Kategoriler
Bilim & İnsan

Sera etkisi nedir? Sera etkisi hakkında bilinmesi gerekenler

Abone Ol 

Sera etkisi, küresel ısınma ile olan ilişkisi nedeniyle sıklıkla kötü bir üne sahip ancak gerçek şu ki onsuz yaşayamıyoruz. Dünya'daki yaşam Güneş'ten gelen enerjiye bağlı. Dünya'ya ulaşan Güneş ışığının yaklaşık yüzde 30'u dış atmosfer tarafından yansıtılır ve tekrar uzaya dağılır. Gerisi gezegenin yüzeyine iner ve kızılötesi radyasyon adı verilen yavaş hareket eden bir enerji türü olarak tekrar gökyüzüne yansır. Sera etkisi burada devreye giriyor.

Sera etkisi nedir ve nasıl oluşur?

Kızılötesi radyasyonun neden olduğu ısı su buharı, karbondioksit, ozon ve metan gibi sera gazları tarafından emiliyor. Bu da ışının atmosferden çıkışını zayıflatıyor.

Sera gazları Dünya atmosferinin yalnızca yüzde 1'ini oluştursa da, ısıyı hapsettiğinden Dünya'yı çevreleyen bir tür battaniye görevi görürler.

Bilim adamlarının sera etkisi dediği şey işte bu. Bilim insanları sera etkisi olmasaydı, Dünya'daki ortalama sıcaklığın mevcut ekosistemin çoğunu sürdürmek için fazla soğuk olacağını belirtiyor; yaklaşık 30 santigrat derece daha soğuk bir Dünya öngörülüyor.

İnsanlar sera etkisine nasıl katkıda bulunuyor?

Sera etkisi, Dünya'daki yaşam için vazgeçilmez bir çevresel ön koşul olmakla birlikte insan faktörü büyük bir sorun. Sorunlardan ilki insan faaliyetlerinin atmosferde gerekenden fazla sera gazı birikmesine yol açması. Bu da doğal süreci bozarak Dünya'nın ısınmasını hızlandırıyor.

  • Otomobil motorları için kullanılan benzin dahil olmak üzere doğal gaz, kömür ve yağ yakmak atmosferdeki karbondioksit seviyesini yükselterek, gazın bitki ve algler tarafından serbest bırakılması ve yakalanması arasındaki dengeyi bozuyor.
  • Bazı tarım uygulamaları ve diğer arazi kullanımları metan ve azot oksit seviyesini arttırmakta. Çiftçilik yaparken toprağı açmak fazladan karbon dioksit salınımına yol açıyor.
  • Birçok fabrika doğal olarak oluşmayan uzun ömürlü endüstriyel gazlar üretiyor ancak bunlar sera etkisine ve küresel ısınmaya önemli ölçüde katkıda bulunuyor.
  • Ormansızlaştırma da sera etkisine katkıda bulunuyor. Ağaçlar karbondioksiti kullanıp yerine oksijen vererek atmosferdeki en uygun gaz dengesini oluşturmaya yardımcı olur. Ormanlar kereste veya tarıma yer açmak için kesildikçe, geride bu kritik işlevi yerine getirecek daha az ağaç kalıyor. Genç ormanlar hasarın ancak bir kısmını telafi edebilir.
  • Nüfus artışı sera etkisinin diğer bir faktörü çünkü daha fazla insan ısı, ulaşım ve üretim için fosil yakıt kullandıkça, sera gazı seviyeleri artmaya devam ediyor. Milyonlarca yeni insanı beslemek için daha fazla tarım yapıldıkça atmosfere daha fazla sera gazı giriyor.

Daha fazla sera gazı (daha fazla kızılötesi radyasyonun yakalandığı) daha yüksek sera etkisi demek. Sera etkisi Dünya yüzeyini, alçak atmosferdeki havayı ve okyanus suları sıcaklığını kademeli olarak artırır.

Ortalama küresel sıcaklık hızla artıyor

sera gazı etkisi kutuplar
Sera etkisinin sonuçları kendini daha sık göstermeye başladı

Bugün Dünya sıcaklığı görülmemiş bir hızla artıyor. Küresel ısınmanın ne kadar çabuk ivmelendiğini anlamak için aşağıdakiler incelenebilir:

  • 20. yüzyılın tamamı boyunca, ortalama küresel sıcaklık yaklaşık 0.6 santigrat derece arttı.
  • Bilim adamları bilgisayar iklim modellerini kullanarak, 2100 yılında ortalama küresel sıcaklığın 1,4 derece ila 5,8 derece artacağını tahmin ediyor.

Bilim adamları, küresel sıcaklıktaki küçük artışların bile, bulut örtüsünü, yağışları, rüzgar düzenlerini, fırtınaların sıklığını ve şiddetini ve mevsimlerin zamanlamasını etkileyen önemli iklim ve hava değişikliklerine yol açtığını belirtiyor. Bazı sonuçlar:

  • Artan sıcaklıklar deniz seviyesini yükseltir, altyapıya zarar verir ve dünya çapında kıyı şeridinde meydana gelen seller tuzlu suyu iç kesimlere ulaştırarak tatlı su kaynaklarını azaltır.
  • Dünya'da nesli tehlikede olan türlerin çoğu artan sıcaklıklar sonucu değişen mevsim zamanlamaları nedeniyle yaşam alanlarını değiştirecek ve nesilleri tükenecek.
  • Sera etkisi milyonlarca insanı olumsuz etkileyecek; özellikle riskli bölgelerde yaşayan veya geçinmek için toprağa bağımlı olan fakir insanlar başta geliyor. Yiyecek üretimi, işlenmesi ve dağıtımı ile ulusal güvenlik bundan etkilenecek.
  • Sıtma ve Lyme hastalığı gibi hayvanlar veya böcekler tarafından taşınan hastalıklar sıcaklıklar arttıkça daha yaygın hale gelecek.

Karbondioksit üretimi sera etkisinde en büyük sorun

Artan sera gazı nedeniyle yükselen sera etkisinde karbondioksit yüzde 60 ile hala ilk sırada. Atmosferdeki karbondioksit seviyesi her 20 yılda yüzde 10'dan fazla artıyor.

Karbondioksit üretimi mevcut oranlarda artmaya devam ederse, atmosferdeki gazın seviyesi 21. yüzyıldaki sanayi öncesi seviyelerden iki kat ve hatta üç kat fazla olacak.

İklim değişikliği kaçınılmaz

Birleşmiş Milletler’e göre Endüstri Çağı’nın başlangıcından bu yana görülen sera gazı emisyonları nedeniyle iklim değişikliği kaçınılmaz oldu.

Dünya'nın iklimi harici müdahalelere hızlı yanıt vermese de, birçok bilim insanı küresel ısınmanın dünyadaki birçok ülkede 150 yıllık sanayileşme nedeniyle önemli bir ivme kazandığına inanıyor. Sera gazı emisyonu azalsa ve atmosferik seviyedeki artış dursa bile, sera etkisi ya da küresel ısınma Dünya'yı yüzlerce yıl boyunca etkilemeye devam edecek.

Sera etkisini azaltmak için neler yapılıyor?

Sera etkisinin uzun vadeli sonuçlarını azaltmak için birçok ülke, topluluk ve bireyler fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak, yenilenebilir enerji kullanımını artırmak, ormanları genişletmek ve yaşam tarzı seçimleri yapmak suretiyle küresel ısınmayı yavaşlatmaya çalışıyor. Bunlar sera gazı emisyonlarını düşüren ve çevrenin korunmasına yardımcı olan başlıca hamleler arasında. Bu çabaların yeterli olup olmadığını zaman gösterecek.