Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1373–1400/ Batı Bölünmesi, İngiltere'de Köylü Ayaklanması, Venedik-Cenova savaşı

Abone Ol 

Venedik'le Cenova arasındaki Chiaggia Savaşı'na yol açan şey Bizans İmparatorluğu ve İpek Yolu üzerinden karlı ticaret ilişkilerinin yürütüldüğü, Çanakkale Boğazından geçen ticaret yollarına hakim olma yarışıydı. Bizans İmparatoru Ioannis V. Paleologos (1341-76) 1376'de Çanakkale Boğazının anahtarı Bozcaada'yı Venedik'e verdi. Bu esnada oğlu ve rakibi IV. Andronikos (1348-85) Bozcaada'yı Cenova'ya vermişti. Bu nedenle çıkan savaşta Cenovalılar Venediklileri Pola'da mağlup etti ve 1379'da İtalya'da Cihoggia'yı ele geçirerek Venedik'i ablukaya aldı. Vittoria Pisano yönetimindeki Venedikliler Cenova filosunu karşı ablukaya aldı ve aç bırakarak teslim olmasını sağladı. Cenova deniz kuvveti yıkıldı ve Venedik, Levant ticaretine hakim oldu.

Dominikli mistik ve mucize yaratıcısı Sienalı Catarina papalığı Roma'ya geri götürme konusunda Papa XI. Gregorius'u (y. 1336-78) ikna etmek için Avignon'a gitti. Birkaç ay sonra Gregorius Papalık devletinde düzeni sağlama maksadıyla Roma'ya gitti ve kısa bir süre sonra öldü. Roma güruhu kardinaller kurulunu İtalyan bir papa seçmesi için baskı altına aldı ve bunun üzerine papalığa VI. Urbanus (y. 1318-89) seçildi.

Fransız kardinalleri ise Cenevreli Robert'i (1342-94) rakip Papa VII. Clemens adıyla seçtiler. Fransa Kralı V. Charles Clemens'i desteklerken İngiltere Kralı II. Richard Kutsal Roma İmparatoru IV. Karl'la ittifak halinde Roma adayını destekledi. Böylelikle iki rakip papanın Avignon ve Roma'da işbaşına geldiği, Batı Bölünmesi veya Büyük Bölünme adı verilen, 1417'ye kadar sürecek dönem başladı.

İngiltere'de Köylü Ayaklanması, Aljubarrota Savaşı, Piers Plowman şiiri

Kara Veba ve bunu izleyen iç gücü açığı İngiltere'de toplumsal gerilimlerin artmasında rol oynadı. Örneğin 1362 sıralarında fakir bir kasaba papazı olan William Langland fakir köylülerin sefaletini dile getiren Piers Plowman adlı İngilizce bir şiir yazdı. Kilise adamı ve alim John Wycliffe (veya Wiclif) Protestanlığın ilk çizgilerini veren yazılarıyla karışıklık yarattı ve Lollardlar adıyla bilinen, kısmen Wycliffe'den ilham alan eşitlikçi bir İncil tarikatı geniş destek görüyordu. Kralın oğlu Lancaster kontu ve kısa süre sonra küçük yaştaki yeğeni II. Richard'ın (1367-1400) naibi olacak Gauntlu John'un hükmettiği ve Kötü lakabı takılan Parlamento 1377'de kelle vergisini uygulamaya koydu; sonraki parlamentolar yaygın şikayetlere yol açan bu verginin kapsamını genişletti.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /MÖ 600–601/ Kudüs'ün fethi, Miletos'ta bilim, Buda'nın çıkışı, Roma'da cumhuriyet

Sertliği tekrar getirmeye yönelik girişimler 1381'de köylülerin toprak sahiplerine karşı ayaklanarak çiftlikleri yaktığı ve kayıtları imha ettiği Köylü Ayaklanmasını başlattı. Jack Straw ve Wat Tyler yönetimindeki yaklaşık 100.000 kişi Londra'ya yürüdü ve Londra Kalesini ele geçirerek Gauntlu John'un sarayını yaktı ve kelle vergisinden sorumlu görülen Sudbury başpiskoposunu öldürdü. II. Richard akıllıca bir davranışla isyancıları yatıştırdı; Tyler infaz edildi ve isyan zalimce bastırıldı.

Japon Noh tiyatrosu 14. yüzyılda daha çok Kanami Kiyotsugo (1333-84) ve oğlu yüzlerce Noh oyunu yazan ve son derece stilize ve sembolik performanslar geliştiren Zeami Motokiyo (1363-1443) sayesinde gelişti.

1380'lerde Portekiz'deki Kastilya etkisi krallığın bağımsızlığını tehdit etti ve Portekizlilerde memnuniyetsizliğe sebep oldu. Bir rahibe tarafından tetiklenen bir ayaklanma, I. Pedro'nun gayri meşru oğlu Joao'nun ülkenin hakimiyetini ele geçirmesiyle sonuçlandı. Kastilya kralı I. John (1358-90) Portekiz'i işgal etti, ancak Joao Portekiz parlamentosu tarafından kral seçildi ve 1385'te İngiltere'nin yardımıyla Kastilya'u Aljubarrota'da mağlup etti. Bu yolla Portekiz'i Kastilya etkisinden kurtardı ve Guantlu John'un kız kardeşiyle evlendikten sonra Anglo-Portekiz Avis hanedanını kurdu.

Burgonyalı Cesur Philippe 1384'de Flandre'yi miras yoluyla alarak geniş topraklarına kattı. Genç ve akıl hastası VI. Charles hükümdarlığındaki Fransa, Burgonya ve Orleans hanedanları arasındaki rekabetin etkisi altına girdi.

I. Murad'ın öldürülmesi, Kosova Muharebesi, Canterbury Hikayeleri

Avrupa'nın son pagan hükümdarı Litvanya Kralı Jagiello (y. 1362-1434) Polonya'nın taç sahibi kralı olarak Hristiyanlığı 1386 yılında kabul etti. Polonyalı Jadwiga'yla evliliği iki krallığı birleştirdi pagan gelenekleri varlığını sürdürse de Litvanya'yı Hristiyan Kilisesine dahil etti.

Timurlenk (bkz. 1356-65) İran'ın fethini 1386'da tamamladı ve Kafkaslar'ın içlerine kadar akınlar düzenleyerek Tiflis'i yağmaladılar ve Gürcistan kralını esir aldı. Ancak, Altın Orda ordusu 1387'de Timurlenk'in Orta Asya topraklarına saldırdığında Timurlenk geri dönmek ve Altın Orda devletiyle hesaplaşmak zorunda kaldı. Bu tehlikeyi bertaraf etmek dokuz yılını aldı.

Geoffrey Chaucer (y. 1340-1400) asker, alim, yazar, diplomat, hükümet görevlisi ve parlamento üyesiydi. Eski İngilizce ve Fransızca etkilerini birleştiren Orta İngilizcenin geliştirilmesinde rol oynadı. İtalyan yazar Giovanni Boccaccio'nun Decameron adlı eserini kısmen örnek alan en büyük eseri Canterbury Hikayeleri Thomas Becket (bkz. 1170) Mabedini ziyarete giden hacıların hikayelerini aktarır. 1387 yılında başlamıştır.

İLGİLİ:  Saraybosna Suikastı ile başlayan Birinci Dünya Savaşı

Osmanlılar 1389'daki Kosova Muharebesinde Sırp ve Bosnalıları yenip topraklarının büyük bölümünü devletlerine kattı ve Sırp İmparatorluğunu parçaladılar. Osmanlı hükümdarı Murad muharebede öldürüldü, ancak oğlu Yıldırım Bayezid (1360-1403) yerine geçti. Murad'ın ölüm haberi Avrupa'da ve Anadolu'da Osmanlı vasallarını isyanı teşvik etse de, Bayezid bir çoğunu hızla yok ederek topraklarını doğrudan Osmanlı idaresi altına getirdi.

Osmanlılar Anadolu'nun büyük bölümüne ve Tuna'nın güneyindeki Balkan topraklarına hakim olmuşlardı. Bayezid devşirme sistemini -idari işlerde ve yeniçeri birliklerinde kullanılan Müslümanlaştırılmış Hristiyan çocuklardan oluşan paralı askerler – uygulamaya soktu.

Niğbolu Muharebesi, Kore'de Yi hanedanlığı, Yeni Konfüçyüsçülük

Çin'de Ming hanedanının başlaması Ming hanedanın bağımlı devlet olarak gördüğü Kore'de değişikliklere yol açtı. Koryo İmparatorluğu yeni Çin hanedanını desteklemiş, ancak bu durum Ming'in işgal tehditlerinden kurtulmasına yetmemişti. 1388'de önde gelen bir general olan Yi Songgye (1335-1408) Çin'in tarafını tutup Kore'yi ele geçirdi. Kral Taejo 1392'de Choson (veya Joseon) olarak da bilinen ve adı eski bir Kore krallığından alınan Yi hanedanını kurdu. Taejo hükümetini Çin modeli temelinde yeni bir yapıya kavuşturdu ve toprakları oligarşinin elinden alarak yeni bir dağıtıma tabi tuttu. Oligarşinin yerine yangban olarak bilinen yeni bir teknokrat sınıfı yarattı. Yeni Konfüçyüsçülük devleti dini olarak kabul edilerek yeni başkent Hanseong'da (Seul) kuruldu. Yi hanedanı 1910 yılına kadar sürdü.

Japonya'da Kuzey ve Güney imparatorluk maiyetlerinin 1392 yılında birleştirilmesi Yoshina dönemini (Kuzey ve Güney maiyetleri dönemi olarak da bilinir) sona erdirdi. Bu dönemde Ashikaga Şogunu Takauji tarafından 1336'da başkent Kyoto'dan çıkartılan imparator Godaigo'nun soyu Nara'nın güneyindeki dağlık Yoshina bölgesinde rakip bir maiyet kurmuştu. Japonya şogun Ashikaga Yoshimitu (1358-1408) ülkeyi tekrar birleştirene ve gücünü zirvesine çıkartan bir müzakereyi sonuçlandırana kadar iç savaşla sarsıldı.

Balkanlar'daki Osmanlı ilerlemesini tersine çevirmek niyetiyle 1396 yılında düzenlenen Nikopolis Haçlı Seferi Macaristan Kralı Sigismud komutasındaki Fransız-Macar seferinin Tuna Nehri üzerindeki Bulgar şehri Nikopolis'te ağır yenilgisiyle bitti. Birçok Hristiyan devleti askerinden oluşan muazzam ordunun disiplinden mahrum olduğu görüldü. Bu başarısızlık Hristiyan Avrupa'nın savunmasıyla ilgilenmesi gerektiğini ortaya koydu.

İLGİLİ:  Simon Bolivar'ın Güney Amerika'yı özgürlüğüne kavuşturması

Kronolojik özet

  • 1373 / John Hawkwood'un Beyaz Birlik paralı askerleri Milanoluları mağlup eder
  • 1375 / Memlükler Ermenileri yener
  • 1377 / III. Edward ölür (d. 1312); II. Richard İngiltere tahtına çıkar
  • 1377 / Papalık Roma'ya döner
  • 1378 / Roma ve Avignon'daki Papaların ayrılığı
  • 1378 / Ayutthaya (günümüzde Tayland) Sukothi'ye boyun eğdirir
  • 1378 / Chioggia Savaşı başlar (1381'e kadar); Venedik Ceneviz üstünlüğünü sona erdirir
  • 1380 / Rusler Moskova hükümdarı II. Dimitri'nin önderliğinde Altın Orda'yı Kulikovo'da yener
  • 1380 / Timurlenk İran'ı istila etmeye başlar
  • 1381 / İngiltere'de köylü ayaklanması
  • 1382 / Altın Orda Moskova'yı yağmalar ve Rusya'daki üstünlüğünü tekrar kabul ettirir
  • 1382 / Ming hanedanı Çin'in tam denetimini eline geçirir ve Moğolları ülkeden çıkarır
  • 1382 / Timurlenk Horasan'ı egemenliğine alır
  • 1384 / John Wycliffe ölür; Lollardların yükselişi
  • 1384 / Japonya'da Noh tiyatrosunun gelişimini biçimlendiren tiyatro yazarı Kanami Kiyotsungo ölür
  • 1384 / Burgonya hükümdarı Cesur Philippe Flandre kontu olur
  • 1385 / Osmanlılar Sofya'yı alır
  • 1385 / Aljubarrota Muharebesi Portekiz'in bağımsızlığını temin eder
  • 1386 / Avrupa'daki son Pagan hükümdarı Litvanya Kralı Jagiello Polonya kralı olarak taç giyer ve Hristiyanlığı kabul eder
  • 1386 / Timurlenk İran'ın fethini tamamlar ve Gürcistan'ı talan eder
  • 1387 / İngiliz yazar Geoffrey Chaucer Canterbury Hikayelerini yazmaya başlar
  • 1387 / Timurlenk ve Altın Orda arasında savaş
  • 1388 / Gian Galezzo Visconti hükümdarlığındaki Milano Kuzey İtalya'da ele geçirdiği toprakları Padua'yı katar
  • 1388 / İncil'in John Wyclifte tarafından yapılan çevirisi yayımlanır; sonraki bir edisyonu Lollard İncili adıyla tanınır
  • 1389 / Bohemya Kralı ve Kutsal Roma İmparatoru IV. Wenceslaw Almanya'da genel bir barış uygulamaya koyar
  • 1389 / Kosova Muharebesi; Sırt imparatorluğu Osmanlılar tarafından zapt edilir
  • 1392 / Bologno Birliği; Floransa, Bologna, Padua ve Ferrara Milano'ya karşı güçlerini birleştirir
  • 1392 / Japonya'da Yoşino döneminin sonu; Kuzey ve Güney Sarayları birleşir
  • 1392 / Yi (Choson) hanedanı Kore'de başlar
  • 1393 / Timurlenk İlhanlıların fethini tamamlar
  • 1395 / Timurlenk Altın Orda'yı bozguna uğratır ve son Hanlıklarını ganimetlerine katar
  • 1396 / Niğbolu Muharebesi; Osmanlılar Haçlı ordularını mağlup eder
  • 1398 / Timurlenk Hindistan'ı işgal eder ve Delhi'yi alır
  • 1399 / IV. Henry İngiltere'de II. Richard'ı tahttan indirir
  • 1399 / Galler hükümdarı Owain Glendower bir Gal isyanına liderlik eder