in

Dünya tarihi /1472–1482/ İngiltere'de ilk matbaa, Osmanlı-Venedik Antlaşması, Cesur Charles'ın ölümü

Inquisition spain

Konstantinopolis'in Osmanlılar tarafından 1453'te fethinden sonra, şehri fetheden II. Mehmed Osmanlı hükümranlığı yalnızca Rumeli'ye değil Osmanlı gücünün Timur'un 15. yüzyıldaki istilasından sonra (bkz. 1401-03) önemli ölçüde azaldığı Anadolu'ya da yeniden kabul ettirmeye girişti. Osmanlılar karşısındaki en açık güç bir Türkmen halkı olan Uzun Hasan'ın hükümdarlığındaki Akkoyunlulardı.

Akkoyunlar çok başarılı olmasa da, aktif bir şekilde başta Venedik olmak üzere çeşitli Hristiyan devletler tarafından Osmanlı genişlemesine karşı mücadelede taraflarına kazanmak için alaka göstermişlerdi. Uzun Hasan'ın gayretleri 1473'te Otlukbeli Muharebesinde tam bir yenilgiyle sonuçlandı. Türkmen kuvvetlerinin hafif atlı birlikleri Osmanlıların ezici ateş gücü karşısında silindiler.

Burgonya'nın 'bütünlük' çabası ve XI. Louis'nin Cesur Charles savaşı

Burgonya'nın toprakları 1470 ortalarında en geniş sınırlarına erişmişti. Merkez bölgeleri Fransa Kralı V. Charles'ın kardeşi birinci Burgonya dükü Cesur Philippe'e 1363'te verilen Burgonya Dükalığı ve Kontluğu idi. Flandre kontesi Margaret'la 1369 yılındaki evliliğinde Philippe bugünkü Belçika'nın büyük bir bölümün oluşturan Flandre ve Artois'yı da elde etti. Philippe'in torunu İyi Philippe bu toprak birleşimine Kuzey Fransa'nın bir parçasıyla günümüz Hollanda'sının büyük bölümünü ekledi. Bu mülkler ne kadar etkileyici olsalar da tek ve kesintisiz bir ülke oluşturmaktan hala çok uzaktı.

Dahası Kutsal Roma İmparatorluğu sınırları içindeki topraklar teorik olarak Kutsal Roma İmparatorunun uyrukları, Burgonya'nın Fransız topraklarında yaşayanlar ise resmi olarak Fransız kralının tebaasıydı. Ancak, büyüklüğü ve Aşağı Ülkelerin en hızlı gelişen ticaret merkezlerine sahip oldukları gerçeği Burgonyalıları çekinilmesi gereken bir güç haline geldi.

İyi Philippe'in yerine geçen Cesur Charles bu devlet içindeki devleti 1467'de devraldı ve ülkesini yalnızca kesintisiz bir toprak bütünü haline getirmek değil -bu amacına girişken bir satın almayla ve fetihler yoluyla 1472'de ulaşmıştı- ayrı bir krallık olarak bağımsızlığını kabul ettirmek kararlılığındaydı. Burgonyalılar bu hedeflerinde son derece hesapçı Fransız Kralı XI. Louis'nin kaçınılmaz muhalefetiyle karşılaştılar. 1476'da yaklaşık dört aylık bir süre içinde Louis'nin kiraladığı İsviçre paralı askerleri tarafından günümüzde Kuzeybatı İsviçre'de bulunan Gradson ve Morat'da iki yenilgiye uğratıldılar.

İLGİLİ:  Dr. David Livingstone ve Afrika kıtasının keşif hikayesi

Katı biçimde hiyerarşik Aztek İmparatorluğu (1428-1521) orta Meksika'daki başkentleri Tenochtitlan'dan komşularını acımasız bir gaddarlıkla hakimiyeti altına alan çekinilecek askeri bir güç haline geldi. Aztek tahtına 1469'da çıkan Axayacatl esas olarak Tlatelolco devletinin 1473'te ele geçirilmesiyle imparatorluğunun sınırlarını ciddi şekilde genişletti.

Osmanlı-Venedik Antlaşması, İngiltere'de ilk matbaa

Cesur Charles'ın Burgonya birlikleri Ocak 1477'de Lorraine, Nancy'de İsviçrelilerle tekrar karşılaştı. Burgonya güçleri savaşta bozguna uğradı ve dükün vücudu donmuş bir su birikintisinde yüzüstü halde bulundu.

Burgonyalıların Fransa toprakları XI. Louis'ye (bkz. 1461) geçerken Aşağı Ülkeler'deki toprakları Charles'ın tek çocuğu Margaret'in gelecekteki Kutsal Roma İmparatoru I. Maximilian'la evlenmesi dolayısıyla Habsburglara geçti.

William Caxton (y. 1420-92) kıta seyahatleri sırasında matbaayla tanışan bir İngiliz tüccarıydı. Caxton İngiltere'deki ilk matbaayı 1476'da kurarak ilk kitabı aynı yıl yayımladı. Çoğunu kendisinin tercüme ettiği 87 kitap yayımladı.

Osmanlılar genişlemelerini Venedik'le 1463'te başlayan ve aralıklarla devam eden savaşı sona erdiren 1479 tarihli İstanbul Antlaşmasıyla devam ettirdi. Antlaşma Osmanlıların büyüyen bir deniz gücü olarak önemini kabul etti. Ayrıca Yunan adası Negroponte (Eğriboz) ve Kuzey Ege adası Limni'de Osmanlı hakimiyetini de beraberinde getirdi. Venedik bölgede büyük bir güç olarak kaldıysa da Osmanlılarla karlı ticaret bağlarını tehlikeye atmama endişesi vardı.

I. Isabella'nın 1474'te Kastilya tahtına çıkışına üvey kuzeni Portekiz Kralı V. Alfonso'nun eşi Joan'ın kısmen Batı Afrika kıyılarının keşfinde Kastilyalıların hak taleplerini boşa çıkartmak amacıyla itiraz edildi. İhtilaf özünde hangi ülkenin 15. yüzyıl başlarından beri İspanya ve Portekiz tarafından kolonileştirilen -Kanarya, Azor ve Madeira- Atlantik adalar grubunda hak sahibi olabileceğiyle ilgiliydi. Sonuç, Kastilya'nın Kanarya ve Portekiz'in Aor ve Madeira adalarıyla Batı Afrika'daki Portekiz haklarının tanındığı 1479 tarihli Alcáçovas Antlaşması oldu.

  • İspanyol Engizisyonu

    Fernando ve Isabella tarafından 1478'de kurulan engizisyonun amacı her şeyi kapsayan Hristiyan Katolik bir kimliğin tüm İspanya topraklarına kabul ettirilmesiydi. O dönemde Yahudiler ve Yahudilikten Hristiyanlığa geçenler anlamına gelen heretiklerin cezalandırıldığı ve ülkeden atıldığı mahkemeler düzenlendi. Gırnata'nın 1492'de ele geçirilmesinden sonra engizisyon Müslümanlara da uygulandı. Engizisyon sonunda 1820'de dağıtıldı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1800–1805/ Marengo Savaşı, Birlik Antlaşması, Napoleon Savaşları, Haiti Cumhuriyeti

Portekiz keşiflerinin Batı Afrika'ya genişlemesi, Elmina Kalesi'nin inşası

Günümüzde Burkina Faso topraklarında yer alan üç Mossi Krallığı 1440 civarında Batı Afrika'da kurulmuştu. Bunlar Tengkodogo, Yatenga ve Wogodogo krallıklarıydı. Mali'nin Songhay genişlemesi karşısında gerilemesinden faydalanarak 1480'den itibaren Mali topraklarının içlerine güçlü atlı birlikleriyle akınlar düzenlediler. Fransa'nın 400 yıl sonraki kolonileştirme faaliyetlerine kadar bölgede mevcudiyetlerini koruyacaklardı.

1482 yılı, devam eden Portekiz keşiflerinde ve Batı Afrika'ya yerleşimde çok önemli iki gelişmeye tanıklık etti. Bunlardan birincisi daha sonra Altın Kıyısı ve şimdi Ghana olarak anılan topraklarda günümüzde Elmina Kalesi adı verilen Sao Jorge da Mina'nın yaptırılmasıydı. İyice güçlendirilmiş bir ticaret yeri olan kale, kraliyet yetkisiyle inşa edilmiş ve Batı Afrika altın ticaretinde Portekiz tekelini korumak için tasarlanmış, sahra altı Afrika'daki ilk Avrupa yerleşimiydi. Son derece karlı olduğu zaman içinde görüldü. 16. yüzyıl başlarında yılda 680 kilo altın Elmina'dan geçmekteydi.

İkinci gelişme Diogo Cao'nun önderliğinde Batı Afrika kıyılarından güneye doğru gerçekleştirilen bir dizi deniz seyahatiydi. Seyahatler 1481'de tahta çıkan ve ülkesini bilinçli olarak saldırgan bir Portekiz genişlemesi siyasetine bağlayan yeni Portekiz Kralı II. Joao tarafından finanse edildi. Cao 1482'deki ilk seyahatinde Kongo Nehri ağzına erişti ve Portekiz adına hak iddia etti. 1484-86 yıllarındaki ikinci seyahatinde 1600 kilometre daha güneye Walwis Körfezine (günümüzde Namibya) kadar girerek bir kez daha bu kıyılara hakim bir edayla Portekiz tahtı adına hak iddiasında bulundu.

Her iki seyahat de sürekli olarak esen ters rüzgarlar ve dalgalara rağmen gerçekleştirilen bir sebatkarlık destanıdır. Bu durum hayal kırıklığı yaratan bir keşifti. Deniz koşulları Batı Afrika'dan Gine Körfezine gidildikçe kuzeybatı ticaret rüzgarlarının ve Gine akıntısının yardımıyla genel olarak elverişliyken, güneye doğru gidildikçe çok daha çetin bir hale gelmekteydi.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1505–1515/ Çaldıran Muharebesi, Agnadello Muharebesi, Hernan Cortes'in işgalleri

Cao'nun başarıları etkileyici olmakla birlikte, şayet Hint Okyanusuna ve doğuya doğru pratik bir rota mevcutsa, Güney Atlantik'in açıklarından gidecek bu yeni rotayı bulmak daha sonra gelecek denizcilere -özellikle 1487'de Bartolomeu Dias'a- kalacaktı.

Kronolojik özet

  • 1472 / Portekizliler Batı Afrika sahilinde Fernando Po Adasını buldu
  • 1472 / Sevillalı Piskopos Isidore'un ilk Hristiyan Ansiklopedisi olan Etymologies adlı kitabının ilk basımı
  • 1473 / Aztekler Tlatelolko'yu yener ve topraklarına kattı
  • 1473 / Venedikliler İzmir'i tahrip etti ve Kıbrıs'ı aldı
  • 11 Ağustos 1473 / Osmanlılar Türkmenlileri Otlukbeli Muharebesinde mağlup etti
  • 1474 / Novgorod toprakları Moskova Büyük Dükalığına dahil edildi
  • 1474 / Avusturyalı Habsburg İsviçre Ligasının bağımsızlığını tanımak zorunda kaldı
  • 1474 / Utrecht Antlaşması Hansa Ligasına İngiltere'de geniş ticaret avantajları tanıdı
  • 1475 / Cesur Charles yönetiminde Burgonya genişlemesinin en üst noktası
  • 2 Mart 1476 / İsviçreliler Grandson'da Burgonyalıları yenilgiye uğrattı
  • 1476 / İnkalar Peru'nun güney sahillerini ele geçirdi
  • 22 Haziran 1476 / İsviçreliler Burgonyalıları İsviçre'nin Morat şehrinde yendi
  • 5 Ocak 1477 / Burgonyalılar Nancy Muharebesinde yenildi; Cesur Charles'ın ölümü (d. 1433)
  • 1477 / Fransa Kralı XI. Louis Kraliyet Posta Servisini iletişimi hızlandırmak için başlattı
  • 1477 / William Caxton ilk kitabını Londra matbaasında bastı
  • 4 Ocak 1478 / Novgorod kenti III. Ivan'a teslim oldu
  • 1 Kasım 1478 / İspanya Engizisyonu kuruldu
  • 25 Ocak 1479 / İstanbul Antlaşması; Venedik Limni'yi ve Arnavutluk'un sahil bölgelerini Osmanlılara terk etti
  • 4 Eylül 1479 / Alcaçovas Antlaşması Batı Afrika'da ve Atlantik adalarından Portekiz ve Kastilya hak iddialarını teyit etti
  • 1480 / Ludovico Sforza Milano naibi olur (1499'a kadar)
  • 1480 / Kuzey Maya devletleri arasında iş savaş
  • 3 Mayıs 1481 / II. Fatih Sultan Mehmet'in ölümü (d. 1432); yerine II. Bayezid geçti
  • 1481 / Mali İmparatorluğu Mossi akınları karşısında zayıfladı
  • 1482 / İlk Portekiz ticaret kalesi Sao Jorge da Mina (Elmina), Batı Afrika'da inşa edildi
  • 1482 / Diogo Cao'nun Batı Afrika seyahatleri başladı (1486'ye kadar)
  • 23 Aralık 1482 / Arras Antlaşması; Burgonya ve Anjou Fransa'ya dahil edildi
malbork castle poland

Dünya tarihi /1461–1471/ Fransa'da XI. Louis dönemi, Moskova'da III. Ivan dönemi, Fernao Gomes keşifleri

Antarktika

Antarktika: Dünya'nın en soğuk, kurak ve ıssız noktasının tarihi ve özellikleri