Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1483–1493/İngiltere'de Tudor dönemi, Osmanlı-Memlük Antlaşması, Müslüman Granada'nın çöküşü

Gül Savaşları 1483'te tekrar alevlendi (bkz. 1454-55). İngiliz tahtına hak iddia eden rakip Lancaster ve York hanedanları arasında yürütülen savaşında 1471'de nihai olarak çözüme kavuşturulduğu düşünülmüştü. Tahtı bahtsız Lancasterlı VI. Edward'ın elinden 1461'de alan Yorklu IV. Edward intikam peşindeki bir grup önde gelen tarafından 1470'te tahttan inmeye zorlanmıştı. 1471'de Cesur Charles'ın (bkz. 1472-76) Burgonya desteğiyle Edward tahtı tekrar aldı. Henry muhtemelen Edward'ın emriyle öldürüldü.

İngiltere'de taht savaşları; Henry Tudor'un başa gelmesi

Çok şişmanlamış olan Edward 1483'te öldü. Çatışma derhal tekrar başladı. Sorun V. Edward'ın henüz 12 yaşında olması ve annesinin ailesi Woodvilleler çocuk kralı kendilerini naip ilan ettirmek, fiiliyatta tahtı ele geçirmek ve IV. Edward'ın vasiyetini ortadan kaldırmak için fırsat olarak görmeleriydi. En azından ölen kralın en tutarlı taraftarı ve kardeşi, yetkin, akıllı ve sadık Gloucester dükü durumu bu şekilde değerlendirdi. Gloucester durumun gerektirdiği şekilde Woodville'lerden önce davranarak tahta III. Richard adıyla kendisi çıktı, Woodvillelerin önde gelenlerini öldürttü ve V. Edward'ı ve küçük kardeşini daha sonra öldürüldükleri Londra Kalesine hapsettirdi. Richard'ın yeğenlerinin öldürülmesinden sorumlu olduğu konusunda kesin bir kanıt hiçbir zaman bulunamamışsa da baskın ihtimal öldürülmeleri talimatını vermiş olduğudur.

Tahttaki yeri hiçbir rakibi hayatta bırakılamayacak kadar zayıftı. III. Richard ilerideki dönemlerde Tudor propagandası tarafından kötülenmiştir. Ancak geç ortaçağ İngiltere'sinin çalkantılı hıyanet ortamı dikkate alındığında, Richard'ın eylemleri yeterince makul gözükmektedir. Er veya geç Woodviller öldürülmesi için bir bahane bulacaklardı. Fakat tahtta hak iddia eden bir Lancaster mensubu daha vardı; Henry Tudor (1457-1509). Tahtta hak iddiası en hafif deyimiyle müphemdi. Ancak Fransa Kralı VIII. Charles'ın (1483-98) desteğine sahip olması durumun ciddiyetini artırdı. Henry Ağustos 1485'te Fransa'dan bir işgal başlattı. Ay sonunda Richard Bostworth Muharebesinde öldürülmüş, ordusunun sayıca üstünlüğü komutanlarının yeteneksizliği nedeniyle hiçe indirgenmişti.

Dolayısıyla Henry Tudor savaş meydanında taç giyerek VII. Henry adıyla kral oldu. Tudor hükümdarının tahtı ele geçirmesi kolaylıkla bu istikrarsızlaştırıcı iç kavgada yeni bir raund daha başlatabilirdi. Ancak Henry en pragmatik, yetenekli ve uzak görüşlü krallardan biri olduğunu ortaya koydu. Tudor yönetimi altında İngiltere önemli ölçüde güçlendi, ileri gelenleri hizaya sokuldu ve devlet yapısı kapsamlı biçimde yeniden düzenlendi.

İLGİLİ:  Osmanlı'nın gerilemesi ve Habsburglar ile Avrupa'da Türk modası

Portekizli Pêro da Covilhã'nın keşifleri ve yeni deniz yolları

Daha önceki Portekiz deniz seyahatlerini (bkz. 1470-71) devam ettiren iki keşif seferi 1487 yılında Hint Okyanusu'na erişen ve aşan yolları araştırmak için gönderildi. Pêro da Covilhã Doğu Afrika kıyıları ile Hint Okyanusu'nu araştırmakla görevlendirildi. Kızıldeniz yoluyla eriştiği Aden'den Hindistan'daki Kalküta'ya güneyde Doğu Afrika'daki Sofala'ya ve kuzeyde Basra Körfezinde Hürmüz Boğazına yelken açtı ve tüm bu yollar hakkında 1492'de olumlu raporlar gönderdi. Bartolomeu Dias'ın yönetimi altındaki ikinci keşif seyahati Afrika'nın güney ucundan denizciliğe elverişli bir geçiş yolu bulmakla görevlendirildi.

Ocak 1488'de Cao ve daha önce diğerlerinin yaptığı gibi Afrika kıyılarını izleyerek güneye inmek yerine 27 derecede (Güney Afrika'nın ucundan birkaç yüz mil geride) kıyıdan ayrılarak güneydoğuya yöneldi. Herhalükarda bu çok gözüpek bir girişimdi. Kardan millerce uzakta güney Atlantik'te esen batı rüzgarlarını yakaladı ve neredeyse 500 kilometre yol katederek Ümit Burnunun doğusuna ulaştı.

Diaz'ın seyahati Atlantik'i Hint Okyanusu'na bağlayan rüzgar sistemlerinin daha iyi anlaşılmasını sağladı ve Ümit Burnu ve ötesindeki yolun hesaplanmasında yaşamsal olduğu anlaşıldı. Vasco da Gama ve Pedro Cabral bu bilgileri kendi seyahatlerinde kullandı.

Tenochtitlan'da 20.000 insanın kurban edilmesi, Ming Çin Seddi'ne devam ediyor

İnsan kurban edilmesi, erken toplulukların bir çoğunun ortak bir özelliğidir. Ancak bunu Aztekler kadar hevesle ya da onlarla aynı devasa ölçülerde uygulayan başka bir topluluk bilinmemektedir. Azteklerin yılda 20.000 kadar kişiyi -köleler, savaşta esir alınan düşmanlar ve haraç olarak gönderilen insanlar- her yıl törenle kurban ettikleri tahmin edilmektedir. Amaç tanrıları, özellikle de güneşle günlük savaşlarının sadece kanla sürdürülebileceği savaş tanrısı Huitzilopochtil'i yatıştırmaktı. Aztek başkenti Tenochtitlan'daki yeni büyük tapınağın 1487'deki açılışında 20.000 kişi 4 günden 20 güne kadar sürmüş olabilecek tek bir törende kurban edilerek kalpleri vücutlarından ayrıldı.

Çin'de Ming hanedanı (1368-1644) 6400 kilometre uzunluğundaki Çin Seddi'nin yeniden yapımı projesini sürdürdü. İlk defa MÖ 200'de inşa edilen duvar kuzeydeki barbarların istilalarına karşı bir bariyer ve aynı zamanda bir üstünlük sembolü teşkil etti. Ming döneminde dağlık doğu bölgesindeki daha çok tuğla ve taştan, batıdaki çöllük bölgedeki bölümü kereste ile güçlendirilen toprak ve kilden inşa edildi.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1806–1812/ Suudilerin Mekke işgali, III. Selim'in öldürülmesi, Napoleon'un Rusya seferi

Ortalama 8 metre yüksekliğinde, 5.5 metre kalınlığındaydı ve 25.000 kule ve 15.000 kişilik askeri birliklerle teçhiz edilmiş bir anıtsal bir yapım harikasıydı.

Osmanlı-Memlük Antlaşması, İspanya'da son Müslüman Granada'nın çöküşü

Osmanlı – Memlük Mayıs 1491 tarihli barış antlaşması 1485'te Batı Asya ve Kızıldeniz ticaret yollarının kontrolü için başlatılan savaşı sona erdirdi. Hiçbir taraf savaşta büyük bir kazanç elde edemedi, ancak savaş Memlükleri mali açıdan yıpratarak Osmanlılar tarafından 1516-17 yıllarında ele geçirilmelerini kaçınılmaz hale getirdi.

II. Vladislav (1456-1516) 1490 yılında Polonya – Litvanya, Bohemya ve tacını 1490'da kabul ettiği Macaristan'ı içeren büyük krallığa hükmetti. Toprakları, genişliklerine rağmen bir bütün olarak Avrupa üzerinde küçük bir etkiye sahipti. Büyük, ıssız ve fakir Polonya – Litvanya Avrupa'nın uçlarındaydı. Macaristan ve Bohemya, daha gelişkin olmalarına rağmen sadece farklı krallıklar değil, aynı zamanda tedirgin rakiplerdi. Bu her yere yayılmış ülkelerin potansiyeli hiçbir zaman açığa çıkmayacaktı.

İspanya hükümdarları Fernando ve Isabella (bkz. 1469) İber Yarımadasındaki son Mağrip toprağı olan Gırnata (Granada) Krallığını ele geçirmek için yürütülen 10 yıllık savaşın sonunda, 2 Ocak 1492'de Granada'nın teslimi sırasında hazır bulundular. Bu süreç, 8. yüzyılda Hristiyanların yeniden fetih veya reconquista mücadelesi ile başlamıştı. İspanya'nın kendisini hırsla genişleyen Hristiyan bir devlet olarak tasarlama kararlığını vurguladı.

İspanya hükümeti Kristof Kolomb'un Atlantik aşırı seferini desteklemeye en sonunda 1492'de karar verdi. Kolomb Hintlere (Asya) seyahatinin getireceği ödüller hakkında bir dizi abartılı iddiada bulunmuştu. İspanya da Portekiz'in Batı Afrika girişimlerinden akan bol kazanca eş bir kaynak bulmak için istekliydi. Ayrıca Gırnata'nın (Granada) düşüşünden önce alınan haçlı vergilerinden sağlanan gelirde kaybolduğundan yeni bir kaynak yaratılması gerekliydi. Kolomb başarısını kuşku duyulmaz denizcilik yetenekleriyle Asya'nın eskiden beri inanılandan daha doğuda bulunduğu yönündeki ısrarına borçluydu.

Yeni Dünya'ya Bahama yakınlarında 12 Ekim'de varışında derhal "Çin" sarayına temsilciler gönderdi. Kolomb'un kendine inancı yaptığı keşfin ne olduğu gerçeğine gözlerini kapattı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1820–1825/ Missouri uzlaşması, Yunan İsyanı, Monroe Doktrini, Meksika'nın bağımsızlığı

Kronolojik özet

  • 1483 / İtalyan ressam Rafael doğdu (ö. 1520)
  • 26 Haziran 1483 / III. Richard İngiliz tahtını ele geçirdi
  • 1483 / Diogo Cao Kongo Nehrinin ağzına ulaşır
  • 1483 / İngiltere Kralı V. Edward ve kardeşi Birinci York dükü Shrewsburyli Richard (Kuledeki Prensler) öldürüldü
  • 9 Ağustos 1483 / Papa IV. Sixtus yeni bitirilen Sistena Şapelinde ilk ayinini düzenledi
  • 1484 / Osmanlılar Moldova'da Akkerman'ı ele geçirdi
  • 1484 / İlk Avrupa seyrüsefer el kitabı ve deniz almanağı Portekiz Kralı II. Joao'nun talebiyle hazırlandı
  • 1485 / Venedikli ressam Titian doğru (ö. 1576)
  • 1485 / Portekizli misyonerler Kongo Krallığına (günümüzde Angola) ulaştı
  • 1485 / Osmanlı – Memlük Savaşı (1491'e kadar) Osmanlılar Anadolu ve Suriye'yi işgal etti
  • 22 Ağustos 1485 / Bosworth Muharebesi, İngiltere: York taraftarları yenildi, III. Richard öldürüldü, Tudor hanedanı başladı
  • 1486 / Kolomb Hindistan'a batı yönünden ulaşmak için Kastilya Sarayından para talebinde bulundu, ancak reddedildi
  • 1486 / Floransa'da Giovanni Pico della Mirandola büyük hümanist risalesi Oratio de hominis dignitate'yi yazdı
  • 1486 / Sandro Botticelli Venüs'ün Doğuşu tablosunu yaptı
  • Şubat 1487 / Portekizli denizci Bartolomeu Dias, Ümit Burnunu dolaştı
  • 1487 / Pero da Covilha Kızıldenizden Hindistan'a gitti (1489'a kadar)
  • 1487 / Tenochtitlan Büyük Piramidi tamamlandı
  • 1488 / İkko Budistlerinin Japonya'da ilk büyük isyanları
  • 1489 / Songhayların Mossi topraklarına akınlarının yaklaşık tarihi
  • 1489 / Venedikliler Kıbrıs'ı satın alarak Frank hükümdarlığını sona erdirdi
  • 18 Eylül 1490 / Bohemya Kralı II. Vladislav Macaristan kralı oldu
  • 1490 / Semerkand'ta Timur Türbesi yapıldı
  • 1491 / Altı yıllık savaştan sonra Osmanlı-Memlük mutabakatının imzalanması
  • 1491 / Bretanya Fransa'ya dahil edildi
  • 1492 / Yahudilerin İspanya'dan kraliyet kararnamesiyle kovulması
  • 1492 / İspanya'da son bağımsız Müslüman ülkesi Gırnata, Ferdinand ve Isabella tarafından fethedildi
  • 3 Ağustos 1492 / Kolomb Kanarya Adalarından hareket ederek Atlantik üzerinden Yeni Dünyaya taşındı
  • 18 Ağustos 1492 / Rodrigo Borgia VI. Alexander adıyla papa oldu
  • 12 Ekim 1492 / Kolomb "San Salvador" adını verdiği Bahamalar'a ulaştı
  • 19 Ocak 1493 / VIII. Charles Doğu Pirenelerdeki Cerdane ve Roussillon'u Barselona Antlaşmasıyla İspanya'ya iade etti
  • 25 Eylül 1493 / Kolomb ikinci seyahatine çıktı
  • 1493 / Muhammed Ture Afrika Songhay İmparatorluğunun İslamlaştırılmasını başlattı

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.