Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1640–1647/ İngiltere'de İç Savaş, Küçük Buzul Çağı, Marston Moor Muharebesi, Ming-Qing savaşı

İngiltere'nin 1630 yılında İskoçlar tarafından istilasının ardından Nisan 1640'ta I. Charles 11 yıl önce dağıttığı parlamentoyu toplantıya çağırdı. Kuracağı ordu için vergi alınması konusunda onaya ihtiyacı vardı. Parlamentonun şikayet listesine boyun eğmemeye kararlı olarak parlamentoyu tekrar dağıtmakla birlikte ağustosta ikinci bir İskoç istilası karşısında geri çağırmaya mecbur kaldı. Parlamentonun 1641'de iktidarın kraliyet tarafından kötüye kullanılmasına ilişkin sunduğu Grand Remonstrance'a (Büyük Uyarı) karşılık kral Ocak 1642'de parlamentodaki muhalifleri tutuklattı. Ülke ağustosta savaşa girmişti.

Fransız ressam Nicolas Poussin dönemin en önemli eserlerinden biri olan A Dance to the Music of Time çalışmasını 1640'ta tamamladı. Poussin duygu ve hakim Barok tarzı yerine açlık ve düzeni vurguladı.

Kuzeyde Mançu askerleri ve kıtlıkların kurbanı, kırsal bölgeleri kasıp kavuran yasa dışı köylü çeteleri tarafından tehdit edilen Ming Çin'ini daha da zayıflatan veba 1641'den itibaren Çin'i vurdu. Ardından merkezi otorite neredeyse bütünüyle çöktü.

Hollandalıların Portekiz'in Asya'daki topraklarına ve ticaretine el atmaları ticaret merkezlerinden biri olan Malaka'yı 1641'de ele geçirmeleriyle sürdü.

1642 İngiltere İç Savaşı, İkinci Breitenfeld Savaşı

Ağustos 1642'de başlayan İngiliz iç savaşının nedenleri bir yana, ilerleyişi de hiçbir zaman kesin çizgilere sahip olmadı. Mutlakiyetçiliğe yönelen bir kralı, monarşiyi devirmekten çok devlet yönetiminde egemenliği paylaşma hakkını kabul ettirmek isteyen bir parlamento ile karşı karşıya girdi. Savaşın açılış çarpışmaları yapılırken I. Charles şaşırtıcı şekilde inatçı ve yetenekli bir savaş önderi olduğunu gösterdi.

Ancak kısa süre içinde perişan bir hale düşecekti. Bunun nedeni de yalnızca önüne geçemediği dürüst olmayan tutumu giderek daha iddialı hale gelen ve iyi örgütlenen parlamento kuvvetleriyle karşı karşıya gelmesiydi. Bu güçlere büyük ölçüde Püriten, Doğu Anglia ileri gelenlerinden milletvekili Oliver Cromwell'in (1599-1658) heybetli kişiliği hakim olacaktı. Kısaca parlamento halkın güvenini kaybeden bir kralı, tanrısı tarafından vazifelendirilmiş olsun veya olmasın dizginleyebilecekti.

Breitengfeld köyünün Kutsal Roma İmparatorluğu ordusunun İsveç kralı Gustaf Adolf'u mağlup ettiğini görmesinden 11 yıl sonra (bkz. 1631) Ekim 1642'deki İkinci Breitenfeld Savaşı İsveçlilerin Otuz Yıl Savaşlarındaki ikinci başarısına tanıklık etti. İsveç bu olayın ardından Leipzig ve Saksonya'nın geri kalanını işgal etmekle serbest kalarak Orta Avrupa'da Protestanlığı daha da güçlendirdi ve Kutsal Roma İmparatorluğu Katoliklerini müzakerelere daha uyumlu hale getirdi.

İLGİLİ:  Yenilmez Armada İspanyol donanması İngilizlere yeniliyor

Rocroi Muharebesi, Torricelli'nin barometresi

Fransızların İspanyolları Mayıs 1643'te Kuzeybatı Fransa'daki Rocroi Muharebesinde büyük üstünlükle yenmeleri İspanyolların Hollanda Cumhuriyetini veya Fransa'yı Otuz Yıl Savaşlarında mağlup etme ümitlerini söndürdü. İspanya esasen iki ülke karşısında savunma pozisyonuna geçmişti. Rocroi, Avrupa'da bir imparatorluk hakimiyeti kurma hayallerinin sonunu temsil etti. Flandre'deki İspanyol ordusu deneyimli piyade güçlerinin neredeyse tümünü kaybederek yok oldu.

Katolonyalılar ve Portekizlilerle yaşadığı iç sorunlarla kronik para sıkıntıları bir araya geldiğinde İspanya daimi bir çöküş tehlikesine girdi. Kısa dönemde mağlubiyet İspanyol hakimiyeti tehlikesinin yerine Fransa'nın geçmesinden endişe eden Hollandalılardan gelecek tehditleri azalttı. Uzun vadede İspanyolların gerilmesi kaçınılmaz görünüyordu.

İtalyan fizikçe ve matematikçi Evangelista Torricelli 1643'te Avrupa'nın bilimsel yönetimine civalı barometre icadıyla önemli bir katkıda bulundu. Bu icadı yapmak niyetiyle hareket etmemişti, ancak Toskana dükü için bir su pompası üzerine çalışırken ve daha ağır civayı suyla değiştirirken bir taraflı kapalı bir tüp içindeki civa sütununun yükselmesi ve düşmesinin atmosfer basıncındaki değişiklikler nedeniyle meydana gelebileceğini anladı.

Çin'de Ming-Qing savaşı, Marston Moor Muharebesi

Li Zicheng komutasındaki isyancı bir Ming ordusu 24 Nisan 1644'te Pekin'i almaya hazırlanırken son Ming hükümdarı Chongzhen intihar etti. Li şubat ayında Shun hanedanını ilan etmişti, ancak bu hanedan uzun süreli olmayacaktı. Mayın ayında Ming kuvvetlerinden kalanlarla birleşen Mançular Li'nin ordusunu Shanhai Geçidinde ezici bir yenilgiye uğrattı. Sonbahar geldiğinde Çin'in ilk Mançu Qing imparatoru altı yaşındaki İmparator Shunzi (1638-61) Pekin'de tahta çıkmıştı. Güney'deki Ming direnişi 1681'e kadar devam etti. Qing hanedanı 1911'de çöküşüne kadar tahtta kaldı.

İngiliz İç Savaşı'nda Temmuz 1644'teki Marston Moor Muharebesi Parlamentonun kesin zaferiyle sonuçlandı. Ertesi yaz Haziran 1645'te Naseby'de I. Charles'ın ana ordusu parlamentonun Yeni Örnek Ordusu tarafından yok edildiğinde nihai zafer sağlandı. Oliver Cromwell ve Sir Thomas Fairfax komutasundaki Yeni Örnek Ordu çatışmaya daha fazla profesyonellik ve hareketlilik getirdi ve parlamentonun üstün kaynaklarını vurguladı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /401–450/ Batı Roma'nın çöküş süreci, Britanya'nın bağımsızlığı, İspanya'nın Vizigotlara kaybı

Kuzey yarımküre 1645'ten itibaren olağan dışı soğuklardan kaynaklanan hasat kıtlığıyla karşılaştı. Bunun neticesinde kütlesel ölçüde ortaya çıkan açlık dünya çapında savaşlara ve devlet yapılarının çöküşüne yol açtı. 1976'dan beri Maunder Minimumu olarak bu ilk iklim değişiklikleri güneş lekelerinin azalan faaliyetlerinin sonucunda ortaya çıkmakta olup doğrudan neticesi küresel sıcaklıkların birkaç derece düşmesiyle ortaya çıkan Küçük Buzul Çağı oldu.

5. Dalai Lama Lozang Gyatso (1617-82) 1645'te Tibet, Lhasa'daki modern Potala Sarayının yapımını başlattı. Yapım çalışması 1694'te sona erdi ve saray 1959'a kadar Dalai Lama'nın makamı olarak kaldı.

Massachusetts Körfezi kolonisinde Cizvit yasağı

Qing hanedanının ilk yıllarında iktidar çocuk imparatorun amcası Prens Dorgon (1612-50) tarafından üstlenildi. Qing hanedanının ayırıcı bir özelliği, önden traşlanan ve arkadan at kuyruğu yapılan "kuyruk" adlı saç modeliydi. Dorgon bu saç modelini Han Çinlisi tüm erkekler için mecburi hale getirdi. Saçın ana babadan bir hediye olduğu ve hiç kesilmemesi gerektiğini savunan Konfüçyüsçü görüşle çatışan Mançu at kuyruğu uzatma adeti, Dorgon'un istediği gibi bir kulluk işareti haline geldi. Bu uymayı reddeden binlerce kişi öldürüldü.

22 Mayıs 1647'de Massachusetts Körfezi kolonisi Cizvit rahiplerinin koloniye girmesini yasakladı. Katı bir Püriten korunağı olarak kurulan koloninin mensupları Cizvitleri papacılığın uğursuz bir tezahürü olarak gördüler. Ayrıca birçok Amerikalı Huron ve Algonquin yerlisini Katolik yapan Fransız Cizvit rahiplerinin Kanada'da artan mevcudiyetlerinden endişe duyan koloni "toplumu bölücü" bir hareketin aralarında yeri olmadığına karar verdiler.

Parlamentonun Oxford'u kuşatmasından Nisan 1646'da kaçan I. Charles bir İskoç ordusuna teslim oldu. Ertesi yıl Charles parlamentoya teslim edildi. Wight Adasındaki Carisbrooke Şatosuna hapsedildi. Buradan çeşitli taraflarla pazarlıklarına devam etti; İskoç Presbiteryenleriyle İngiltere'yi işgale yönelik gizli müzakereleri iç savaşın tekrar başlamasına yol açtı.

Kronolojik özet

  • Nisan 1640 / İngiltere'de Kısa Parlamento I. Charles tarafından toplantıya çağrılır
  • Mayıs 1640 / Kastilya'nın askeri dayatmalarına karşı Katalan ayaklanması çatlak verir
  • 1640 / Nicolas Poussin A Dance to the Music of Time adlı eserini tamamlar
  • Kasım 1640 / Uzun Parlamento'nun toplanması I. Charles'ın şahsi yönetimine son verir
  • Aralık 1640 / İber Birliğinin sonu; IV. Juan Portekiz kralı ilan edilir
  • 1641 / Hollandalılar Portekiz mülkü Malaka'yı ele geçirir
  • 1641 / Çin'de Ming yönetimine karşı isyanlar başlar; veba Çin'i sarar
  • 22 Kasım 1641 / İngiliz Parlamentosunun Büyük Uyarısı
  • 4 Ocak 1642 / I. Charles parlamentodaki muhaliflerin tutuklatılması girişiminde bulunur
  • 8 Ocak 1642 / İtalyan astronom ve fizikçi Galileo Galilei ölür (d. 1564)
  • 1642 / Montreal Fransızlar tarafından kurulur
  • 23 Ekim 1642 / İkinci Breitenfelt Muharebesinde İsveçliler imparatorluk ordusunu mağlup eder
  • 23 Ekim 1642 / Birinci İngiliz İç Savaşında Edgehill Muharebesi
  • 1642 / Kaifeng taşkını Çin'de 300.000 kişinin ölümüne yol açar
  • 1642 / Hollandalı gemici Abel Tasman (1603-59) Tasmanya'yı ve Yeni Zelanda'yı keşfeder
  • 1642 / Hollandalı ressam Rembrandt van Rijn (1606-69) Gece Bekçileri tablosunu yapar
  • 4 Ocak 1643 / İngiliz astronom, matematikçi ve fizikçi Isaac Newton doğar (ö. 1727)
  • 14 Mayıs 1643 / Fransa'da yaşı küçük XIV. Louis'nin tahta çıkışı
  • 19 Mayıs 1643 / Rocrol Muharebesinde Fransızlar İspanyolları ağır bir yenilgiye uğratır
  • 1643 / Evangelista Torricelli Toskana'da civa barometresini keşfeder
  • 1644 / Abel Tasman Avustralya sahillerinin kısmı haritasını çıkartır
  • 25 Nisan 1644 / Çin'in son Ming imparatorunun intiharı, Qing hanedanı başlar
  • 2 Temmuz 1644 / İngiliz İç Savaşında Marston Moor Muharebesi
  • 1644 / Zimbabwe'de Torra İç Savaşı
  • 1644 / Fransız filozof Descartes (1596-1650) Felsefenin İlkeleri'ni yazar
  • 1645 / Osmanlılar ve Venedik arasında Girit Savaşı (1669'a kadar)
  • 1645 / Babürlüler ve Marthalar arasında Hindistan'da savaş
  • 1645 / Linz Barışı Macaristan'da dini özgürlüğü teminat altına alır
  • 14 Haziran 1645 / Birinci İngiliz İç Savaşında Naseby Muharebesi
  • 1645 / Napoli'de Habsburglara karşı ayaklanma
  • 1645 / Maunder Minimumu'nun başlangıcı; küresel iklim bozuklukları
  • 1645 / Tibet'in en büyük manastırı Potala Sarayı'nın inşasının başlaması
  • 1646 / Kuzey Afganistan'da kısa süreli Babür fetihleri
  • 1646 / Çin'de Qing hakimiyeti Zhejiang, Fujian ve Sichuan eyaletlerine genişler
  • Mayıs 1646 / I. Charles İskoç Presbiteryen ordusuna teslim olur
  • 1647 / Cizvitlerin Kuzey Amerika'da Massachusetts'e girmeleri yasaklanır
  • 1647 / Qing, Kanton'u alarak Çin üzerindeki hakimiyetini genişletir
  • Mayıs 1647 / Peter Stuyvesant (1612-72) Kuzey Amerika'dan Yeni Amsterdam'a genel olarak gelir
  • 1647 / I. Charles Carisbrooke Şatosuna hapsedilir
  • 1647 / Gian Lorenzo Bernini (1598-1680) Roma'da Aziz Terasa'nın Kendinden Geçmesi adlı heykelini yapar

Yazar Burcu Kara

Genellikle modern tarih, yakın tarih ve popüler bilim üstüne içerikler üretiyor. Özel ilgi alanları arasında Kuzey Afrika ve Güney Amerika'nın sömürge tarihi ve Avrupa'daki eski monarşiler yer alıyor.