in

Dünya tarihi /1516–1526/ Osmanlı'nın Cezayir hakimiyeti, Portekiz'in Osmanlı yenilgisi, Martin Luther ve Reform hareketi

Battle_of_Pavia

1517'de Cezayir'i Osmanlı hakimiyetine getiren I. Selim'in hükümdarlığında Ortadoğu fetihleri Osmanlı Türk devletinin kesin olarak bir imparatorluğa dönüştüğü anlamına geliyordu. Osmanlılar aynı zamanda bir deniz gücü geliştiriyordu. Mısır'ın ele geçirilmesi Doğu Akdeniz'de Osmanlı varlığını güçlendirdi ve kritik önemdeki Kızıldeniz'e erişmelerini sağladı. Doğuya götüren ticaret yollarını fiili olarak efendileri olan Osmanlıları şimdi de karlı "baharat yolunu" hakimiyetlerine almaya kalkıştılar.

Bu planlarını yürütürken kendilerini 1513'ten beri etkili bir şekilde Kızıldeniz'i araştıran Portekizlilerle çatışma halinde buldular. Müslüman dünyası ile Hristiyan Batı arasında yeni bir çatışma raundu için sahne hazırdı.

Papaz ve ilahiyat profesörü Martin Luther (1483-1546) The 95 Theses (Luther'in 95 Tezi)'ini Katolik Kilisesinin dini uygulamaları ve yozlaşmışlığına karşı büyüyen bir protesto hareketinin parçası olarak Saksonya, Wittenberg'teki All Saints Kilisesinin kapısına çiviledi. Papa tarafından 1521'de aforoz edildikten sonra kiliseye muhalefeti sertleşti. Luther'in öğretilerinin geniş ölçüde kabul görmesi, düşüncelerini yaymakta matbaanın etkisiyle birleşerek Reform adıyla bilinen dini değişim maksatlı büyük bir hareketin doğmasına yol açtı.

Tome Pires komutasındaki Portekiz filosunun Çin'deki Kanton şehrine Ağustus 1517'de varışı, Vasco da Gama'nın 1498'de Ümit Burnunu dolaşarak başlattığı Hint Okyanusu'nu ticaret yollarına açma hareketinin zirve noktasını oluşturdu. Ancak bu karşılaşmaların ilk sonuçları Çinlilerin yeni gelenleri kaba barbarlar olarak görmeleri nedeniyle çok ümit verici değildi. Pekin'e 1520'de gelen bir Portekiz heyeti de benzer bir küçümsemeyle karşılandı.

Hernan Cortes'in Aztek işgali, Macellan'ın gezisi ve ölümü

V. Karl'ın 1519'da Kutsal Roma İmparatoru olarak seçilmesi döneme damgasını vuran merkezi öneme sahip bir olaydı. Karl (1500-58) imparator seçilmeden önce de Avrupa'da İtalya, Avusturya, Aşağı Ülkeler ve İspanya'da birçok ülkenin hükümdarıydı. Şimdi Kutsal Roma imparatoru olmasıyla konumu tartışılmaz bir hale geldi. Dürüst Karl için zorunlu görevleri açıktı; düzgün biçimde harekete geçtiği taktirde Osmanlı tehlikesini bertaraf edecek müreffeh, birleşik bir Katolik Avrupa yapısına başkanlık etmek.

Gerçek ise farklıydı. Topraklarının büyüklüğü etkili biçimde kontrol edilmelerini imkansız hale getirdi. Uyruklarından çok azı geleneksel "özgürlüklerini" uzaktaki, yabancı bir hükümdara teslim etmeye hazırdı; neredeyse hiçbiri masraflarını karşılamak niyetinde değildi ve dini farklılıklar da işin içine karıştı. Aynı zamanda Habsburg hakimiyeti önde gelen diğer Avrupa devletlerini, özellikle de Fransa'yı endişelendirdi. Sonuç neredeyse sürekli bir savaş hali ve görevini yerine getirme ümitlerinin sürekli biçimde boşa çıkarılmasıydı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1527–1537/ Osmanlı'nın Viyana kuşatması, VIII. Henry ve Papa savaşı, Portekiz Engizisyonu

İspanya'nın deniz aşırı girişimlere kattığı cesaret, acımasızlık ve sabit fikirlilik Hernan Cortes'in Meksika Aztek İmparatorluğunun başkenti Tenochtitlan'a yürüyüşüyle karşılığını verdi. 1519'dan başlayarak, beş yıldan daha az bir zaman içinde Cortes, Tlaxcalan savaşçılarının yardımıyla tüm bir millete boyun eğdirmişti. Küçük bir soylu ve kendi finansmanını sağlayan bir girişimci olan Cortes Orta Amerika'yı İspanya'nın boyunduruğu altına soktu.

İspanya'nın küresel rolünde bir diğer dönüm noktası 1519'da yerkürenin çevresinin ilk defa dolaşılmasıyla kaydedildi. Bu seyahatinin başındaki Fernando Macellan (d.1480) Portekizli bir soyluydu. Milliyetine rağmen V. Karl'ı batıya doğru giderek Pasifik'teki Baharat Adalarına varmak amacını taşıyan keşif seyahatinin masraflarını karşılamaya razı etti. Yola çıkan beş gemiden yalnızca biri üç yıl sonra, 1521'de ada yerlileri tarafından öldürülen Macellan beraberlerinde olmadan geri döndü. Yine de yelkenli gemicilik tarihinin en kaydadeğer girişimlerinden biri olan seyahat Pasifik'in büyüklüğünü ilk defa ortaya çıkardı.

V. Karl'ın Kutsal Roma imparatoru seçilmesiyle Avrupa'nın Habsburg hakimiyetine girmesinden korkan Fransızlar 1521'de İtalya Savaşlarının başka bir safhasını başlattı. Başlangıçta Venedik, İngiltere ve Papalık devleti Karl'a karşı, Fransa'yla güçlerini birleştirdiler. Bir dizi yenilgiyle sonuçlanan savaş Fransızlar için öncekiler kadar tatmin edici olmadı.

Alman Köylü Savaşları, Pavia Muharebesi

Kolomb ve sonrasında diğer Avrupalı kaşifler tarafından batıda bulunan toprakların yeni bir kıta olmak yerine, bilinmeyen Asya sahilleri olduğu inancı çok inatçı çıktı. Aynı şekilde bu kara parçaları arasından doğuya gidebilecek bir deniz yolunun mevcut olması gerektiği düşüncesi de geniş bir şekilde paylaşıldı. Sürekli bir kıyı hattının mevcudiyetini ortaya koyan Fransa Kralı I. François'nın hizmetinde çalışan bir Floransalı olan Giovanni da Verrazano'nun (1485-1528) Florida'dan Nova Scotia'ya 1524-1528 yıllarında gerçekleştirdiği seyahatler oldu. Buna rağmen Verrazano Pasifik'in yakın mesafede olduğu inancında ısrar etti.

1524-25 yıllarındaki Alman Köylü Savaşları, Protestan reformunu söyleminin genellikle siyasete karışmayan gruplarca da benimsenebileceğini sert bir şekilde ortaya koydu. Ayaklanmalar siyasete karışma hakkı olmayan, tümü köylü de olmayan kitleler tarafından kilise ve aristokrasinin istismarı olarak gördükleri vergi ve angarya gibi kötü uygulamaları sona erdirmek amacıyla başlatıldı. Savaşın en alevli zamanı olan 1525 yılı baharında tahminen 300.000 kişi bir dizi iyi örgütlenmemiş gruplarda ve aceleyle bir araya getirilmiş ordularda yer aldı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1560–1569/ Fransız Din Savaşları, İlk Yedi Yıl Savaşları, IV. Ivan'ın Boyarlar katliamı

Ayaklanma acımasızca bastırıldı ve binlerce kişi öldürüldü. Luther ve "resmi" Reformunu diğer önderleri ayaklanmayla herhangi bir şekilde ilgilerinin bulunduğunu kuvvetle reddettiler ve isyan Protestan dini radikalizminin Anabaptizm gibi toplumsal hiyerarşiye ve Protestan otoritesine meydan okuduğu düşünülen çeşitli biçimlerinin üzerine acımasızca gidilmesi sonucunu yarattı.

I. François 1525'teki Pavia Muharebesinde esir alındı ve Madrid'e gönderilerek İtalya üzerindeki tüm haklarından vazgeçmeye zorlandı. Ancak Fransa kralının anlaşmaya hiç niyeti yoktu.

Osmanlı-Fransız ittifakı, Mohaç Savaşı, Babür İmparatorluğu kuruluyor

I. François V. Karl'a karşı mücadelesinde 1525'te Osmanlıların yardımını sağlamıştı. Kurulan Osmanlı-Fransız ittifakı süreç içinde güçlenerek 250 yıl boyunca sürdü. Bu ittifak ayrıca Osmanlılara Macaristan'la mücadelesini canlandırmak için ilave gerekçe sağladı ve Ağustos 1525'te çıkan savaşta Osmanlılar Macaristan-Bohemya birleşik güçlerini Mohaç Savaşında ortaya kaldırdı.

Babür İmparatorluğu 1525'te Kuzey Hindistan'da kuruldu. Cengiz Han'ın (bkz. 1201-05) soyundan gelen Babür (1483-1530) tarafından kuruldu. Babür Orta Asya'da Fergana şehrinde yetişmiş ve buradan sürülmüştü. Ancak 1522'de Hindistan yolu üzerindeki önemli bir duraklama noktası olan Kandahar'ı 1526'da ele geçirdi ve Delhi Afgan Sultanı İbrahim Lodi'yi yenerek kendisini imparator ilan etti. Mughal (Babür) İmparatorluğu 18. yüzyıldaki en yüksek zamanında neredeyse bütün alt kıtayı kapsadı. Ticaret ve fetihlerle zenginleşmiş olan ülke incelikli ve saraylı bir yaşam tarzının simgesi, İslam dinini kabul etmekle birlikte diğer dinlere karşı hoşgörülüydü.

Kronolojik özet

  • Mart 1516 / I. Carlos'un İspanya kralı olarak tahta çıkması
  • 1516 / Osmanlılar Suriye, Mısır, Hicaz ve Yemen'i fethetti
  • 1516 / Thomas More Ütopya'yı yayımladı
  • 1516 / Aragon Kralı II. Fernando'nun ölümü (d. 1452)
  • Ağustos 1517 / Çin'de ilk Portekiz ticaret misyonu
  • 31 Ekim 1517 / Martin Luther 95 Theses'ini Wittenberg'te yayımladı
  • 1518 / İspanyalılar Kuzey Afrika'da Telemcen şehrini aldı
  • Şubat 1519 / Hernan Cortes Meksika'ya çıkıp Tenochtitlan üzerine yürüdü (8 Kasım'da ulaştı)
  • 2 Mayıs 1519 / İtalyan bilgini Leonardo da Vinci'nin ölümü (d. 1452)
  • 28 Haziran 1519 / İspanya Kralı I. Charles, V. Carlos unvanıyla Kutsal Roma İmparatoru seçildi
  • 20 Eylül 1519 / Kaşif Fernando Macellan İspanya'dan Baharat Adalarına bir batı geçişi aramak üzere ayrıldı
  • 1520 / Portekiz büyükelçisi Pekin'e ulaştı
  • 7-24 Haziran 1520 / VIII. Henry ve I. Francis Altın Kumaş Tarlasında İngiliz-Fransız ittifakı konusunda anlaşılar
  • 3 Ocak 1521 / Martin Luther aforoz edildi
  • 27 Nisan 1521 / Fernando Macellan'ın ölümü (d.y. 1480)
  • 25 Mayıs 1521 / Morms Fermanı Martin Luther'i heretik olarak ilan etti ve çalışmalarını yasakladı
  • Haziran 1521 / İmparatorluk güçleri Fransa'da Champagne bölgesini işgal eder
  • 13 Ağustos 1521 / Tenochtitlan İspanyolların eline geçti
  • 11 Ekim 1521 / Papa X. Leo VIII. Henry'ye İnancın Savunucusu unvanını verir
  • 9 Ocak 1522 / V. Charles'ın adayı Utrechtli Adrian, Papa IV. Adrian adıyla papalık tahtına seçildi
  • 27 Nisan 1522 / Fransa Bicocca'da yenilgisi üzerine Milano'yu bırakmak zorunda kaldı
  • 6 Eylül 1522 / Macellan'ın keşif gezisinden arta kalanlar yerkürenin etrafında ilk defa dolaşmayı başardı
  • 1522 / Hernan Cortes Yeni İspanya'nın kaptan-generali ilan edildi
  • 1523 / Japon korsanlar Çin tarafından püskürtüldü
  • 6 Haziran 1523 / İsveç bağımsızlığının mimarı Gustav Vasa İsveç kralı seçildi
  • 1524 / Japonya'da Hujo klanının başı Hojo Hujitsana, Edo kaltesini zapt etti
  • Mart- Haziran 1524 / Giovanni di Verazzano Kuzey Amerika'nın sahillerini Novia Scotia bölgesine kadar taradı
  • 1524 / Mısır Ayaklanması Osmanlılar tarafından bastırıldı
  • 1524-25 / Güney ve Orta Almanya ve Avusturya'da Alman Köylü Savaşı
  • 24 Şubat 1525 / I. Francois Pavia'da aldığı bir diğer yenilgiden sonra esir düştü
  • 28 Şubat 1525 / Aztek İmparatoru Cuaunhtemoc, Hernan Cortes tarafından infaz edildi
  • 1525 / Osmanlılar Portekizlileri Kızıldeniz'de yenilgiye uğrattı
  • 1525 / Michelangelo'nın Floransa'da tasarladığı Laurentia Kütüphanesi ve Vestibule binalarında inşaat çalışmaları başladı
  • 21 Nisan 1526 / Panijat Muharebesi Babür'ün Moğol İmparatorluğunu kurmasıyla sonuçlandı
  • 29 Ağustos 1526 / Birleşik Macar ve Bohemya orduları Mohaç'ta Osmanlılara mağlup oldu
  • 1526 / Almanya'da Protestan Torgau Birliği kuruldu
  • 1526 / William Tyndale Yeni Ahit'i İngilizceye çevirdi
titanyum

Titanyum nedir? Özellikleri, temel bilgileri, kullanım alanları ve titanyum dioksit

yakın çekim yeşil yapraklar

Bir ağaç ne kadar oksijen üretir? Ağaçların oksijen üretimine dair veriler