Anaksimandros kimdir? Hayatı, Dünya ve yaşama dair görüşleri ve icatları

MÖ 500’lerde yaşamış birine göre fazlasıyla bilge olan Anaksimandros

Anaksimandros, kozmolojiye ve de Dünya'ya sistematik bakış açısıyla bakmaya derin ilgi duyan bir Yunan filozoftu. Bugün hayatı ve dünyası hakkında çok az şey bilinmesine rağmen, kendi çalışmalarını yazan ilk filozoflardan biriydi ve bilim savunucusuydu. Anaksimandros Dünya'nın yapısını ve düzenini anlamaya çalıştı. Böylece coğrafya ve haritacılığa birçok önemli katkı sağladı. İlk Dünya haritasını çizen kişi olduğuna inanılıyor. Aynı zamanda Dünya'nın yuvarlak olduğunu söyleyen ilk insanlardan biri.

Anaksimandros'un hayatı

Anaksimandros, MÖ 610'da Milet'te (bugünkü Ege'de) doğdu. Erken yaşamı hakkında çok az şey biliniyor, ancak Yunan filozof Miletli Thales'in öğrencisi olduğuna inanılır. Anaksimandros, çalışmalarında astronomi, coğrafya ve çevresindeki dünyanın doğası ve organizasyonu hakkında yazdı.

Bugün Anaksimandros'ın çalışmasının sadece küçük bir kısmı hayatta kaldı ve çalışmaları ve yaşamı hakkında bilinenlerin çoğu, daha sonra gelen Yunan yazar ve filozofların yazılarına dayanıyor. Bunlar arasında MÖ 1. veya 2. yüzyılda ilk filozofların çalışmalarını derlemeye başlayan Aetius var. Onun çalışmalarını daha sonraki 3. yüzyılda Hippolytus ve 6. yüzyılda Kilikyalı Simbilikyus izledi. Bu filozofların çabalarına rağmen, birçok bilim adamı Anaksimandros ve onun bugünkü çalışmaları hakkında en çok bilgiyi Aristoteles ve öğrencisi Theophrastus'un topladığına inanıyor.

Hazırladıkları özetler ve rekonstrüksiyonlar Anaksimandros ve Thales'in Sokratik Öncesi Milet Felsefe Okulu'nu kurduğunu gösterdi. Anaksimandros ayrıca Güneş saatindeki ibreyi (gnomon) icat etti. İbresi Güneş'in konumunu, gündönümlerini ve ekinoksları gösterdi. Evrenin temeli olduğunu düşündüğü tek bir prensibe inandı.

Anaksimandros'un Doğa Üzerine (On Nature) adlı bir felsefi nesir şiiri yazdığı biliniyor ve bugün yalnızca bir parçası sağ. Çalışmalarının özet ve rekonstrüksiyonlarının çoğunun bu şiire dayandığı düşünülmekte. Anaksimandros şiirinde Dünya'yı ve evreni yöneten bir düzenleyici sistem olduğunu belirtir. Ayrıca, Dünya'nın düzeninin temelini oluşturan sonsuz bir ilke ve unsur olduğunu savunur. Bu inanışlara ek olarak Anaksimandros ayrıca astronomi, biyoloji, coğrafya ve geometrideki bazı ilk teorileri tasarladı.

İlk Dünya haritası, Dünya'nın konumu ve ilk dünya küresi

Anaksimandros'un ilk Dünya haritasının yenilenmiş çizimi
Anaksimandros'un ilk Dünya haritasının yenilenmiş çizimi

Anaksimandros'un özellikle Dünya'nın düzenine odaklanması, erken coğrafya ve haritacılığa önemli katkıda bulunmasını sağladı. Yayımlanmış ilk Dünya haritasını hazırladığı bilinir (daha sonra Hekataios tarafından revize edildi). Aynı zamanda ilk dünya küresini tasarladığı düşünülüyor.

Anaksimandros'un bu haritası ayrıntılı olmasa da önemliydi, çünkü tüm Dünya'yı göstermeye çalışması yönüyle alanında ilkti (o zamanlar antik Yunanlılar tarafından bilinen kısmı içerdi). Anaksimandros'un haritayı çeşitli nedenlerle çizdiğine inanılıyor. Bunlardan biri Milet'in kolonileri ile Akdeniz ve Karadeniz çevresindeki diğer koloniler arasındaki gezinmeyi geliştirmekti. Haritayı oluşturmanın bir başka nedeni, diğer kolonilere bilinen Dünya'yı göstererek İyonya kent devletlerine katılmak istemelerini sağlamaktı. İlk dünya küresini yapma girişimi ise Anaksimandros'un kendisi ve akranlarına bilinen Dünya'nın küresel temsilini göstererek bilginin gelişimini arttırma isteğinden gelmektedir.

Anaksimandros, Dünya'nın yaşanılan kısmının düz olduğuna ve bir silindirin üst yüzünden oluştuğuna inanıyordu. Ayrıca, Dünya'nın konumunun hiçbir şey tarafından sabitlenmediğini ve yerinde kalmasının sebebinin diğer her şeyden eşit uzaklıkta olmasından kaynaklandığını söyledi. Anaksimandros MÖ 500'lerde yaşamış birine göre fazlasıyla parlak bir zihne sahipti.

Dünya'nın kökeni, yeni hayatın başlangıcı ve evrim

Anaksimandros tarafından çizilen evren modeli

Dünya'nın yapısına ek olarak, Anaksimandros evrenin yapısı, Dünya'nın başlangıcı ve evrim ile ilgilendi. Güneş'in ve Ay'ın ateşle dolu içi boş halkalar olduğuna inandı. Anaksimandros'a göre halkalar, ateşin dışarıya parlamasını sağlayan açıklıklara sahipti. Ay'ın evreleri ve Ay tutulmaları bu açıklıkların kapanmasının bir sonucuydu.

Anaksimandros, Dünya'nın kökenini açıklamaya çalışırken, her şeyin belirli tek bir elementten değil, "aperion"dan (sayılamayan, sonsuz) oluştuğu bir teori geliştirdi. Dünya'nın hareketinin ve aperion'un Dünya'nın kökeni olduğuna inandı. Aperion'dan gelen her şeyin aperion'a döneceğini belirtti. Hareketin ise sıcak ve soğuk ya da ıslak ve kuru karaların birbirinden ayrılmasını sağladığını açıkladı. Ayrıca Dünya'nın ebedi olmadığına ve sonunda yeni bir dünyanın başlaması için yok edileceğine inanıyordu.

Aperion'a ek olarak, Anaksimandros ayrıca Dünya canlılarının gelişmek için evrimleştiğini düşündü. Dünya'nın ilk canlılarının buharlaşmadan geldiğini ve insanların ise başka bir hayvan türünden geliştiğini söyledi.

Çalışmaları daha sonra diğer filozoflar ve bilim adamları tarafından daha doğru olacak şekilde revize edilmiş olsa da, Anaksimandros'un yazıları erken coğrafya, haritacılık, astronomi ve diğer bilimsel alanların gelişimi için önemli oldu, çünkü Dünya'nın yapısını ve düzenini açıklamaya yönelik ilk girişimlerden biriydi.

Anaksimandros MÖ 546'da, Büyük Menderes Nehri'nin ağzına yakın deniz kıyısında bulunan antik liman şehri Milet'te öldü.

Anaksimandros'un sözleri

  • Hepsi aynı anda var olan birçok dünya ve evren sistemi var, hepsi yok olmaya müsait.
  • Ölümsüz ve yıkılmaz olan, her şeyi çevreler ve yönlendirir.
  • Dünya silindiriktir, derinliğinden üç kat daha geniştir ve sadece üst kısmına yerleşilir. Ancak bu Dünya uzaydan izoledir ve gökyüzü tam küredir, silindirimiz olan Dünya, gökyüzündeki tüm noktalardan eşit mesafededir ve merkezde desteksiz biçimde yer alır.