in

Dünya tarihi /1276–1300/ Osmanlı kuruluyor, Memlükler Akka ve Beyrut'u alıyor, Venediklilerde ilk gözlük

Hindistan'da Kral I. Kulasekhara (1268-1308) Pandya İmparatorluğunu en geniş sınırlarına kavuşturdu. Güneydeki eski bir Tamil halkı olan Pandyalar yüzyıllar boyunca Çola ve Seylan Adasıyla (Sri Lanka) üstünlük için mücadele etmişti. Sundara hükümdarlığında (1251-68) Pandya İmparatorluğu önemli ölçüde genişledi ve bazı komşu devletleri kendisine bağlı hale getirdi. Oğlu Kulasekhara Kerala'yı ve Seylan'ı alarak 1279'da son Çola Kralı III. Racendra'yı mağlup etti ve topraklarına el koydu. Venedikli seyyah Marco Polo 1293'te bölgeden geçerken Pandya Sarayının azametine şahitlik etti. Ancak 14. yüzyıl başında aile kavgaları ve Müslüman istilalarıyla çöken imparatorluk kısa ömürlü oldu.

Maoriler 13. yüzyıl sonlarında insanlar tarafından yerleşilen son para parçası olan Antartika dışında Yeni Zelanda'ya yerleşmişlerdi. Maori yerleşimlerinin tarihi tartışmalıdır. Maori geleneklerine dayanan tahminler ilk Polinezyalılar adayı 10. yüzyıl başlarında ziyaret ettiğini ve yerleşim dalgalarının okyanus aşan kanolardan oluşan 1350 yılında Büyük Donanmayla doruğa ulaştığını göstermektedir.

Arkeolojik bulgular ise biraz farklı bir hikaye anlatmaktadır. Bununla beraber Polenizyalıların muhtemelen Tahiti'den Yeni Zelanda'ya 1280 yılı civarına ulaştıkları, toprakları hapu (klanlar) arasında bölüştürmüş olmaları muhtemelen gözükmektedir. Ortak atalara sahip olan hapular iwi (kabile) oluşturmuş, bunlardan bazıları soylarını tek bir waka houra'ya (okyanus aşan kano) kadar sürebilmiştir.

Kore ve Çin'in büyük kısmını fetheden Kubilay Han (1215-94) boyun eğmelerini talep eden temsilcilerini 1268'den itibaren göndererek gözlerini Japonya'ya dikti. Hojo naipliğinin cesur yönetimi altındaki Japonlar boyunduruk altına girmeyi reddetti. 1274 yılındaki başarısız bir işgal girişiminden sonra Kubilay 150.000 kişi taşıyan iki muazzam donanmayı Japonya'ya gönderdi. Fakat Japonlar kamikaze (ilahi rüzgar) adı verilen bir tayfun Moğol filosunu tahrip edene kadar armadayı durdurmayı başardı.

Osmanlı kuruluyor, Campaldino Savaşı, Halaci Hanedanı

Osmanlılar adıyla bilinen, Kuzeybatı Anadolu merkezli Türkmen aşiretinden göçebe atlı ve akıncılarından bir kabile Osman'ı (1258-1354) kabile başkanı olarak seçti. Bu dönemde Anadolu'nun haritası parçalı haldeydi. Selçuk Rum Devleti Moğol saldırısıyla parçalanmış ve yerini küçük beylikler almıştı. Aynı zamanda Müslüman mültecileri de Moğollar tarafından bölgeye gönderilmeye devam ediyordu. Bu esnada Bizans İmparatorluğu Selçuk ve Latin sızmalarıyla art arda küçülmüştü. Osman Bizans topraklarını hızla fethederek kabilesini bir genişleme sürecine sokmayı başardı.

İLGİLİ:  Jeolog Charles Lyell | Hayatı, buluşları ve evrim teorisine katkıları

Diğer birçok İtalyan şehri gibi Floransa geniş ölçüde özerk bir cumhuriyet veya komün haline gelmişti. Alman imparatorları için -feodal efendiler- şehirlere özerk yönetim vermek doğrudan kontrol etmekten her zaman daha kolaydı. 13. yüzyıldan itibaren Floransa Guelfo ve Ghibellino rejimleri (bkz. 1221-25) arasında şiddetli gidiş gelişler yaşamıştı. Guelfo-Ghibellino ihtilafı sınıf gerilimlerinin, ayrıca milli ve uluslararası siyasetin ifade edilmesini sağlayan bir araç sağlayarak İtalyan şehir devletlerini pençesine almıştı.

Bir fraksiyonun şehirde üstünlüğü ele geçirmesi durumunda diğer fraksiyon genellikle sürgün edildi. Guelfolar 1280'lerde üstünlüğe sahipken Arezzo'dan kovulan Guelfolar rakip şehre karşı saldıra bulunması için Floransalıları teşvik etti. Floransalılar Arezzo'yu Campaldino Savaşında mağlup ederek Toskana'da Floransa üstünlüğü döneminin başlangıcını haber verdiler. Floransa saflarında savaşanlar arasında şair Dante Aligheri de vardı.

Delhi'nin köle krallarının soyu 1290'da Afganistan'da yaşayan Halaci Türklerinden Firuz'un iktidarı ele geçirmesi ve Halaci hanedanını kurmasıyla son buldu. Firuz en çok adına cinayet işleyip hırsızlık yaptıkları Tanrıça Kali'nin müridi 1000 Thuggeyi Bengal'e salması sebebiyle hatırlanmaktadır.

Memlükler Akka ve Beyrut'u alıyor, Venediklilerden ilk gözlük

Her şeyi göze alan altı haftalık bir kuşatmadan sonra 1291'de Memlükler Filistin'deki son büyük Haçlı mevzii olan Akka'yı, bundan birkaç ay sonra da Outremer (bkz. 1181-85) olarak bilinen Haçlı krallığının son kalıntısı Beyrut'u aldı. 200 yıldan sonra Kutsal Topraklardaki Haçlı varlığı ortadan kalktı ve Memlükler gelecekteki Haçlıları caydırmak için bölgeyi talan etti.

Venedik felaketlere yol açan yangınları önlemek için cam yapım sanayiini 1291'de Murano Adasına taşıdı. Venedik cam yapımcıları Avrupa'da berrak cam yapımını bilen yegane ustalardı. Cam işçiliği konusundaki uzmanlıkları gözlüğü bulmalarıyla önemli bir ürün vermişti.

İLGİLİ:  Victor Hugo'nun hayatı ve Notre Dame'ın Kamburu

İngiltere Kralı I. Edward (1272-1307) Kastilyalı Eleanor'la 1254'te evlenmişti. İngilizler tarafından sevilmemesine rağmen Edward'la mutlu bir evlilik sürdüler. 1290'da Eleanor öldüğünde Edward yıkıldı. Ertesi yıl Eleanor Haçları adı verilen cenaze kortejinin Londra'dan geçişini belirtmek üzere 12 adet haçın dikilmesini emretti.

Akdeniz'deki üstünlük yarışı Cenova donanmasının Venediklileri 1294'te Laiazzo'da yenmesiyle devam etti. Ertesi yıl Cenova öldürücü darbeyi vurmak üzere büyük bir donanmayı bir araya getirdi. Ancak resmi şekilde meydan okunsa da çarpışma olmadı. Bu esnada Venedik gemi inşaatçılığındaki gelişmeler devam ediyordu. Daha fazla yük ve mürettebat taşıyan büyük kalyonlarının ilkinin 1294'te yapımı Venedikliler için önemli avantajlar kazandırdı.

İskoç milliyetçisi William Wallace, Stirling Köprüsü Muharebesi

Canmore hanedanının sona ermesi ve bunu izleyen İskoç soyluları arasındaki bölünmeler I. Edward'ın İskoçlar üzerinde artan bir hakimiyet kurmasını sağladı ve 1292'de İskoç tacını John Balliol'e sundu. Ancak, Balliol 1295'te İngiltere'nin düşmanı Fransa'yla bir ittifak yaptı. Edward ertesi yıl İskoçlara boyun eğdirmek için bir savaş başlatarak Dunbar'da İskoç kuvvetlerini yendi., -İskoç taç mücevheri- Kader Taşını Londra'ya götürdü.

İskoç milliyetçisi William Wallace (y. 1272-1305) 1297'de İngiliz hakimiyetine karşı bir isyan başlatarak büyük bir İngiliz ordusunu Stirling Bridge'te mağlup etti. Ancak Wallce 1298'de Falkirk'te yenildi ve hem yıllar süren bir gerilla savaşı sürdürmeye hem de ülke dışında mali kaynak sağlamaya mecbur kaldı.

Cenova – Venedik deniz çatışması Karadeniz ve Yunan adalarındaki muharebelerle sürdü. 1298 yılında Curzola Muharebesinde Cenova filo Venediklileri feci bir mağlubiyete uğratarak birkaç gemi dışında tüm Venedik filosunu imha etti ve 7000 kişiyi öldürdü.

Kronolojik özet

  • 1276 /Viyana Antlaşması; Almanya hükümdarı I. Rudolf Viyana'yı Habsburg ülkelerinin başkenti yapar
  • 1278 / Otto Visconti Milano'da iktidara gelir
  • 1279 / Guelfo Toskana Birliğinin kurulması
  • 1279 / Pandya Kralı Kulasekhara son Çola kralını mağlup eder
  • 1279 / Kubilay Han filolalarını Makao'da imha ederek Güney Song devletinin fethini tamamlar
  • y. 1280 / Maorilerin Yeni Zelanda'ya yerleşmesi
  • y. 1280 / Osman, Türkmen kabileleri tarafından beyliğe seçilir; Osmanlı hanedanı kurulur
  • 1281 / Homs Muharebesi; Memlükler Moğol Hospitalier Şövalyeleri ittifakını yener
  • 1281 / Papa IV. Martin Anjou Kontu Charles'ın etkisi altında Bizans ve Roma kiliselerinin birliğini tanımaz
  • 1281 / Kamikaze (kasırga) Kubilay Hanın işgal filosunu yok eder
  • 1282 / Angevin yönetimine karşı Sicilya Vespers Ayaklanması
  • 1284 / Cenova filosu Angevin donanmasını Napoli açıklarında mağlup eder ve Meloria açıklarında Pisa filosunu ortadan kaldırır
  • 1284 / Venedik -muhtemelen şehirde 1280'de geliştirilen- gözlüklere ilişkin olarak düzenlemeler getirir
  • 1285 / Töton Şövalyeleri Prusya'nın fethini tamamladıktan sonra Litvanya'ya bir saldırı başlatır
  • 1286 / Kubilay Han'ın Dai Viet'e yenilmesi Han'ı, Japonya'yı işgal etme planından vazgeçirir
  • y. 1286 / Zohar'ın derlenmesi (Yahudi Kabbala edebiyatı koleksiyonu)
  • 1287 / Kubilay Hanın ordusu Pagan İmparatorluğunu yok eder (günümüzde Burma)
  • 1287 / Cenovalılar Venedik filosunu Akka açıklarında yener
  • 1287 / Pencap'ın Moğollar tarafından istilası Lahor'da duraklar
  • 1289 / Campaldino Muharebesi; Floransa Toskana'da egemen
  • 1289 / Memlükler Trablus'u alır
  • 1290 / Firuz, Delhi Sultanlığında Halaci hanedanını kurar
  • 1291 / Memlükler Akka'yı alır; Filisten'de haçlı devletlerinin sonu
  • 1291 / Venedik cam sanayi Murano'ya taşınır
  • 1291 / I. Edward İngiltere'de Eleanor Haçlarını yaptırır
  • 1292 / İngiltere Kralı Edward, John Balliol'ü İskoç muhalefetine rağmen, İskoç tahtına aday gösterir
  • 1292 / Marco Polo Kubilay hanın filosuyla Cava'ya girer
  • 1294 / Kubilay Han ölür (b. 1215)
  • 1295 / Marco Polo İtalya'ya döner ve Cenovalıların eline geçer
  • 1295 / Kazan, İhan olur, İslami İlhanlıların devlet dini haline gelir
  • 1295 / Cenovalılar büyük bir filo inşa eder
  • 1296 / Chiang Mai, yeni Lan na Tai Krallığının başkenti olarak kurulur
  • 1297 / Venedikliler Kırım'daki Cenova limanını yağmalar; Cenovalılar Girit'i yakıp yıkarak ve Venedik tüccarlarının katlederek karşılık verir
  • 1297 / İskoçlar William Wallece'ın önderliğinde Stirling Köprüsü Muharebesini kazanır
  • 1297 / Delhi Sultanı Gucerat'ı ele geçirir
  • 1298 / İskoç milliyetçileri Falkirk Muharebesinde yenilir
  • 1298 / Avrupa'da ilk defa çıkrıktan bahsedilmesi
  • 1298 / Cenovalılar Venediklileri Curzola'da yener; Matteo Visconti iki devlet arasında bir barış antlaşması yapar
  • 1300 / Fransa Flandre'nin denetimini eline geçirir