Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1505–1515/ Çaldıran Muharebesi, Agnadello Muharebesi, Hernan Cortes'in işgalleri

Abone Ol 

Michelangelo Buonarroti (1475-1564) Yüksek Rönesansın belirleyici figürlerinden biriydi. 1505'te Papa II. Julius tarafından anıtsal bir mezar üzerinde çalışması için Roma'ya davet edildi ve bu yolla 40 yıl sürecek bir işbirliği başlatılmış oldu. 1508'de Sistina Şapeli çalışmasına başlayıp 4 yıl sonra tamamladı

16. yüzyıl başlarında Hint Okyanusunda Portekiz yayılmasının hızı dikkat çekiciydi. Portekizliler 1505'ten itibaren Doğu Afrika kıyıları boyunca bir dizi limana yerleştiler. Hindistan ve Doğu Asya ile karlı baharat ticaretine hakim olmak yolundaki amaçlarını acımasızca ve yalın bir biçimde takip ettiler. Bu harekatın kilit oyuncularından biri 1509'da Hindistan'da yeni beliren Portekiz kolonisinin başındaki kral naibi Afonso de Albuquerque idi. Goa'yı 1510'da Hindistan'daki başlıca Portekiz üssü olarak ele geçirmiş, 1511'de Güneybatı Asya'daki ilk Portekiz yerleşimi olan Malakka'nın kurulmasını sağlamıştı. Ayrıca Baharat Adaları, Maluko'ya ilk keşif gezisini düzenlemiş, Antonio de Abreu ve Francisco Rodrigues'in eşliğinde yola çıkan Francisco Serrao bu adalara 1512'de ulaşmıştı. Yol arkadaşlarının Banda Denizi'nde geri dönmek zorunda kalmasına rağmen Serrao yerli deniz araçları kullanarak Maluku'ya ulaşmayı başardı.

Başlangıçta çok vaat edici olmasa da Kolomb'un Atlantik'i geçmesinin (bkz. 1492) yarattığı heyecanın ölçüsü 20 yıl içinde çeşitli İspanyol keşif seferlerinin Karayipler'in neredeyse tümünü keşfetmesi ve haritasını çıkartmasıyla ölçülebilir. Bu keşifler Meksika'nın Yucatan Yarımadasının keşfedilmesini de içerdi ve bu keşif doğrudan Hernan Cortes'in bu bölgeyi ele geçirmesi sonucunu yarattı.

Yeni Dünyadaki Avrupa toprak kazanımları büyük ölçüde açgözlülük nedeniyle harekete geçti ve şiddet kullanımıyla gerçekleştirildi. Yine de bu kazanımlar bir ölçüde 1452 tarihinde çıkartılan ve "Sarazenlerin, paganların ve diğer tüm inançsızların köle alınabileceğine" hükmeden bir Papalık izninden meşruiyet aldığını iddia etti. İspanyol Dominiken rahibi Antonio de Montesinos 1511'de verdiği bir vaazda bu görüşü şiddetle eleştirdi ve yerleşimcilerin "zalimliği ve tiranlığı"nı eleştiren sözleri tahmin edilebileceği gibi büyük bir öfke uyandırdı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1655–1661/ Kuzey Savaşı, Roskilde Antlaşması, Babür'de Evrengzib dönemi, Pirene Antlaşması

Fas hanedanı Sa'diler, Agnadello Muharebesi

İspanyol ve Portekiz güçlerinin Fas'ı sömürgeleştirmek için benzer şekilde saldırgan girişimleri ve 15. ve 16. yüzyıllarda Fas'ın kıyı bölgelerine müstahkem mevkiler kurmaları bu ülkede 1480'lerde Marinid hükümdarlığının yıkılmasından sonra oluşan boşluğu doldurmak için 1511'den sonra yeni bir Fas hanedanı, Sa'dileri ortaya çıkardı.

Papa II. Julius'un 1508'de Cambria Birliğini kurması sırasında Venedik neredeyse tüm büyük Batı Avrupa devletinin muhalefetiyle karşılaştı ve diplomatik bakımdan yalıtılmış bir haldeydi. İtalya Savaşlarının (1494-1559) en önemli muharebelerinden biri olan Agnadello Muharebesinde XII. Louis'nin Fransız kuvvetleri tarafından Mayıs 1509'da yenilgiye uğratılmasının hemen ardından Cumhuriyet krize girdi.

Ertesi yıl Kuzey İtalya'daki Venedik toprak kazanma hesaplarının yerini Fransa'nın aldığından endişe eden Papa II. Julius Venedik'le bir ittifak yaptı. İttifakların bu şekilde yeniden karılması dönemin tipik bir özelliğiydi. 1511'de Fransa'ya karşı, İngiltere'nin dahil olduğu yeni bir Kutsal İttifakın kurulması ittifaklara yeni bir biçim kattı. Bu gelişmenin bir sonucu daha sonraki Fransız-Venedik ittifakıydı.

Batıda Osmanlılar tarafından sıkıştırılan ve güneyde Portekizliler tarafından tehdit edilen Safeviler her şeye rağmen kuzeyde Orta Asya halklarından oluşan Özbek Konfederasyonun başarıyla karşısına çıktı. Özbeklerin Merv şehri dışında Aralık 1510'da yenilmesiyle, Herat, Baktriya ve Kandahar dahil önemli miktarda toprak Safevi hükümdarlığı altına girdi.

Juan Ponce de Leon'un Florida keşfi, Kolomb'un tespit ettiği Gulf Stream

Juan Ponce de Leon'un Nisan 1513'te Florida "Adasını" keşfetmesi, Kolomb'un 1492'de Atlantik'i geçmesinden sonra İspanyolların Karayip Adalarını keşfetmesinden daha az önemli değildi. Bu olay İspanyolların Kuzey Amerika anakarasıyla ilk temasları ve bölgede İspanyolların hak iddialarının temeli niteliğindeydi. Adasının çevresini dolaşmak isteyen Ponce de Leon yelkenli gemi çağında Kolomb'un orta Atlantik rüzgar sistemlerini keşfetmesi kadar önemli olan Gulf Stream akıntısını da buldu.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1683–1689/ II. Viyana Kuşatması, Dokuz Yıl Savaşı, Fontainebleau Fermanı, Dokuz Yıl Savaşı

Niccola Machiavelli ilk modern siyaset bilimi el kitabı Hükümdar'ı 1513'te (1532'de yayımlanmıştır) yazdığında Floransa'da diplomattı. Siyasi gücün kullanılmasının şiddet ve kandırma içeriği yolundaki ana tezi kitaba kalıcı bir kötü şöhret kazandırdı. Kitap yönetimin en etkili araçları hakkında tavsiyeler içermektedir; mümkün olan her aracı pragmatik bir kararlıklıkla kullanmak.

Osmanlı toprak genişlemesi I. Selim'in babası II. Bayezid'in tahttan inmek zorunda kaldığı ve büyük kardeşi Ahmed'in savaşta öldürüldüğü 1509-12 yıllarındaki iç savaşın ardından tekrar başladı. Selim ilk genişleme dalgasını Hristiyan Avrupa yerine Müslüman devletlere karşı başlattı ve 1514 yılında sayıca az olan Osmanlı ateş gücüne karşılık veremeyen Safevileri Çaldıran Muharebesinde yendi. Doğu kanadını güvene alan Selim, kısa sürede çöken Suriye'ye ve Memlük Mısır'ına girdi. Bu savaşlarla Osmanlı topraklarını önemli ölçüde artırmakla kalmayan Selim, Yakındoğu'daki neredeyse tüm kutsal mekanları ele geçirerek Osmanlıların itibarına büyük oranda katkıda bulundu.

Kronolojik özet

  • 1505 / Papa II. Julius mezarını tasarlaması için Michelangelo'yu Roma'ya davet etti
  • 1505 / Portekizliler Doğu Afrika'da Mombasa'yı yağmaladı
  • 1506 / Leonardo da Vinci Mona Lisa'yı tamamladı
  • 1506 / Portekizliler Kızıl Deniz adası Sokotra'yı ele geçirdi
  • 1507 / "Amerika" adının Waldseemüller dünya haritasında ilk defa kullanılması
  • 1508 / Safeviler Bağdat'ı ele geçirdi
  • 1508 / İspanyollar Hisponiola yerlilerini köleleştirmeye başladı
  • 1508 / Papa II. Julius Venedik karşıtı Cambrai Birliğini oluşturdu
  • 1508 / Michelangelo Roma'da Sistina Şapelinin tavanında çalışmaya başladı
  • 3 Şubat 1509 / Portekiz filosu Osmanlı filosunu Hint Okyanusundaki Diu Muharebesinde mağlup etti
  • 21 Nisan 1509 / VIII. Henry'nin İngiltere'de tahta çıkışı
  • 14 Mayıs 1509 / Milano yakınındaki Agnadello Muharebesinde Fransa'nın Venedik karşısındaki zaferi
  • 1509 / Hollandalı hümanist Desiderius Erasmus satirik bir risale olan Deliliğe Övgü'yü yazdı
  • 1509 / İspanya Orta Amerika ve Porto Riko'da yerleşimleri başlattı
  • 1510 / Portekizliler Goa'yı ele geçirdi
  • 1510 / Trablus İspanya Kralı Fernando tarafından zapt edildi
  • 1510 / Japon korsanlarının Çin'in güney sahillerine akınları başladı
  • 1510 / Safeviler Herat, Baktriya ve Hiva'yı ele geçirdi
  • 1511 / İngiltere Papa II. Julius'un Fransız karşıtı Kutsal İttifaka kayıldı
  • 4 Aralık 1511 / Antonie de Montesinos İspanyol kolonicilerinin köleleştirme uygulamasını kınadı
  • 11 Nisan 1512 / Fransızlar Kutsal İttifakı İtalya, Ravenna'da yenilgiye uğradı
  • 1512 / Portekiz Baharat Adalarına ulaştı
  • 1512 / Osmanlı İmparatorluğunda I. Selim'in tahta çıkışı
  • 1512 / Batı Afrika Songhay İmparatorluğu Hausa devletleri Katsina, Zaria ve Kano'yu zapt etti
  • 1513 / İspanyol kaşif Juan Ponce de Leon, Florida sahillerinde İspanya adına hak iddia etti
  • 1513 / Niccolo Machiavelli Hükümdar'ı yazdı
  • 1514 / Osmanlılar Safevileri Çaldıran Savaşında yenilgiye uğrattı
  • 13 Eylül 1515 / Kuzey İtalya'daki Marignano Muharebesi Fransızlara Milano Dükalığının denetimini sağladı
  • 1515 / Babür (1483-1531) Pencap'ı fethetti ve Delhi'yi egemenliğine aldı
  • 1515 / Orta Avrupa'da Habsburg ve Polonyalı Jagielo hanedanları arasında ittifak