Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1616–1623/ Otuz Yıl Savaşları, II.Osman'ın 17 yaşında öldürülmesi, Mayflower gemisi

Çin Ming Hanedanının iktidardan daha sonra düşmesinin tohumları 1616'da Mançu kabile şefi Nurhaci'nin (1559-1626) Qing hanedanını kurarak kendisini Büyük Jin olarak ilan etmesiyle ekildi. Nurhaci 1559'dan beri diğer Mançu kabilelerini Sekiz Bayrak askeri sistemi çerçevesinde birleştirmişti. Ming'le savaş bunun ardından, 1618'de başladı.

Atlantik ve Pasifik'i Güney Amerika'nın güneyinden birleştiren Macellan Boğazı 1519 yılında keşfedilmesine rağmen, denizcilik bakımından güçlük arz etti. Jakop le Maire ve Williem Schouten'in komutasındaki Hollanda keşif seferi 1616'da güneyde açık denizde yeni bir yol bularak boğazın en güneydeki adasına Horn Burnu adını verdiler.

İslam'ın en güzel yapılarından birisi yedi yıl süren inşaatın ardından 1616'da tamamlandı. İstanbul'daki Sultanahmet Camii iç mekanlarını süsleyen çok sayıdaki mavi çiniden ötürü (Türkiye dışında) Mavi Camii olarak anılır.

Afrika'da Yeşil Burnun güneyindeki Goree Adası Hollandalılar tarafından daha önceki sahipleri Portekizlilerden 1617'de satın alındı. Adayı önemli bir köle ticaret üssüne dönüştürdüler ve 1677'de adayı satın alan Fransızlar da bu rolü sürdürdü.

1617 tarihli Stolbovo Antlaşması Rusya ve İsveç arasında yedi yıl sürmüş olan savaşı sona erdirdi. Ladoga ve Peipus göllerinden faydalanarak İsveç için yeni ve daha güvenli bir sınır çizdi.

Otuz Yıl Savaşları, Afrikalı köle ticareti

Protestan Kont Thurn, Bohemya Kralı ve gelecekteki Kutsal Roma İmparatoru II. Ferdinand'ın (1578-1637) iki naibini Bohemya'daki Prag şatosunun yukarı penceresinden aşağı attırdı. Prag Penceresinden Atılma olayı acımasız Otuz Yıl Savaşlarını başlattı. Daha çok Almanya'yla sınırlı olan savaş 1648 yılında toptan bir imha ve katliam sahnesine dönüşmüştü. Başlangıçta dini bir çatışmayken Ferdinand'ın Protestanlığı Avrupa'daki tüm topraklarından silme arzusu farklı aşamalarda her büyük Avrupa gücünün karıştığı kıta çapında bir üstünlük mücadelesine dönüştü.

İngiliz askeri ve kaşifi Sir Walter Raleigh (1552-1618) Londra Kalesinde başı kesilmek suretiyle infaz edildi. Virginia'nın ilk İngiliz yerleşimcilerinden biri olmuş, ancak efsanevi El Dorado şehrini bulmaktaki başarısızlığının dışında Kral I. James'in açık talimatına rağmen bir İspanyol yerleşimine saldırması kaderini tayin etti.

İzinli İngiliz korsanlar 16. yüzyıl sonlarından itibaren Afrikalı köleleri alıp satmışlardı. Ancak İngiltere'nin Atlantik köle ticaretine karışması 1618'de Batı Afrika'dan hareket eden ilk köle grubunun Virginia eyaletindeki Kuzey Amerika kolonisi Jamestown'a varmasıyla daha da belirginlik kazandı.

  • Köle ticareti

    Atlantik köle ticareti zirvesine 18. yüzyılda erişse de 17. yüzyıl başında hızla gelişmekteydi. Köleler Afrika'nın batı kıyılarındaki bir dizi köle kalesinden Yeni Dünyadaki hızla gelişen Avrupa sömürge topraklarına gönderildi. Erkekler Atlantik Okyanusu'nu geçiş sırasında demirle damgalandı ve kölelerin yaklaşık yüzde 25'i bu neden yaşamını yitirdi.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1538–1548/ Preveze Muharebesi, Kuzey Amerika keşifleri, İspanyolların gümüş hakimiyeti

Hollanda'nın Batı Hint hakimiyeti, Mayflower gemisi

Batı Hint adalarındaki Portekizlilerin yerini almak için saldırgan bir tutum içindeki Hollandalılar Cava'da bir ticaret üssü kurmak için ilk girişimlerini 1596'da yaptı. Batı Hintlere (Endonezya) sızmak için ayrıca 1602 yılından itibaren İngilizlerle de hesaplaşmak zorunda kaldılar. Hollandalılar 1619'da kesin bir darbe indirerek İngilizlerin ve Cavalı müttefiklerinin üstesinden geldiler ve Batavia adını verdikleri Jayakarta'ya yerleştiler. Şehir zaman içinde yalnızca Hollanda Batı Hint Adalarının değil, 1942 yılında Japonlar tarafından alınana kadar Hollanda koloni imparatorluğunun ana merkezi olacaktı.

En önemli felsefe kitaplarından biri olan Novum Organum İngiliz felsefeci ve bilimci Francis Bacon (1561-1626) tarafından 1620'de yazıldı. Kitap bilimsel yöntemin gelişiminde başlıca kitaplardan biriydi.

Birçok kişi seyahat edecek ve bilgi artacak

Francis Bacon, İngiliz filozof, Novum Organum'dan, 1620

Otuz Yıl Savaşlarının başlangıç safhası Kasım 1620'de Beyaz Dağ Muharebesinde doruk noktasına ulaştı. Muharebede Kutsal Roma İmparatoru II. Ferdinand'ın kuvvetleri Güneybatı Almanya'daki Palatin (Ren Pfalz) adı verilen bölgenin hükümdarı Kalvenci V. Friedrich'in (1596-1632) kuvvetlerini kesin bir yenilgiye uğrattı. Ferdinand'ın Friedrich karşısındaki zaferi beklediğinin tam tersi bir etki yarattı. Muhalif Protestan devletleri, Danimarka'da dahil olmak Ferdinand'a karşı harekete geçti.

Jamestown'ın Yeni Dünyadaki kalıcı ilk İngiliz kolonisi olarak kurulması günümüz Boston'unun yakınlarına Mayflower gemisinin Kasım 1620'de varmasıyla geri plana düştü. Gemideki 102 yolcu her şeyini yeni bir dünyada yeni bir yaşam için tehlikeye atmış Protestan göçmenleri olan Püriten hacılardı.

Püriten hacılarının yaşam savaşı, İspanya-Hollanda çatışması

Mayflower'ın Püriten hacıları 1620'de Yeni Dünyaya New England kışının başladığı sadece yanlış bir zamanda değil, aynı zamanda yanlış yere de gelmişlerdi; asıl amaçları birkaç yüz kilometre güneydeki Hudson Nehriydi. Plymouth kolonisi olarak adlandırdıkları yerde hayatta kalabilmeleri Amerika yerlilerinin ağır kış şartlarında sağladıkları yardımlar sayesinde, neredeyse şans eseri mümkün olabildi. Daha sonra İngiltere'den gelen düzensiz yardımlar ve kendi sınırlı çabalarıyla varlıklarını bıçak sırtında sürdürebildiler.

İspanya ve Hollanda Cumhuriyeti arasındaki 1609 tarihli 12 Yıl Ateşkesinin 1621 yılında sona ermesi tahmin edilebileceği üzere İspanya-Hollanda çatışmasının yeniden başlayacağına dair bir işaretti. İki taraf da savaşın tekrar başlayacağı beklentisiyle ordularını ve donanmalarını artırmışlardı. Ayrıca Hollanda'nın bir yıl önceki Beyaz Dağ Muharebesindeki yenilgiden sonra Hollanda'da sürgünde bulunan V. Friedrich'e askeri olmasa da mali yardımı İspanyolların savaşı başlatması için bahane sağladı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1718–1724/ Dörtlü İttifak, Nystad Antlaşması, Paskalya Adasının keşfi, Code Noir (Siyahi Yasası)

Yine de başlayan savaş İspanya'nın Hollanda'yı ele geçirmekten çok Hollanda ticari faaliyetlerini yasaklayıp başlıca limanlarını abluka altına alarak onları siyasi ve ekonomik açıdan istikrarsızlaştırma çabasıydı. İspanyollar Julich ve Steenberg'i 1622 yılında kuşatmalarında başarı sağladılar, ancak çok maliyetli olan Bergen op Zoom'u kuşatma girişiminden vazgeçmek zorunda kaldılar.

Banta Adaları'nda Hollanda'nın yerli kıyımı, II. Osman'ın öldürülmesi

Batı Hintlerdeki Banda Adaları Avrupa'da büyük kar getiren muskat ve öğütülmüş muskat kabuğunun bilinen tek kaynağıydı. Dolayısıyla adalar önce Portekizliler ve Hollandılar, 17. yüzyıl başlarında İngilizler ve Hollandalılar arasında sert ve çoğu zaman şiddet içeren rekabetlerin odağında yer aldı.

İngilizleri adadan 1621'de çıkaran Hollandalılar Batı Hintlerin genel valisi Jan Pieterszoon Coen'in tavsiyesiyle yerlilerin kökünün kazınmasına giriştiler. 15.000 kişilik nüfustan 1000 kişi dışında tümü öldürüldü veya sürüldü.

22 Mart 1622'de Powhatan Amerika yerlileri İngiliz Virginia kolonisi olarak adlandırılmaya başlanan yerleşim yerinde erkek, kadın ve çocuk yerleşimcilerin tahminen yüzde 25'ine tekabül eden 347 kişiyi öldürdüler. Yerleşimciler ve Amerika yerlileri arasındaki gerilimler 1610 gibi erken bir tarihte bile açık çatışmaya varacak kadar kızışmıştı. Yerliler sömürgecilerin barışçı ilişki taleplerini onların sadece kendi çıkarlarını düşünmeleri sebebiyle kabul etmedi ve 1622'de sömürgecilere isyan etti.

Öngörülebilen sonuç, yüzyıl ortalarında Powhatan nüfusunu bütünüyle ortadan kaldıran şiddetli bir İngiliz tepkisiydi.

Merkezi birlikleri ve Osmanlı sultanının şahsi muhafızları olan Yeniçerilerin gücünün sona erdirilmesinde kararlı olan Sultan II. Osman (1604-22) tahta çıktığından beri güçlü bir düşman kitlesi kazanmıştı. Kendisini bağımsız bir hükümdar olarak kabul ettirme girişimleri Yeniçerileri ayaklanmaya sevk etti ve saraya hapsettirdi. 17 yaşındaki sultan 20 Mayıs 1622'de yeniçeri askerlerinden birisi tarafından boğularak öldürüldü.

Kronolojik özet

  • 1616 / Mançu önderi Nurhaci kendisini Çin'de Büyük Jin (Han) ilan etti
  • Ocak 1616 / Hollandalılar Horn Burnu etrafından geçen rotayı keşfeder
  • 23 Nisan 1616 / İngiliz oyun yazarı William Shakespeare ölür (d. 1564)
  • 23 Nisan 1616 / İspanyol yazar Miguel de Cervantes ölür (d. 1547)
  • 1616 / İstanbul'da Mavi Camii (Sultanahmet) tamamlanır
  • 1617 / Verde Burnunun güneyindeki Goree Adası Hollanda mülkü haline gelir
  • 27 Şubat 1617 / Stolbovo Antlaşması İsveç ile Rusya arasında Ingria Savaşını sona erdirir
  • 21 Mart 1617 / Algonquia yerli prensesi Pocahontas ölür (d. 1595)
  • 23 Mayıs 1618 / Katolik valilerin pencereden atılışı ile Otuz Yıl Savaşı başlar
  • 1618 / Nurhaci'nin Yedi Şikayetiyle Ming devletine savaş ilan etmesi
  • 29 Ekim 1618 / İngiliz maceracı ve saraylı Sir Walter Raleigh infaz edilir (d. 1552)
  • 3 Kasım 1618 / Babürlü İmparatoru Evrengzib doğar (ö. 1707)
  • 1618 / İngiliz Amerikan kolonilerine gönderilen ilk Afrikalı köleler Virginia bölgesinde Jamestown şehrine ulaşır
  • 1619 / Alman astronom Johannes Kepler (1571-1630) gezegenlerin hareketinin üçüncü yasasını keşfeder
  • 1619 / Deulino Antlaşması Polonya-Rusya savaşını sona erdirir
  • Mart 1619 / Qing Sarrhu Muharebesinde Ming'i yener
  • 6 Mart 1619 / Fransız şair Cyrano de Bergerac doğar (ö. 1655)
  • 8 Mayıs 1619 / Hollanda'da düzenlenen Dort Sinodu Kalvenci ilahiyatının katı çizgisini benimser
  • 30 Mayıs 1619 / Hollandalılar Cava'da Batavia şehrini kurar
  • 10 Haziran 1619 / Sablat Muharebesinde Protestanlar mağlup olur
  • 10 Ağustos 1619 / Angouleme Antlaşması Fransa'da ilk iş savaşı sona erdirir
  • 28 Ağustos 1619 / II. Ferdinand Kutsal Roma imparatoru seçilir
  • Ağustos 1620 / XIII. Louis (1601-43) iç savaş sırasında Les Ponts-de-Ce'de galibiyet kazanır
  • 1620 / Kyoto şehrinde inşa edilen İmparatorluk Sarayı Katsura tamamlanır
  • 1620 / Şogun Tokugava Hidetada Osaka Kalesini yeniden şekillendirir
  • 1620 / Novum Organum adlı eserini yazar
  • Ekim 1620 / Osmanlılar Lehistan'ı Çuçora Muharebesinde yener
  • 8 Kasım 1620 / Beyaz Dağ Muharebesi
  • Kasım 1620 / Hacılar Mayflower gemisiyle Plymouth Kolonisine ulaşır
  • 1621 / Aşağı Zambezi Mutapa devleti Maravi İmparatorluğu tarafından istila edilir
  • 1621 / İsveçliler Riga'yı ele geçirir
  • 1621 / Japonlar denizaşırı seyahati yasaklar
  • 1621 / Banda Adaları katliamı
  • Nisan 1621 / İspanya ile Hollanda arasında 12 Yıl Barışının bitmesiyle savaşın tekrar başlaması
  • 1622 / Safeviler Kandahar'ı Babürlülerden alır ve Portekizlileri Hürmüz'den kovar
  • 22 Mart 1622 / Powhatan Amerika yerlilerinin Virginia kolonisi katliamı
  • 20 Mayıs 1622 / Osmanlı Sultanı II. Osman öldürülür
  • Ekim 1622 / Hollandalılar Bergen-op-Zoom şehrinin İspanyollarca kuşatılmasını sona erdirir
  • Ekim 1622 / XIII. Louis Protestan Montpellier'yi alır, La Rochelle'i kuşatır
  • 1623 / Safeviler Bağdat, Musul ve Mezopotamya'yı Osmanlılardan alır
  • 1623 / New Hampshire bölgede kurulur
  • 9 Mart 1623 / Hollanda Doğu Hindistan Şirketi görevlilerince Amboina Adasında İngiliz ve Japonların öldürülmesi
  • Ağustos 1623 / Otuz Yıl Savaşları sırasındaki Stadtolhn Muharebesi Protestan ordusunun yok edilmesine tanık eder
  • Aralık 1623 / William Shakespeare'in First Folio'sunun yayımlanması

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.