Dünya tarihi /1704–1710/ Blenheim Muharebesi, İlk buhar motoru, İngiltere ve İskoçya'nın birleşmesi, Helsingborg Muharebesi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin yetmiş sekizinci bölümü

Almanya, Bavyera'da Tuna Nehri yakınındaki Blindheim köyü civarında 1704'te yapılan Blenheim Muharebesi Malborough dükü ve Büyük İttifakın (bkz. 1701) zaferiyle sonuçlandı ve İspanya Taht Veraseti Savaşını Büyük İttifak lehine çevirdi. Muharebe Viyana'ya Fransız-Bavyera kuvvetlerinin ilerlemesini engelledi. Bavyera savaşta başka bir rol oynamadı.

Bu esnada, İspanya anakarasındaki Cebelitarık Yarımadası birleşik bir İngiliz-Hollanda kuvveti tarafından 1704 yılında ele geçirildi; Cebelitarık 1713 yılında sürekli olarak İngiltere'ye bırakıldı.

Güneydoğuda Tunus'ta El Hüseyin ibn Ali'nin (1669-1740) Osmanlı sultanı tarafından eyaletin valisi olarak tanınmasıyla Hüseyni hanedanı kuruldu. Hüseyni hanedanı Tunus'un bağımsızlığını kazandığı 1957'ye kadar tahtta kaldı.

Kuzey Amerika'da Massachusetts, Deerfield İngiliz kolonicilerinin Fransız-Kanadalılarla Amerikan yerlileri tarafından 1704'te katliama sahne oldu. 1704 yılında ayrıca Kuzey Amerika'nın ilk süreli yayımlanan gazetesi Boston News-Letter büyük ölçüde İngiliz hükümetinin sağladığı kaynakla kuruldu.

İspanya Veraset Savaşında Kuzey İtalya savaşı, İlk buhar motoru

İspanya Taht Veraseti Savaşında 1706'daki en belirleyici olay Savoy dükünün Avusturya ve İngiltere'yle ittifak halinde Fransız işgaline ve başkenti Turin'in kuşatılmasına karşı savaştığı Kuzey İtalya'da meydana geldi. Fransızlar Savoy Dükü ile Prens Eugene'nin hatlarını yarması ve ordularını kaçmak zorunda bırakan ezici bir yenilgi almalarıyla Kuzey İtalya'yı terk etmek zorunda kaldılar.

1607 yılında ayrıca İspanyol conquistador Juan de Uribari nüfusu savaşı yerli kabilelerinden ibaret olan Güneybatı Colorado'da hak iddiasında bulundu ve bölgeyi İspanyol Yeni Meksika'yı kattı.

İngiltere'de hareketli parçalar kullanan ilk buhar motoru Thomas Newcomen (1663-1729) ve Thomas Savery (bkz. 1698) tarafından 1704 yılında inşa edildi. İlk Newcomen motoru Staffordshire'daki bir madenden su çekmek için 1712'de kuruldu.

Matematikçi ve astronom Edmond Halley (1615-1742) A Synopsis of the Astronomy of Comets adlı, 24 kuyruklu yıldızın parabolik yörüngelerini tanımladığı eserini 1705 yılında yayımladı. Birçok yıl birbirinden ayrı zamanlarda üç kez yapılan gözlemin tek bir kuyruklu yıldıza -şimdi Halley kuyruklu yıldızı olarak bilinmektedir- ait olduğunu ve bu kuyruklu yıldızın güneş sisteminde her 76 yılda bir döndüğünü tespit etti.

Evrengzib'in ölümü, İngiltere ve İskoçya'nın birleşmesi

Altıncı Babürlü imparatoru Evrengzib'in (d. 1618) 1707'de ölümü Babürlü İmparatorluğunun gerilemesinin başlangıcını teşkil etti. Evrengzib'in ardından gelenler hanedanın varlıklarını bitirirken kendi imparatorluklarını kurmaya girişen bölgesel valilerin denetimini de ellerinden kaçırdılar. Sih Guru Gobind Singh'in büyüyen gücünden rahatsız olan Evrengzib onu yanına çağırmış, ancak ölümü nedeniyle buluşamamışlardı. Gobind Singh yeni imparator Bahadur Şah'la (1707-12) dost oldu, ancak 1708'de rakip lider Nawab Wazir Han'ın emriyle öldürüldü.

  • Guru Gobind Singh (1666-1708)

    Onuncu ve son Sih Guru Gobind Singh Hindistan tarihinde güçlü bir şahsiyetti. 1699'da savaşçı olarak eğitim gören bir inanç topluluğu olan Khalsa'yı (Saf) kurmak Sih inancını değiştirdi. Günümüzde Khalsa tüm Sihleri kapsamaktadır. Evrengzib Gobind'le anlaşmayı değerlendirdi; ancak Sivalik Tepeleri racaları husumetlerini korudu ve Gobind Singh 1708'de suikastla öldürüldü

Hindistan'dan çok uzakta, İngiltere ile İskoçya krallıkları resmi olarak Birlik Yasasıyla 1707'de birleşti. Bundan böyle iki ülke de tek bir hükümdar ve Londra'da yerleşim parlamento tarafından yönetildi.

Hala İspanya Taht Veraseti Savaşıyla uğraşan Britanya Hollanda güçleriyle birleşerek Fransa'dan Minorka ve Sicilya'yı 1708'de aldı. Her ikisi de askeri üs olarak kullanıldı. 1708'de ayrıca Britanyalı yerleşimciler Newfoundland, St. John'daki doğu kıyılarının denetimini Fransızlara kaptırdı.

Malplaquet Muharebesi, Osmanlı-Rus Savaşı ve ardından antlaşma

1709 Malplaquet Muharebesi İspanya Taht Veraseti Savaşlarının ve aslında 18. yüzyılın en kanlı muharebesi oldu. Malborough dükü komutasındaki Büyük İttifak güçleri Fransızlara günümüzde Belçika sınırında bulunan Mons Kalesinin güneybatısında Malplaquet'te saldırdı. Muhabere sahasını ele geçiren müttefikler Fransızlardan iki kat daha fazla yaklaşık 21.000 asker kaybetti, ancak Fransızlar düzenli bir şekilde çekildi ve gelecekteki tehdit olarak varlığını korudu.

Bu sırada Rusya ve Batı komşularıyla (bkz. 1700) arasındaki Büyük Kuzey Savaşında (1700-21) İsveç Kralı XIII. Karl kuvvetlerini Rusya üzerine yürütmekteydi. 17.000 kişilik İsveç ordusu Ukrayna'daki Poltava Kalesine Temmuz 1709'da saldırdı. İsveçlilerin karşılaştığı Büyük Petro'nun 80.000 kişilik ordusu sonunda İsveçlileri savaş alanından kaçmaya mecbur etti. Moldova'ya sürgün edilen Karl, Osmanlı İmparatorluğunu Rusya'yla savaşa girmeye 1710'da ikna etti, ancak Petro Osmanlılarla 1711'de antlaşmaya vardı.

Güneybatı Afganistan'ın Safevi hükümdarları 1709'da Gilzai Paştunlarının kabile lideri ve Hotaki hanedanının (1709'dan 1738'e kadar sürmüştür) kurucusu Mirvais Han Hotak (1673-1715) tarafından düzenlenen ayaklanmayla baş edemedi. Safevi zalimliğinden ve Sünni İslam'dan Şiiliğe çevirme çabalarından öfkeye kapılan Afganlar Safevi valisi Gurgin Han'ı öldürerek birçok İranlıyı katletti.

Britanya'da sanayi bir tür devrim oluşturma aşamasındaydı. Kömür kullanarak demiri eriten Quaker mezhebinden demir ustası Abraham Darby (1618-1717) kok kömürü kullanarak yüksek kaliteli pik demir üreten ilk kişi oldu. Yeni yöntemi demirin eritilmesi işlemini oduna bağlı olmaktan kurtardı ve kömürden elde edilen bol miktardaki kok kömürünü kullanıma soktu. 1710'da sanayisini dönüştürme sırası Almanya'daydı. Aynı yıl Dresdan yakınlarındaki Meissen fabrikası ilk Avrupa porselenini başarıyla üretti.

Danimarka'nın hayali; Helsingborg Muharebesi

Almanya'nın kuzeyinde Danimarka İsveç ve Rusya arasındaki Büyük Kuzey Savaşını ilgiyle izlemekteydi. Danimarka Scania, Halland ve Blekinge eyaletlerini 1700'e İsveç'e kaptırmış, ancak hala bu bölgeleri geri almak ümidi içindeydi.

İsveç'in Poltava Muharebesinde zayıfladığını düşünen Danimarka bir bahane üretip 18 Ekim 1709'da İsveç'e savaş ilan etti ve büyük bir Danimarka işgal kuvveti neredeyse hiç karış konulmadan İsveç'e ayak bastı. Ancak İsveç Şubat 1710'da 16.000 kişiyi toplamayı başardı ve Danimarkalıları Helsingborg Muharebesinde yendi. Danimarka muharebede 16.000 kişi kaybetti ve eski topraklarını geri alma ümitlerini yitirdi.

Kanada'nın doğu sahil bölgesi Arcadia'nın (günümüzde Novia Scotia) Fransız yerleşimcileri Britanya'nın Port Royal şehrini ele geçirmek için üçüncü ve bu defa başarılı girişimine maruz kaldı. Zafer Britanya'ya ilk Fransız koloni toprağını kazandırdı ve Kanada'da Fransız yerleşimini yıllarca engelledi.

Kronolojik özet

  • 29 Şubat 1704 / Massachusetts İngiliz sömürgeciler katliama uğrar ve Deerfield yağlamalanır
  • 13 Ağustos 1704 / Büyük İttifak ve Fransa-Bavyera birlikleri Blenheim Muharebesinde savaşır
  • 1704 / İngiliz mucit Thomas Newcomen ve Thomas Savery hareketli parçalara sahip ilk buhar motorunu yaparlar
  • 1705 / Britanyalı astronom Edmond Halley A Synopsis of the Astronomy of Comets'i yayımlar
  • Kasım 1705 / Capitol binası İngiliz kolonisi Virginia'nın başkenti Williamsburg'ta tamamlanır
  • 17 Ocak 1706 / Amerika'nın gelecekteki kurucu babalarından Benjamin Franklin doğar (ö. 1790)
  • 7 Eylül 1706 / Avusturya ve Savoy kuvvetleri Turin Muharebesinde Fransızları mağlup eder
  • 1706 / Colorado İspanyol Yeni Meksika tarafından sahiplenilir
  • 17 Mart 1707 / Babürlü imparatoru Evrengzib ölür (d. 1618)
  • 25 Nisan 1707 / Büyük İttifakın Almanza, İspanya'da yenilmesi
  • 1 Mayıs 1707 / İskoçya be İngiltere'yi birleştiren Birlik Antlaşması yürürlüğe girer
  • 29 Temmuz-31 Ağustos 1707 / Büyük İttifak Fransız filosunu Toulon Muharebesinde yener
  • 7 Ekim 1708 / Sih Guru Gobind Singh suikast sonucu öldürüldü
  • 1708 / Britanya ve Hollandalılar Fransa'dan Minorka ve Sicilya'yı alır
  • 1709 / Britanyalı demirci Abraham Darby ilk defa pik demir yapımında kök kömürü kullanılır
  • 8 Temmuz 1709 / Rusya İsveç Kralı XII. Karl'ı Poltava Muharebesinde mağlup eder
  • 1709 / Afgan önderi Mirwais Han Hotak İran Safevi hükümdarlarına karşı ayaklanma başlatır
  • 11 Eylül 1709 / Büyük İttifak Fransızları Malplaquet Muharebesinde yener, ancak ağır kayıplar verir
  • 1710 / Alman Meissen fabrikası başarılı ilk Avrupa porselenini üretir
  • 28 Şubat 1710 / İsveç 14.000 askerden oluşan Danimarkalı işgalcileri Helsingborg Muharebesinde bozguna uğratır
  • 5-13 Ekim 1710 / Britanya Arcadia'da bulunan Port Royal şehrini ele geçirir ve Novia Scotia adını verir
  • 20 Kasım 1710 / XII. Karl'ın teşvikiyle Osmanlılar Ruslara karşı savaş açar