Kategoriler
Bilim & İnsan

Dünya'nın Jeolojik Zaman Cetveli'ne göre dönemleri

Jeolojik Zaman Cetveli ya da kısaca Jeolojik Zamanlar belirli türlerin ortaya çıkışı, evrimi ve nesillerinin tükenmesi gibi olaylara göre bir dönemi diğerinden ayırt etmeye yardımcı olan Dünya tarihinin dört çağa bölünmüş halidir. Prekambriyen Dönem aslında tam bir dönem değil zira yaşam bu çağda yeterli çeşitliliğe sahip değildi. Ancak diğer üç döneme öncül olması ve Dünya'daki yaşamın nasıl geliştiğine dair ipucu vermesi yönüyle hala önemli kabul edilir.

Prekambriyen Dönemi: 4,6 milyar ile 542 milyon yıl öncesi

Prekambriyen dönemi, stromatolit fosili
Stromatolit fosili

Prekambriyen Dönem, Dünya'nın doğduğu 4.6 milyar yıl önce başladı. Milyarlarca yıl gezegende yaşam olmadı. Prekambriyen Dönem'in sonuna dek tek hücreli organizmalar ortaya çıkmadı. Hiç kimse dünyadaki yaşamın nasıl başladığından emin değil. Ancak üretilen teoriler arasında İlkel Çorba Teorisi, Hidrotermal Menfez Teorisi ve Panspermia Teorisi bulunmaktadır.

Bu dönemin sonunda okyanuslarda denizanası gibi birkaç kompleks hayvan ortaya çıktı. Karada hala hayat yoktu ve atmosfer daha gelişmiş hayvanların hayatta kalması için gereken oksijeni biriktirmeye yeni başlıyordu. Canlıların çoğalması ve çeşitlenmesi jeolojik zamanın ancak bir sonraki çağında gerçekleşecekti.

Paleozoik Dönem: 542 milyon ile 250 milyon yıl öncesi

Trilobitler, Paleozoik Dönem'e ait bir endeks fosilidir
Paleozoik Dönem'e ait trilobit fosili

Paleozoik Dönem, nispeten hızlı bir türleşme dönemi olan Kambriyen Patlaması ile başladı. Okyanuslardaki büyük miktarda yaşam formu karaya çıktı. Bitkiler ilk hareketi yapanlardı, ardından omurgasızlar geldi. Çok geçmeden omurgalılar da karaya ayak bastı. Birçok yeni tür belirdi ve büyüdü.

Paleozoik Dönem'in sonu, Dünya yaşamı tarihindeki en büyük kitlesel yok oluşla geldi. Deniz yaşamının %95'i ve karadaki yaşamın yaklaşık %70'i yok oldu. Bu yok oluşun nedeni kıtaların Pangea'yı oluşturmak için bir araya gelmesiyle başlayan iklim değişikliğiydi. Bu kitlesel yok oluş yeni türlerin ortaya çıkmasına ve yeni bir dönemin başlamasına ön ayak oldu.

Mezozoik Dönem: 250 milyon ile 65 milyon yıl öncesi

Mezozoik dönem deniz yaşamı
Mezozoik dönem deniz yaşamı

Permiyen Yok Oluşu'nun çok fazla canlı türünün neslinin tükenmesine neden olmasının ardından, dinozorların baskın tür olduğu"Dinozorlar çağı" olarak bilinen Mezozoik Dönem başladı. Mezozoik dönemde pek çok yeni tür gelişti ve büyüdü.

Jeolojik zamanların Mezozoik Dönem'inde iklim çok nemli ve tropikaldi. Dünya'nın dört bir yanında birçok gür, yeşil bitkiler filizlendi. Dinozorların boyutları başta küçüktü ve Mezozoik Çağ ilerledikçe büyüdüler. Herbivorlar (Otçullar) ortaya çıktı. Küçük memeliler belirmeye başladı ve kuşlar dinozorlardan evrildi.

Permiyen Yok Oluşu'nun ardından şimdi bir başka kitlesel yok oluş daha meydana gelecekti. Nedeni dev bir meteor veya kuyruklu yıldız, volkanik aktivite, kademeli iklim değişikliği ya da tüm bunların bir birleşimi olarak gösterilen olay Mezozoik Çağ'ın sonunu işaret ediyordu. Tüm dinozorlar ve diğer pek çok hayvan (özellikle de otoburlar) öldü. Ölen canlılardan boşalan ekolojik konum, jeolojik zamanın sıradaki döneminde yeni başka türler tarafından doldurulacaktı.

Senozoik Dönem: 65 milyon yıl öncesinden bugüne

Senozoik dönem hayvanları
Senozoik dönem boyunca kılıç dişli kaplan (smilodon) ve mamut ortaya çıktı

Jeolojik Zaman Cetveli'ndeki son çağ Senozoik Dönem'dir. Büyük dinozorların neslinin tükenmesiyle hayatta kalan daha küçük memeliler büyüyüp baskın hale geldiler. Kılıç dişli kaplan ve tüylü mamut bu dönemde hayat buldu.

İklim nispeten kısa bir zamanda şiddetli bir şekilde değişti ve bir önceki Mezozoik Dönem'de olduğundan daha serin ve daha kuru hale geldi. Buz Çağı Dünya'nın en ılıman bölgelerini buzullarla kapladı, yaşamın nispeten hızlı bir şekilde adapte olmasına ve evrim oranının artmasına neden oldu.

İnsanlar da dahil olmak üzere, tüm yaşam türleri jeolojik zamanın bu dönemi boyunca bugünkü formlarına kavuştu. Bu evrim henüz son bulmuş değil ve büyük olasılıkla başka bir kitlesel yok oluş olana dek devam edecek.

Yazar Berkay Alpkunt

Coğrafya ve astronomi üzerine geniş kapsamlı içerikler hazırlıyor. Diğer ilgi alanları canlı hayatı, bilim tarihi ve ülkeler olarak sıralanır. Aynı zamanda bağımsız video oyunlarıyla ilgilidir.