Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1527–1537/ Osmanlı'nın Viyana kuşatması, VIII. Henry ve Papa savaşı, Portekiz Engizisyonu

Abone Ol 

İtalya Savaşlarının en sarsıcı olayı 1527'de Roma'nın Karl'ın imparatorluk birlikleri tarafından yağmalanmasıydı. Bu muazzam topraklarına düzen getirmeye çalışan V. Karl'ın karşılaştığı çelişkileri de açığa çıkardı. V. Karl Luthercilerin (bkz. 1517) doğal düşmanı olduğu gibi Kutsal Roma imparatoru olarak Katolik Kilisesinin doğal müttefikiydi. Bu rağmen yalnız İtalya'daki hakimiyetine meydan okuyan Papalığın Kutsal İttifakıyla savaş halinde değildi.

Ödenmeyen ücretlere tepki olarak kontrolden çıkan ordusunun Roma'yı harabeye çeviren bazı birlikleri, Luther'in reformist doktrinlerine sempatiyle bakmaktaydı. Bununla beraber, Roma'da sarayların ve kiliselerinin yağmalandığı, rakiplere tecavüz edildiği ve papazların öldürüldüğü bir sırada Papa VII. Celemens'in San Angelo Kalesinde saklanmasıyla, Karl'ın İtalya'daki hakimiyeti artık mutlak bir hale gelmişti.

Osmanlılar 1526'daki Mohaç zaferinin ve Macaristan'ın büyük bölümünü ele geçirmelerinin ardından Habsburgların kaybettikleri toprakları geri almaya çalışacaklarından endişelenerek Viyana'yı kuşattı. Avusturyalılar kadar çetin bir düşman olan hava şartları bu kuşatmanın korku salan Osmanlı ordusu için dahi çok iddialı bir görev olduğunu ortaya koydu. Şehri 1532 yılında ikinci defa kuşatma çabası da başarısızlığa uğradı.

Babür 1526'da Panipu'daki zaferinin ardından, ertesi yıl Rana Sanga'nın komutasındaki Rajput ordusunu Khanwa Savaşında yenerek Kuzey Hindistan'daki konumunu sağlamlaştırdı. Moğol devletinin daimi olarak yerleşmesi Afgan ordusunun 1529'da Ghagra'da imha edilmesiyle başladı.

V. Karl'ın güç kullanarak Katolik inancını kabul ettirmeye çalışması halinde karşılıklı yardımı öngören Schmalkalden Birliği 1531'de Kuzey Almanya'daki Hesse ve Saksonya hükümdarları tarafından kuruldu. Hızla büyüyerek diğer Protestan Alman ülkelerini de kapsayan ve Karl'ın ezeli düşmanları Osmanlıların ve Fransa'nın desteğini kazanan birlik aynı zamanda her ülkenin kilise mallarına el koyarak zenginleşmesi fırsatını da sağladı.

  • I. Süleyman

    Süleyman'ın 46 yıllık hükümdarlığına Balkanlar'da, Ortadoğu'da ve Kuzey Afrika'da birbirini izleyen ve Osmanlıları Batı yarıküresindeki en dinamik ve hakim varlık haline getiren zaferler damgasını vurdu. Batı'da ''Muhteşem Süleyman'', İslam dünyasında Kanuni olarak bilinen Süleyman'ın hükümdarlığı Osmanlı sanat ve kültürünün kıymetli ürünler verdiği bir dönem oldu

188 kişilik İspanya 5 milyon nüfuslu İnka'yı alıyor

İspanyolların Yeni Dünyayı keşfi ve Meksika'nın 1521'de ele geçirilmesiyle kesin bir şekilde güçlendirilen Peru İnka İmparatorluğunun fethi, 1521'de Francisco Pizarro (1476-1541) tarafından istila edilmesiyle daha da çarpıcı bir ölçüde sürdürüldü. Bir yıldan daha kısa bir zamanda 188 kişilik bir İspanyol birliği beş milyon kişilik son derece örgütlü bir devleti mağlup etmişti. Cortes'in Meksika'yı işgali gibi, İspanyolların İnka toplumunun içindeki bölünmelerin yanı sıra, keskinleştirilmiş taşlar ve pamuk doldurulmuş zırhlarıyla savaşan İnka ordusuna karşı, son derece hırslı bir kişi olan Pizarro'nun komutanlığı altında dini sevk ve açgözlülükle savaşan İspanyol askerlerinin sahip olduğu çelik, ateşli silah ve zırhlar gibi üstün askeri imkanlar sağladı.

İLGİLİ:  Jül Sezar'ın ölümü: Senatonun suikastı

Kıtanın diğer tarafında küçük ölçekte olsa da Avrupalıların Güney Amerika'ya nüfuzu sürüyordu. Portekiz 1532'de Brezilya'daki ilk daimi yerleşimini Sao Vicente'de kurdu. Bu yerleşim yüzyılın sonunda kölelik ve şeker ekim alanına dayanan muazzam bir sömürge işletmesinin çekirdeği olacaktı.

Almanya'nın Schmalkalden Birliği ve Karl arasındaki savaş hali 1532'de Nürnberg Antlaşmasının imzalanmasıyla son buldu. Karl tarafından başta ibadet özgürlüğü olmak üzere Protestanlara verilen tavizler Martin Luther tarafından memnuniyetle karşılandı ve Alman Protestanlarına izleyen on yıl boyunca tüm ülkeye yayılma imkanı tanıdı.

1534 İngiltere Kilisesi ve Roma Katolikliğinin feshi

İngiltere Kralı VIII. Henry, Papa X. Leon tarafından Katolik inancını Protestan saldırılarına karşı koruması nedeniyle 1521'de Fidel Defensor -İnancın Savunucusu- unvanıyla ödüllendirilmişti. Henry hayatının sonuna kadar inançlı bir Katolik olarak kalacak, Katolik uygulamalarını değiştirmeye yönelik tüm çabalara karşı çıkacaktı. Buna rağmen 1533'te Roma Katolik Kilisesinden aforoz edildi.

Ertesi yıl Roma'dan tümüyle bağımsız, kendisinin "yüksek başkan" olduğu milli bir kilise kurarak kopuşu tamamladı. Bu akla gelmeyen bölünmenin nedenleri basitti. Henry 24 yıllık evlilikten sonra kendisine bir oğul vermeyen yaşlı İspanyol eşi Aragonlu Catherine'den boşanmak istedi. Henry çocuk sahibi olamamasının kardeşinin dul eşiyle evlenmesi nedeniyle kendisine verilen ilahi bir ceza olduğuna kanaat getirmişti.

Catherine, Henry'nin büyük kardeşi Arthur'la 1501 yılında evlenmiş, ertesi yıl Arthur'un ölmesi üzerine Henry ve Catherine 1509'da evlenmişlerdi. Catherine'in kuzeni V. Karl'ın baskısı altında kalan papa boşanmaya izin vermeyi reddetti. Henry'nin birkaç yıl içinde şekillenen karşılığı fiiliyatta boşanmasına izin verebilecek şekilde kendi ülkesinin papası olmaktı. Avrupa'da başka yerlerde kilisenin kontrolünü alan hükümdarların kendi otoritelerini artırdıkları bilgisinin de etkisiyle İngiltere Kilisesi 1534'te Üstünlük Kanunuyla kuruldu. Henry'nin şahsi çıkarları uğruna, Roma Katolikliği feshedildi.

Cizvit tarikatı

Reform Katoliklerin başlangıçta verdiği karşılık tereddütlü ve eşgüdümden uzaktı ve Kilise yerine bir dizi şahıs tarafından ortaya konulmuştu. İsa'nın Cemiyeti anlamına gelen Cizvitler 1534'te Bask soylusu olan Loyolalı Ignatius tarafından kuruldu. Loyola'nın amacı yeni bir militan Katolik inancını yaymak amacıyla iyi eğitilmiş yeni bir papaz kuşağı yetiştirmekti. 1540 yılında Papalık icazeti verilen Cizvitler Katolik canlanmasının başını çekti.

İLGİLİ:  En yeşil şehirler: Dünyanın yeşil alan merkezleri

VIII. Henry manastırları kapatıyor, Portekiz Engizisyonu, Osmanlı'nın Mayorka saldırısı

Roma'yla ilişkilerin koparılmasını İngiltere'deki Katolik Kilisesinin tüm yapılarına devlet tarafından el konulması izledi. Bu sadece İngiltere'de Papalık otoritesinin silinmesinden ibaret değildi. İngiltere Katolik Kilisesi son derece zengindi ve her zaman nakit sıkıntısı içinde olan VIII. Henry kilisenin paralarına sahip olmak istedi. Ülkedeki manastırların feshedilmesi görevini Thomas Cromwell (1485-1540) üstlendi. 1536'da başlayan ve 1539'da tüm büyük manastırlarla sonlanan fesihler sistematik bir yıkıcılıkla gerçekleşti ve İngiltere'de 1066 Norman istilasından beri en büyük toprak transferi gerçekleşti.

İngiltere'deki 560 manastırın her biri ortadan kaldırılarak taca yıllık 200.000 pound tutarında ilave gelir sağlandı. Ancak, kral tarafından boşa harcananın paralar birkaç yıl içinde tükendi.

VIII. Henry'nin 1533'te Aragonlu Catherine'den boşanması Anne Boleyn'le evlenebilmesi için gerekliydi. O da erkek çocuk dünyaya getirmeyi başaramadığından Henry zina suçlamasıyla 1536'da Boleyn'i infaz ettirdi. Aynı yıl dini değişimin hızı ve kapsamına bağlı gerilimler ve birçoklarının Roma'dan ayrılmanın geleneksel Kilisenin yapısında daha büyük değişikliklere işaret ettiği yolundaki endişeleri Kuzey İngiltere'de patlama noktasına erişmişti: İnayet Haccı İngiltere'de 1381'deki Köylü İsyanlarından bu yana görülen en geniş çaplı ayaklanmaydı.

Bu harekete karışanlar Katolik Kilisesinden fazla bir şikayeti olmayan kitlelerdi ve yüzyıllardır kabul edilmiş bir inancın birden kenara atılmasına hazır değillerdi. Bu çapta bir protestoyla karşılaşan kral protestoculara istediklerini verdi. Ancak bunalım aşılır aşılmaz isyanın liderlerini infaz ettirdi.

Avrupa'daki olaylarla uğraşması gereken V. Karl' Osmanlıları memleketlerine geri sürmek amacını çok az takip edebildi. Ancak 1535'te Tunus'u ele geçirmesiyle nadir bir başarı kazandı. Osmanlıları tahrik ederek Mayorka'ya saldırmalarına ve 6000 kişiyi esir almalarına yol açtığından zaferin maliyeti yüksek oldu ve Fransız hükümdarını Osmanlılarla daha yakın işbirliği konusunda teşvik etti.

İspanya'daki karşıtının kötü şöhretine (bkz. 1480) hiçbir zaman erişemese de 1536'da kurulan Portekiz Engizisyonu da Portekiz'de ve 1560'tan itibaren Goa gibi kolonilerinde sapkınlığın kökünü kazımakta kararlıydı. Başlıca hedefi bir çoğu aslen İspanyol olan, zor kullanılarak Hristiyan yapılmış Yahudilerdi.

Kronolojik özet

  • 17 Mart 1527 / Moğol İmparatorluğu Hanwa Savaşında Rajputları mağlup eder
  • 6 Mayıs 1527 / Maaş alamayan ve disiplinsiz imparatorluk askerleri Roma'yı yağmalar
  • 21 Haziran 1527 / Hükümdar'ın yazarı Niccolo Machiavelli'nin ölümü
  • 6 Nisan 1528 / Alman sanatçı Albrecht Dürer'in ölümü
  • 1528 / Portekizliler Bengal'e erişir
  • 1528 / Baldassare Castiglione'nin Saraylının Kitabı başlıklı eseri yayımlanır
  • 1528 / Sefaviler Bağdat'ı alır
  • 6 Mayıs 1529 / Moğollar Afganları Ghaghra Savaşında mağlup eder
  • 3 Ağustos 1529 / Cambrai Barışıyla Fransa ve V. Charles arasında geçici barış sağlanır
  • 8 Eylül 1529 / Osmanlılar Macaristan'da Buda şehrini alır
  • 27 Eylül-14 Ekim 1529 / Osmanlıların Viyana'yı başarısız kalan kuşatmaları
  • 26 Aralık 1530 / Hint Moğol İmparatorluğunun kurucusu Babür'ün ölümü
  • 1530 / Portekizliler Brezilya'yı kolonileştirmeye başlar
  • 27 Şubat 1531 / Alman Protestanları V. Charles'a direnmek için Schmalkalden Birliğini kurar
  • 1531 / V. Charles Hollanda'da Protestan inancını yasa dışı ilan eder
  • Temmuz 1532 / Francisco Pizarro İnka Peru devletinin İspanyollarca fethini başlatır (1533'e kadar)
  • 1532 / Portekizliler Brezilya'da Sao Vicente'yi kurar
  • 1532 / Nürngberg Barışı Alman Protestan prenslerinin ibadet özgürlüğünü güvence altına alır
  • 1532 / Osmanlılar Macaristan'da yenilir
  • 1532 / Kırım hanlığı Osmanlı koruması altında kurulur
  • 11 Temmuz 1533 / VIII. Henry aforoz edilir
  • 26 Temmuz 1533 / İnka İmparatoru Atahualpa'nın öldürülmesi
  • 7 Eylül 1533 / İngiltere kraliçesi I. Elizabeth'in doğumu
  • 1533 / Alman sanatçı Küçük Hans Nolbein Büyükelçiler'i resmeder
  • 27 Şubat 1534 / Anabaptistler Almanya'da Münster'i ele geçirir ve "Yeni Kudüs" adını verir
  • 9 Haziran 1534 / Jacques Cartier St. Lawrence Nehrini keşfeder
  • 15 Ağustos 1534 / Bir Katolik tarikatı olan Cizvitler Loyolalı Ingatius tarafından kurulur
  • Kasım 1534 / İngiltere Kilisesi Üstünlük Yasası'yla kurulur
  • 1534 / Augsburg Antlaşması Fransa'yı V. Charles'a karşı Protestan prensleriyle ittifak ilişkisi içine sokar
  • 1534 / Fransız yazar Francois Rabelais, Gargantua'yı yazar
  • 18 Ocak 1535 / Francisco Pizarro, Peru'da Lima şehrini kurar
  • 1 Haziran 1535 / V. Charles Tunus'un alınmasına lider olur
  • Haziran 1535 / Münster'de Anabaptist isyanı güç kullanılarak bastırılır
  • 6 Temmuz 1535 / VIII. Henry kilise üzerinde kraliyet üstünlüğünü reddettiği için Sir Thomas More'u infaz ettirir
  • 1535 / Portekizliler Güney Afrika'da Zambezi Vadisine nüfuz eder
  • 19 Mayıs 1536 / Anne Boleyn'in infazı
  • 1536 / İngiltere ve Galler Birlik Yasası'yla birleşir
  • 1536 / VIII. Henry küçük manastırların kapatılmasını emreder
  • 1536 / Portekiz Engizisyonu kurulur
  • Ekim 1536-Şubat 1537 / Kuzey İngiltere'de bir isyan hareketi olan İnayet Haccı yapılır
  • 24 Ekim 1537 / VIII. Henry'nin üçüncü eşi Jane Seymour (d. 1508) VI. Edward'ı doğurduktan sonra ölür
  • 1537 / Fransız-Osmanlı ittifakı Akdeniz'de Habsburglulara karşı kurulur