Savan biyomu: İklimi, bitki örtüsü, canlı yaşamı ve diğer özellikleri

Modern insanların ilk yerleşim yeri savanlar

Her biyom kendi eşsiz bitki örtüsü ve hayvan yaşamına sahip. Bir tür çayır biyomu olan savan çok az ağacı olan açık otlak alanlardan oluşmakta. İki çeşit savan bulunuyor: Tropikal ve yarı tropikal savanlar. Dünya'da savanlar ilk kez Senozoik Dönem'de (66 milyon yıl önce) tropik alanlardaki yağışın düzenli olarak azalmasıyla başladı. Fosil kayıtları çimlerle çevrili zengin bitki örtüsünün 20 milyon yıl önce Miyosen Dönemi'nde başladığını gösterdi. İnsanlar ilk kez Afrika'da ortaya çıktıklarında savanlarda yaşadılar. Çevrelerini ihtiyaçlarına göre değiştirmeye başladıklarında Asya, Avustralya ve Amerika'ya yürüdüler.

Savan biyomunun özellikleri

  • Filler, zürafalar, aslanlar ve çitalar da dahil olmak üzere savanda yaşayan çeşitli büyük hayvanlar var. Açık çevresi nedeniyle kamuflaj ve taklitçilik savandaki hayvanların hayatta kalması için hayati öneme sahip.
  • Savanların aşırı yağış aldıkları veya aşırı kurak oldukları mevsimler bulunuyor. Mevsimler bu anlamda aşırı uçlarda. Savan yağışlı mevsimde 1,2 metreden fazla yağmur alırken, kuraklık sırasında ancak birkaç santim kadar yağmur düşer.
  • Bu yağış eksikliğinden dolayı, savanda ağaçlar gibi büyük bitkilerin yetişmesi çok zor.
  • Savan Dünya'da yedi kıtanın altısında var ve en büyükleri ekvatoral Afrika'da (8°'den 20°'ye kadar) yer alıyor.

Savan iklimi

Savan iklimi mevsime göre değişiyor. Kurak mevsimde sıcaklıklar çok yüksek veya soğuktur. Yağışlı mevsimde sıcaklıklar genellikle ılımandır. Savan yılda ortalama 75 santimden daha az yağmur alması yönüyle genellikle kurak olarak bilinir.

Tropikal savanlar yağışlı mevsimde 130 cm, kuru mevsimde 10 cm kadar yağmur alıyorlar. Kurak iklim, aşırı ısı ile birleştiğinde savanlar çim ve çalı yangınları için mükemmel alanlar haline gelmekte.

Dünya'da nerede bulunuyor?

savan hayvanları göç ediyor

Antarktika hariç her kıtada savan var. En büyük savanlar Afrika'da ekvatorun yanındalar. En ünlü Afrika savanlarından biri Tanzanya'daki büyük antilop ve zebra popülasyonları ile bilinen Serengeti Milli Parkı'dır. Park ayrıca aslanlara, leoparlara, fillere, su aygırlarına ve ceylanlara da ev sahipliği yapıyor.

Savanların bulunduğu diğer yerler:

  • Afrika: Kenya, Zimbabve, Botsvana, Güney Afrika ve Namibya
  • Avustralya
  • Orta Amerika: Belize ve Honduras
  • Güney Amerika: Venezuela ve Kolombiya
  • Güney Asya

Savan bitki örtüsü

Savan biyomu genellikle dağınık ağaç kümeleri olan otlak alan olarak tanımlanır. Neredeyse su bulunmaması, savanları ağaçlar gibi uzun bitkiler için zor bir yer haline getiriyor. Savanda yetişen otlar ve ağaçlar az su ve yüksek sıcaklıklarda yaşamaya adapte olmuş durumdalar. Örneğin, suların bol olduğu yağışlı mevsimde otlar hızla büyürken, kurak mevsimde sularını korumak için kahverengiye dönerler. Bazı ağaçlar suyu köklerinde depolar ve sadece yağışlı mevsimde yaprak üretir. Sık sık çıkan yangınlar nedeniyle otlar kısa ve yere yakınlar; bazı bitkiler yangına dahi dayanıklılar. Savan bitki örtüsü örnekleri arasında yabani otlar, çalılar, baobab ağaçları ve akasya ağaçları var.

Canlı yaşamı

savan ovasında Termit yuvaları
Termit yuvaları

Savan, fil, zürafa, zebra, gergedan, bufalo, aslan, leopar ve çita dahil olmak üzere birçok büyük kara memelisine ev sahipliği yapıyor. Diğer hayvanlar arasında babun, timsah, antilop, mirket, karınca, termit, kanguru, devekuşu ve yılanlar var.

Savan hayvanlarının çoğu bölge boyunca göç eden otçul memelilerdir. Geniş açık alanlar hızlı avcılardan kaçmak için çok az seçenek sunduğundan hayatta kalmak için sürü sayılarına ve hızlarına güveniyorlar. Av çok yavaşsa akşam yemeği olur; yırtıcı yeterince hızlı değilse aç kalır. Kamuflaj ve taklit de savan hayvanları için oldukça önemli. Avlarına gizlice yaklaşmak için yırtıcıların çevrelerine uyum sağlamaları şart. Örneğin kumsu renge sahip şişen engerek bu sayede kuru ot ve çalılar arasına karışabiliyor. Avlar da besin zincirinin üstündeki hayvanlardan gizlenmek için savunma mekanizması olarak aynı kamuflaj tekniğini kullanır.

Yangınlar

Savandaki bitki örtüsü sayısı ve türü nedeniyle yılın farklı zamanlarındaki kurak ve yağışlı mevsimlerde yangınlar meydana gelebiliyor. Yağışlı mevsimde genellikle yıldırımlar doğal yangınlara neden olur. Kurak mevsimde ise kuru otlar yangınların yakıtı haline gelir. Bazı savan alanlarında insan yerleşimlerinin ortaya çıkması, arazi kazanma ve tarım amaçlı yangınlar başlatılmasına yol açtı. Avustralya'nın savan bölgesinde insanların 50.000 yıldan beri yangın çıkardıkları biliniyor. Bunun nedenleri arasında ülke içerisinde daha kolay dolaşmak, kaplumbağa, kertenkele ve kemirgenler gibi yenilebilir küçük hayvanları ortaya çıkarmak, küçük kanguru valabileri alana çekecek yeşil çimlerin çıkmasını sağlamak ve yenebilir yumrular üreten savan bitkilerinin büyümesini sağlamak var.