Dünya tarihi / 1226–1250 / Altıncı Haçlı Seferi, Papalık Engizisyonu, Batu Han'ın Rusya işgali, Kudüs'ün Hristiyanlardan alınması

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin kırk birinci bölümü

Albigeois Haçlı Seferinin (bkz. 1206-10) yeniden başlatılması papanın 1215'te Dördüncü Laterano Konsilindeki "resmi" sonlandırmasına rağmen gerçekleşti. Gerçekte Fransa'nın güneyindeki savaş acımasız bir gerilla mücadelesine dönüşmüştü. Savaşın yeniden başlamasının ardından Toulouse Kontu VII. Raymond – Katharların koruyucusu- teslim oldu. Meaux Antlaşması hükümlerine göre (Paris Antlaşması olarak da bilinir) Toulouse şehri Fransa'nın 987'den 1328'de hükümdar ailesi olan Capet hanedanına bırakıldı.

Bu esnada Almanya İmparatoru II. Friedrich Müslümanlar barışın kazanılamayan askeri maceralardan daha iyi olduğuna karar verdi ve 1229'da Mısır sultanıyla Kudüs'ün ve çevresindeki bazı arazilerin Hristiyanlara verilmesini sağlayan bir antlaşma yaptı. Altıncı Haçlı Seferi Friedrich'in bu başarısı nedeniyle yaygın olarak kınansa da kan akıtılmadan geçti.

Eski bir asker olan Assisili Francis 1209'da (bkz. 1221-25) Fransisken tarikatını kurmuştu. 1224'te vücudunda stigmata (İsa'nın yaraları) izleri belirdi ve 1226'daki ölümünden sadece iki yıl sonra azizlik mertebesine getirildi.

Papalık Engizisyonu, Moğol genişlemesi, Mande İmparatorluğu

Papa XI. Gregorius 1231'de kilise tarafından heretikliğe karşı bir mahkeme olan Papalık Engizisyonunu kurdu.

Heretikliğin araştırılması 1231'de önce piskoposların sorumluluğu altındaydı. Ancak zamanla daha çok Fransisken ve Dominiken tarikatlarından seçilen özel engizisyoncuların alanı oldu. Dominikenler 1233'te Kathar heretikliğinin Toulouse kontunun yenilmesine rağmen tutunduğu Languedoc'ta ortadan kaldırılmasıyla görevlendirildi.

Moğol genişlemesi Cengiz Hanın (bkz. 1201-05) 1227'de Çin'de Xia Xia bölgesinde bir isyanı bastırırken ölmesine rağmen devam etti. Yerini alan oğlu Ogeday (y. 1186-1241) kendisinden daha da hırslıydı. Ogeday ordularını doğuya ve batıya gönderdi. Çin Jin imparatorluğuna (bkz. 1126-30) karşı nihai bir saldırı başlatarak 1234 yılında ele geçirdi. Güney Song Moğol ilerlemesine yardım etmişti. Ancak 1235'te Kuzey Çin'de Kaifeng'i ele geçirmeye çalıştıklarında Moğollar kendilerine karşı döndü.

Sahraaltı Mali'den bir Mande halkı olan Keita'nın Kralı Sundiata 1235'te Susu Kralı Sumnagaru'yu Kirina Savaşında yendi. Susu eski Gana İmparatorluğunu (y. 830-1235) ortadan kaldırmış ve Gana'nın yıkıntıları üzerine yeni Mande İmparatorluğunu kurmuştu.

Moğolların dörde bölünmesi, Batu Han'ın Rusya işgali, Moğol Barışı, Livonya Kılıç Kardeşliği

Cengiz Han ölümünde imparatorluğunu dört oğlu arasında gayri resmi şekilde bölüştürmüştü. Batıda yetki verilen Batu Han (y. 1027 – 55) Altın Orda Hanlığı olarak da bilinen Kıpçak Hanlığını kurdu. Donmuş nehirlerin atlıların geçmesine izin verdiği 1237 kış mevsiminde Batu Rusya'yı işgal etti. İzleyen dört yılda orduları Rus prensliklerini ele geçirerek derinliklerine kadar girdikleri Orta Avrupa'yı yangın yerine çevirdiler. Ogeday'ın önderliğinde Moğol İmparatorluğunun genişleyen erişimi Avrasya ticareti için önemli sonuçlar yarattı.

Moğol kontrolü altındaki ülkelerde yaratılan Pax Mongolica, başka deyişle "Moğol Barışı" Orta Asya'dan tehlikeli seyahatleri ve ipek yolunun kullanımını giderek daha uygun hale getirdi ve Roma döneminden beri Avrupalılar ve Çinliler arasında doğrudan temasları 1240 yılı civarında ilk defa mümkün kıldı.

Töton Şövalyeleri -1198'de Kudüs'te Azize Mary Hastanesinde çalışan Alman tüccatları tarafından kurulan askeri bir tarikat- 1236'da Prusya'daki pagan bir kabile olan Pomeranyalılara boyun eğdirmişti. Büyük Ustaları Hermann von Salza (y. 1179-1239) idaresindeki şövalyeler birçok korunaklı mevzi kurmuş ve 1237'de Livonya Kılıç Kardeşliği ile birleşmiş ve Livonya'ya (günümüzde Estonya ve Litvanya) geçmişlerdi.

Hansa Birliği, Peipus Gölü Savaşı, Moğolların zaferleri, Kudüs'ün Hristiyanlardan alınması

Alman ticaret şehirleri Lübeck ve Hamburg 1241'de Baltık ticaret yollarını korumak üzere bir ittifak kurdu. Bu hareket Hansa Birliğinin (grup veya birlik anlamına gelen Latince hansa kelimesinden gelmektedir) kuruluşuna götüren ilk adımı oluşturdu. Lübeck Rus nehirleri boyunca Novgorod'a uzanan ve Avrupa ticaret merkezleri İngiltere ve Flandre'yle ilişkileri gelişen Baltık bölgesi ticaretinin merkezi oldu.

Töton Şövalyelerinin Livonya topraklarını doğuya doğru genişletmek ve Rusları Rum kilisesinden Roma kilisesine döndürme gayretleri Peipus Gölü Muharebesiyle durduruldu. Novgorod prensi Aleksander Nevski önderliğindeki Ruslar şövalyelerin ilerlemesini engelledi ve Peipus Gölü bundan sonra Livonya'nın doğu sınırını teşkil etti.

Doğu ve Orta Avrupa'daki çarpıcı zaferlerde Moğol orduları kendisine karşı çıkanları yok etti. Bir atlı ordusu 1241 başlarında donmuş Vistula Nehrini geçerek Polonya'ya girdi ve Polonya, Silezya ve Töton Şövalyelerinin bir ittifakını nisanda Leignitz'de yendi. Üç gün kadar sonra Batu önderliğindeki başka bir güç Mohi'deki kamplarında Macar ordusunu bastı. Batu aralık ayında Macaristan'daki en büyük şehir olan Pest'i yerle bir etti.

Moğollar Büyük Han Ogeday'ın ölüm haberi 1242'de geldiğinde Viyana kapıları önüne erişmişti. Geleneklere uygun olarak Batu ordularını Moğol başkenti Karakurum'a çekerek yeni liderin seçilmesini bekledi. Diğer yerlerde Moğol güçleri Hint alt kıtasına girerek 1241'de Lahor'u yağmaladı.

II. Friedrich'in Mısır sultanıyla imzaladığı antlaşmadan beri kısmen Hristiyan kontrolü altında bulunan Kudüs 1244'te son kez Hristiyanların eline geçti. Mısır Sultanı Eyüp, Haçlı krallıklarıyla ittifak kuran Eyyubilerin (bkz. 1171-75) Şam'daki Suriye klanıyla çekişme içine girdi. Eyüp'ün güçleri Kudüs'ü istila etti ve Hristiyanları kovdu.

İspanya'da Mağrip Krallığının sonu, Fransız Capeti, Yedinci Haçlı Seferi

Kastilya ve Leon Kralı III. Fernando 1247'de Mağrip şehri Sevilla'yı kuşattı. Sevilla 1248'de düştü ve onunla birlikte İspanya'daki son Mağrip Krallığı da -Gırnata dışında- ortadan kalkmış oldu. Granada'da Mohammed ibn-Yusuf ibn Nasr 1230'da Nasrid hanedanını kurmuştu. Nasridler 1238'de 14. yüzyıl ortalarında dünya mimarisinin mucizelerinden biri haline gelecek eski Elhamra Kalesinin yeniden yapımına başlamışlardı. Gırnata emiri 1246'da Fernando'nun vasalı olmayı kabul etmişti. Mağrip Endülüsü'nün bu son kalıntısı 1492 yılına kadar Hristiyan baskısına direnecekti.

Fransa Kralı IX. Louis (1214-70) tüm Avrupa'da saygı gördü ve adeletiyle tanındı. Hükümdarlığı altında kraliyet kontrolü Akdeniz'e kadar uzandı ve daha önce özerk olan Languedoc ve Provence ülkeleri Fransız Capeti hanedanının toprakları haline geldi. Louis 1244'te "haçı alarak" 1248'de bir haçlı seferine girişti. Navarra Kralı Theobald 1239'da bir haçlı seferi başlatmıştı. Ancak başarısızlığının ölçüsü ayrı bir haçlı seferi olarak tanınmasını engelledi.

Louis'nin 1248'de başlattığı yedinci haçlı seferi bu büyüklükte yapılan son sefer oldu. Louis Mısır'a indi ve direniş olmadan Damietta'yı (Dimyat) aldı. Fakat ordusu Mısırlılar tarafından Fariskus'da yok edildi ve kendisi de esir düştü. Annesi Kastilyalı Blanche oğlunu kurtarmak için büyük bir fidye ödedi.

  • Haçlı seferlerinin tarihleri

    1096 – 99 / Birinci Haçlı Seferi
    1145 – 49 / İkinci Haçlı Seferi
    1189 – 92 / Üçüncü Haçlı Seferi
    1202 – 04 / Dördüncü Haçlı Seferi
    1213 -21 / Beşinci Haçlı Seferi
    1228 – 29 / Altıncı Haçlı Seferi
    1248 – 54 / Yedinci Haçlı Seferi

Mısır Memlüklüleri Türk ve Kafkas kabilelerinden (Pontus-Hazar ovalarından) esir alınan köle askerlerdi ve Eyyubi ordusunun belkemiğini oluşturdular. Zamanla güçlendiler ve son Mısır Eyyubi Sultanı Turan Şah'ı 1250'de öldürerek iktidarı ellerine aldılar. Başlagıçta Memlük komutanı İzzettin Aybeg sultanın dul eşini kukla hükümdar olarak kullandı. Ancak daha sonra kendisiyle evlenip, iktidarı kendi adına kullanan ilk köle hanedanı olan Memlük hanedanını kurdu.

Kronolojik özet

  • 1226 / Albigensian Haçlı Seferinin canlandırılması (1209'a kadar)
  • 1226 / Cengiz Han Çin'de Xia Xia'yı ortadan kaldırır
  • 1226 / Assisili Francis'in ölümü
  • 1227 / Moğol İmparatoru Cengiz Han'ın ölümü (d. 1162)
  • 1228-29 / İmparator II. Friedrich Altıncı Haçlı Seferi sırasında Kudüs'ü antlaşmayla tekrar elde eder
  • 1229 / Meaux Antlaşması Toulouse'un Capet'lere verilmesiyle Albigensis Haçlı Seferi sona erdirilir
  • 1229 / Selahaddin'in Eyyubi İmparatorluğu el Kamil Muhammed tarafından birleştirilir
  • 1229 / Günümüz Vietnam'ında Assam Krallığının kurulması
  • 1230 / Töton Şövalyeleri Prusya'yı ele geçirmeye başlar
  • 1230 / İspanya'nın Granada şehrinde Nasri hanedanının kurulması
  • 1231 / Papa IX. Gregorius Engizisyon kurdurur
  • 1233 / Dominikenler Fransa Languedoc'taki Engizisyon mahkemesini işletmeye başlar
  • 1234 / Fransa Kralı IX. Louis annesi Kastiyalı Blanche'ın naipliğinden sonra hükümdarlığına başlar
  • 1234 / Moğollar Jin hanedanını ortadan kaldırır
  • 1235 / Batı Afrika'da Kirina Muharebesinden sonra Mali İmparatorluğunun yükselmesi
  • 1236 / Töton Şövalyeleri Prusya Pomeranyalılarına boyun eğdirir
  • 1237 / Batu Moğol ordusunun başında Rusya'ya girer
  • 1238 / Batu Moskova'yı yıkar; Moskava'nın kurucusu Prens Yuri'yi öldürür
  • 1240 / Batu Kiev'i yağmalar
  • 1241 / Moğollar Kuzey Hindistan'da Lahor şehrini yağmalar
  • 1241 / Hansa Birliğinin kurulması
  • 1242 / Peipus Gölü Muharebesi;İ Alexander Töton Şövalyelerini mağlup eder
  • 1243 / Köşedağ Savaşı; Moğollar Anadolu Selçuklu Rum devletini yener
  • 1244 / Kathar'ların son kalesi Montsegur'un düşüşü
  • 1246/ Provence Capet Fransa'sının parçası haline gelir
  • 1248 / Köln katedrali yanar; Gotik tarzda yeniden inşa edilir
  • 1248 / III. Fernando Sevilla'nın başarılı sonuçlanan kuşatmasıyla Granda dışında Endülüs'ün fethini tamamlar
  • 1248 / Yedinci Haçlı Seferi; Fransa Kralı IX. Louis Mısır'a çıkar
  • 1249 / Fransisken din adamı Roger Bacon barut formülünü kaydeder
  • 1250 / Mısır'da Memlük hanedanı kurulur