Ok ve yay ile avlanma (okçuluk) ne zaman icat edildi?

Ok ve yay kullanımının tarihi ilk ne zamana dayanıyor?

Ok ve yay avcılığı (veya okçuluk), ilk olarak Afrika'daki ilk modern insanlar tarafından, tahminen 71.000 yıl önce icat edilmiş bir teknolojidir. Arkeolojik bulgular, teknolojinin 37.000 ila 65.000 yıl önce Orta Taş Devri Afrika'sının Howiesons Poort safhasında insanlar tarafından kesinlikle kullanıldığını gösteriyor. Ancak Güney Afrika'daki Tepe Noktası (Pinnacle Point) mağarasındaki yeni kanıtlar ok ve yayın ilk kullanımının aslında 71.000 yıl öncesine uzandığına işaret ediyor. Bununla birlikte, Geç Paleolitik'e dek Afrika'dan 15.000-20.000 yıl önce göç etmiş insanların ok ve yay kullandığına dair hiçbir kanıt bulunamamıştır. Yay ve okun keşfedilen en eski organik kalıntıları yaklaşık 11.000 yıl önceye, Erken Holosen'e ait.

İnsanlarda ok ve yayın ilk kullanımı

  • Afrika: Orta Taş Devri (Mezolitik), 71.000 yıl önce.
  • Avrupa ve Batı Asya: Geç Üst Paleolitik, henüz okçulara dair kaya sanatı resimleri yok ve en eski oklar 10.500 yıl öncesine ait (Erken Holosen). Avrupa'daki en eski yay, Almanya'daki Stellmor bataklık bölgesinden çıkarıldı. Biri taş Devri'nde ucunda kertiği olan çamdan yapılma okunu bataklığa düşürmüştü.
  • Japonya / Kuzeydoğu Asya: Geç Paleolitik.
  • Kuzey / Güney Amerika: Geç Paleolitik.

Günümüzde hala yaşayan Dünya'nın en eski insanlarından Buşmanların yaptığı yay ve oklara dayanarak, Taş Devri'ne ait olduğu kesin olarak bilinen ve de arkeolojik kanıt olarak görülen ok ve yaylar bugün Güney Afrika müzelerinde sergileniyor. Bunlar Sibudu Mağarası, Klasies Nehri Mağarası ve 45.000 yıllık Umhlatuzana'dan çıkarıldı. Uzmanlar ardından Taş Devri insanlarının basit ok ve yay yapma yöntemlerini açıklığa kavuşturdu.

Ok ve yay yapmak isteyen ilk insan odundan düz oklar hazırlamak için taş aletlere (kazıyıcı, balta, keser, çekiç taşları), ateş yakmak için çakmaktaşına, su taşımak için kaba (Güney Afrika'daki devekuşu yumurtası kabuğu) ihtiyaç duydu. Yayı yapıştırmak için reçine, zift veya ağaç sakızını su ile karıştırdı ve harç yaptı. Yapıştırıcının ayarlanması için ateşi kullandı. Yayın çıtası ve okun gövdesi için ağaç fidanları, sert odun ve sazlığı değerlendirdi. Hayvan sinüsü ve bitki lifini bağlayıcı materyal olarak ele aldı.

Yay çıtası yapma teknolojisi (ilk kez 300.000 yıl önce Homo heidelbergensis tarafından yapılan) tahta mızrak üretimine benzerdi; ancak sadece tahta mızrağı düzleştirmek yerine, okçunun ayrıca yay çıtasını bükmesi, yayı bağlaması, çıtanın yarılmasını ve çatlamasını önlemek için de yapıştırıcı ve yağ kullanması gerekliydi.

Diğer avlanma teknolojilerine kıyasla okçuluk

taş devrinde bir insan ok ve yay kullanıyor

Modern bir noktadan bakıldığında okçuluk, mızrak ve atlatl'a (mızrak atıcısı) kıyasla teknolojide ileri doğru bir sıçramaydı. Mızrak teknolojisinde bir sonraki seviye olan atlatl'da fırlatmanın gücünü ve hızını artırmak için kaldıraç görevi gören ayrı bir kemik, odun veya fildişi parçası kullanıldı. Atlatl'da mızrak ucuna tutturulan bir deri kayış kullanılmış olabileceğine dair teoriler var. Bu durum zamanla yayın icadına yol açmış olabilir.

Ok ve yay teknolojisi, mızraklar ve atlatl'lar karşısında teknolojik üstünlüklere sahipti. Oklar daha uzun menzile ulaşıyor ve okçu bunu yaparken daha az alana ihtiyaç duyuyordu. Bir atlatl'ı başarılı bir şekilde kullanmak için avcının büyük açık alanlarda durması ve avının oldukça görünür olması gerek. Yaylı avcılar ise çalıların arkasına gizlenebilir ve diz çökerken atış yapmak üzere pozisyon alabilirdi. Atlatl ve mızrakların atış oranı sınırlıydı; avcı bir adet mızrak ve atlatl'ı için de en fazla üç dart taşıyabilirdi ancak bir ok kılıfında bir düzineden fazla ok bulunuyordu.

Ok ve yay kullanımına başlanmasına

Arkeolojik ve etnografik bulgular, bu teknolojilerin nadiren birbirini dışlayan nitelikte olduğunu gösteriyor. İnsanlar mızrakları, atlatl'ları, yayları ve okları alarak ağlar, zıpkınlar, tuzaklar ve bufolaları uçuruma sürme gibi avlanma teknikleriyle birleştirdiler. Bu Taş Devri insanları avlanma stratejilerini değiştirirken avın büyük, tehlikeli, kurnaz, denizel, kara veya uçan hayvan olup olmadığına baktılar.

Yeni teknolojilerin benimsenmesi, bir toplumun yapısını veya davranış şeklini derinden etkileyebilir. Belki de en önemli fark mızrak ve atlatl avcılığının ancak aile ve klan üyeleri ile yapıldığında başarılı olan grup etkinlikleri olmasıdır. Buna karşılık, ok ve yay avcılığı sadece iki kişiyle yapılabiliyordu. Yayın icadıyla gruplar grup için, bireyler aileleri için avlanmaya başladı. Kiminle evleneceğiniz, grubunuzun ne kadar büyük olduğu gibi konular dahil olmak üzere hayatın hemen hemen her yönünü etkileyen derin bir toplumsal değişim başladı.

Bununla birlikte, teknolojinin benimsenmesini yavaşlatmış olabilecek bir konu da yay ve ok avcılığının atlatl avcılığından daha uzun bir eğitim süreci gerektirmesidir. Atlatl ve okçuluk adına yapılan modern yarışmaların kayıtları incelendiğinde bireylerin atlatl puanlarını düzenli olarak artırdığı bulunurken, yay kullananların maksimum beceriye yarışmanın dördüncü veya beşinci yılında ulaşabildiği belirlenmiş.

İlk insanlarda teknolojik değişim

Taş Devri'nden itibaren av aletlerinin nasıl değiştiği ve hangi teknolojinin diğerinden önce geliştirildiğini kesin olarak kanıtlamak zor. Bulunan en eski atlatl 20.000 yıl önceye, Üst Paleolitik Çağ'a ait. Güney Afrika'da ise bundan daha eskiye dayanan ok ve yay avcılığı bulguları var. Bu nedenle bilinen kesin bir şey varsa Taş Devri dönemi de dahil insanların eski teknolojilerden yenilere geçme sürecinin çok uzun zaman almış olmasıdır. Buna mızrak, yay ve atlatl gibileri dahil.