyle İtalya neredeyse imparatorluk otoritesinden bağımsız hale geldi.

Afganistan'da ve Hindistan'da Gurlular, Tudelalı Bünyamin, Pisa kulesinin inşası

Gurlular 1151'de Alaeddin tarafından kurularak Gazne Afganistanı'nı ele geçiren ve Batı Afganistan'da Gur merkezli yeni bir devlet kuran bir hanedandı. Gıyaseddin 1173'te emir olduğunda kardeşi Mu'izz-du-Din ve daha bilinen adıyla Gurlu Muhammed'i de ortak emir yaptı. Kardeşler beraberce Afganistan'ı büyük bölümünü hakimiyetlerini altına aldı ve Muhammed 1175'te Kuzey Hindistan'ın İslam adına fethine başladı.

İspanyol rabbi Tudelalı Bünyamin (1130-73) 1159'dan 1173'e kadar yaptığı destansı bir seyahatle Çin'in sınırlarına yaklaşan kayıtlara göre ilk Avrupalı oldu. The Travels of Benjamin of Tudela adlı hikayesi Ağrı Dağındaki Nuh'un Gemisi dahil birçok egzotik masalı aktarmaktadır.

Ortaçağ döneminde Toskana'daki Pisa şehri büyüyen bir şehir devletinin merkezi oldu. Katedralinin yapımı 11. yüzyılda başladı, ancak 1173'te ayrı bir çan kulesi için çalışmalar başladı. Yapımı sırasında kulenin temelleri dahi battı ve kule eğilmeye başladı. Kule sonuçta dikey halinde 4.5 metre kadar eğildi.

Lyon'da 1170'lerde yeni bir dini hareket başladı. Lyon ve Vaudois'nin Fakir İnsanları olarak da bilinen Waldensianların (y. 1410-1218) önderi, mülklerini bağışlayarak ve Katolik inancının birçok öğretisini redderek bir gospel sadeliği inancını savunmaya başlayan Peter Waldes adında zengin bir tüccardı.

Papa III. Alexander'ın başlarındaki onayına rağmen Waldensian taraftarları papanın vaaz verme yasağına karşı gelmeleri nedeniyle 1179'da heretik olarak suçlandılar ve onlar için uzun bir eziyet döneminin başlamasına yol açtı.

Zengi emiri Nureddin 1174'te öldü. Mısır'ı hakimiyeti altına almış olan yeğeni Selahaddin Suriye'yi emniyete almak için kuzeye doğru hızla harekete geçti. Eyyubi hanedanını kurarak Bağdat'taki halife tarafından Mısır ve Suriye sultanı olarak tanındı.

Kronolojik özet

  • y. 1150'ler / Kuzey Amerika'da Kahokia höyüğü yerleşimin yüksek dönemi
  • 1151 / Çin'de savaşlarda barutlu patlayıcıların ilk defa kullanılması
  • 1152 / I. Friedrich (Barbarossa) Romalıların kralı olarak Konrad'ın yerine geçer
  • 1152 / Akitanya hükümdarı Eleanor, Anjou Kontu Henry'yle evlenir; birleşen ülkeler Angevin İmparatorluğunu oluşturur
  • 1153 / Jin başkentini Mançurya'dan Pekin'e taşır
  • 1154 / II. Henry İngiltere kralı olur
  • 1155 / I. Friedrich imparatorluk tacı giyer
  • y. 1156 / Yoruba şehir devletlerinin Batı Afrika'da genişlemesi
  • 1158 / I. Friedrich İtalya'da Bologna Üniversitesine kuruluş beratı verir
  • 1159 / III. Alexander'ın (Büyük) papa seçilmesi; Friedrich'e İtalya'da karşı durmak için Lombardiya Birliğinin kurulması
  • 1161 / Zaishi Muharebesi; Güney Song Çin'de Jin istilasını önler
  • 1162 / Thomas Becket Canterbury Başpiskoposu olur
  • 1163 / Yusuf abn Yakub Muvahhid halifesi olur
  • 1164 / Artah Muharebesi; Nureddin Antakya Prensi III. Bohemend'u ele geçirir
  • 1164 / Clarendon anayasaları İngiltere Kralı II. Henry tarafından papalık otoritesinin sınırlanması için yayınlanır
  • y. 1165 / Chaco kanyonu Pueblo kültürünün çöküşü
  • 1166 / Polonya Büyük Prensi IV. Boleslaw pagan Prusyalılar tarafından mağlup edilir
  • 1166 / Friedrich'in İtalya'ya dördüncü seferi Lombardiya Birliğini tekrar canlandırır
  • 1167 / Kudüs Kralı Amalric, Zengilere karşı Fatımilerle ittifak kurar
  • 1168 / Amalric Mısır'ı işgal eder, ancak Nureddin tarafından çekilmeye mecbur bırakılır
  • 1169 / Polonyalı Casimir Rusya'yı istila eder
  • 1169 / Selahaddin Mısır'da Zengi veziri olur
  • 1169 / Rum Sultanı Kılıçarslan, Danişmend Türklerine boğun eğdirmek için yürüttüğü savaş sırasında Ankara'yı alır
  • y. 1170'ler / Aztekler dahil Kuzey Meksika kabilelerinin Toltekleri yok etmesi; Tula'nın yağmalanması
  • y. 1170 / Srivijaya Krallığının Cava'da üst noktası
  • 1170 / "Stronghow" Robert hükümdarlığının Anglo-Normanların İrlanda'da faaliyetleri
  • 1170 / Thomas Becket'ın öldürülmesi (d. 1118)
  • 1171 / Bizans ile Venedik arasında ticareti deneleme konusunda ihtilaf
  • 1171 / İngiltere Kralı II. Henry İrlanda'ya ayak basar
  • 1171 / Son Fatımi halifesinin ölümü; Mısır tamamıyla Zengilerin yönetimi altına girer
  • 1172 / Bizans İmparatoru I. Manuel Kommenos Sırpların önderi Stefan Nemanja'yı yakalar
  • 1173 / Tudelalı Benjamin Asya'dan döner ve Seyahatler başlıklı kitabını yazar
  • 1173 / Pisa Kulesinde yapım çalışmaları başlar
  • y. 1173 / Peter Waldes, Waldesia Hristiyan hareketini oluşturur
  • 1174 / Nureddin ve Amalric'in ölümleri; Selahaddin Şam'ı ele geçirir
  • 1175 / Muhammed Guri Hindistan'ı istila eder