Dünya tarihi /1775–1779/ Amerikan Bağımsızlık Savaşı başlıyor, James Watt'ın yeni makinesi, Amerika Bağımsızlık Bildirgesi, James Cook'un öldürülmesi

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin doksanıncı bölümü

13 Amerikan kolonisinde yasalara gösterilen öfkeli tepki ve "temsilsiz vergi" konusundaki memnuniyetsizlik Britanyalı yetkilileri endişelendirmeye başladı ve silahlı ayaklanmadan korktular. Massachusetts valisi de olan General Thomas Gage (1721-87) 18 Nisanda "kırmızı ceketliler" olarak bilinen Britanya askerlerini yerleşimciler tarafından Boston dışındaki Concord kasabasında depolanan silah ve cephaneye el koymak üzere gönderildi.

Britanya'nın böyle bir plan uygulayabileceğini bilen koloniler herhangi bir olay yaşanması ihtimaline karşı bir alarm sistemi kurmuşlardı. Concord'a baskın haberi alınır alınmaz Bostanlı gravürcü Paul Revere (1735-1818) o gece şehirden çıkarak Britanyalı birliklerin yürüyüşe geçtiklerini arkadaşlarına haber verdi. Her an savaşa hazır olan gönüllü milisler silahlarını kaparak kırmızı ceketlilerin gelişini bekledi.

19 Nisan sabahında "tüm dünyanın duyduğu atış" yapıldı ve kolonicilerle Britanya birlikleri arasında, Lexington ve yakınındaki Concord'da bir muharebe yapıldı. Amerikan Bağımsızlık Savaşı veya diğer adıyla Amerikan Devrimi başlamıştı.

Çatışmalar yaz boyunca sürdü. General George Washington komutasındaki (1732-99) kolonyal güçler Champlain Gölü yakınlarındaki kilit noktaları ele geçirdi ancak Britanya, birliklerinin yarısını kaybetmesine rağmen Bunker Hill Savaşında onları mağlup etti.

Koloniler içindeki savaş bölünme yarattı. Tüm koloniciler Britanya'ya karşı değildi ve kısa zamanda içinde halk vatanseverler ve sadıklar olarak bölündü. 13 koloninin nüfusunun yaklaşık %20'sinin kraliyeti desteklediği tahmin edilmektedir. Bu sayıya Amerikan yerlileri ve köleler de dahildir. Yerliler arasında bazı kabileler ticaret ortağı olarak önem verdiklerinden kendilerini Britanya'nın yanında olmak durumunda hissetti.

Bazıları da toprak sınırları gibi çıkarlarının Britanya tarafından daha iyi korunabileceğini düşündü. Köleleri Britanya'nın yanında yer almak için çeken ise kralın yanında savaştıkları takdirde özgürlüklerini kazanma imkanı verileceğinin söylenmesiydi. Quakerlar gibi bazı sakinler ise savaşa karşıydı. Birçokları da çatışmada hiçbir tarafında yanında yer almak istemedi.

Birinci İngiliz-Maratha Savaşı, James Watt'ın yeni makinesi

Dünyanın diğer tarafında, İngiliz Doğu Hindistan Şirketi birlikleri Marathaların iç sorunlarına karıştı (bkz. 1758). Birinci İngiliz-Maratha Savaşı (1775-82) Doğu Hindistan Şirketinin Maharashtra Krallığının çökmesinden sonra iktidara gelen beş klanın oluşturduğu bir birlik olan Maratha Konfederasyonuna müdahale etmesiyle çıktı. Bu savaş birçok sorunu çözümsüz bıraktı ve kısa süre içinde Britanyalılar ve Marathalar arasında gerilimler artarak iki savaşa daha yol açtı.

Britanya'da İskoçyalı mucit ve mühendis James Watt (1736-1819) mühendislik imalathanesi sahibi Matthew Boulton'la bir iş ortaklığı kurdu. Watt yüzyıl başından beri bilinen Newcomen buhar makinesini geliştirmişti. Motor için bir yoğunlaştırma haznesi geliştirerek daha az buhar kaybı ile daha etkin hale getirmişti.

Boulton'la ortaklık için Watt bu makineleri 1775'te üretmeye başladı. Bu noktada buhar makineleri en çok madenlerden su çekmek için kullanılsa da Watt buharın kullanım potansiyelinin geniş olduğunu düşündü ve yaşamının geri kalan kısmını makine tasarımları geliştirmeye adadı. İcatları, kendinden sonra gelen mühendislere ulaşım sektöründe devrim yapma imkanı tanıdı ve modern sanayinin temellerini attı.

Amerika Bağımsızlık Bildirgesi, Ulusların Zenginliği kitabı

Amerika'nın bağımsızlığı için mücadele hız kazanırken Birinci Kıta Kongresi 4 Temmuz günü bir Bağımsızlık Bildirgesi yayınlayarak Kuzey Amerika kolonilerinin Britanya yönetiminden ayrıldığını resmen duyurdu ve bu birliği Birleşik Devletler olarak adlandırıldı. Belge, Britanya'dan ayrılma kararının nedenlerini belirtirken bazı doğal hakların da altını çiziyordu. Ancak bildirgede ortaya konan fikirler -tüm insanların eşit yaratıldıkları ve yaşam, özgürlük ve mutluluğa erişme hakkı- herkes için geçerli olmayacaktı. Köleleştirilmiş Afrikalılar -bir kısmı savaşta Amerikalıların yanındaydı- dışarıda bırakıldı.

1776 yılı birçok etki yaratan eserin yayımlanmasına tanıklık etti. Ocak ayında, kısa bir süredir Philadelphia'da yaşayan yazar ve radikal düşünür Thomas Paine Amerika'nın bağımsızlığı ve bir cumhuriyet idaresi kurulması çağrısında bulunan Sağduyu başlıklı bir broşür yayımladı. Başlangıçta isimsiz yayımlanan broşür, ülkede ve ülke dışında çok büyük bir etki yarattı ve davanın çok büyük bir etki yarattı ve davanın ilerletilmesinde önemli rol oynadı. Britanya'da İskoçyalı filozof Adam Smith (1723-90) serbest ticaret sisteminin avantajlarını sıralayan Ulusların Zenginliği adlı eserini yayımlayarak siyasetçilerin ve halkın ekonomik genişleme hakkındaki düşünce biçimlerini değiştirdi.

Bu yılda ayrıca, İngiliz tarihçi Edward Gibbon'ın (1737-94) Roma İmparatorluğunun Yükselişi ve Çöküşü başlıklı eserinin ilk cildi yayımladı. Çalışması hassas bir konuyu işledi ve başarı kazandı. Kitap, Gibbon'ın gelecekte tarihçiler için bir mihenk taşı oluşturan kaynak metinlerin kullanımındaki objektif ve titiz metodolojisi bakımından da takdire değer nitelikteydi. Kitabın diğer beş cildi izleyen on yıl içinde yayımlandı.

Bavyera Veraset Savaşı, San Ildefonso İlk Antlaşması

Bavyera'da tahta kimin çıkacağı konusunda kargaşa yaşandı. Wittelsbach hanedanının son üyesi Elektör III. Maximilian Joseph (1727-77) öldü ve Palatine Elektörü Karl Thedoor tahta geçti. Meşru bir veliahtı olmayan Karl, gayrimeşru çocukları için ülke aradı. Avusturya imparatoru II. Joseph'la Aşağı Bavyera'nın bir kısmı karşılığında Avusturya Felemenk'inin bir bölümünü değiş tokuş eden bir antlaşma imzaladı. Antlaşma Prusya Kralı II. Friedrich'i kızdırdı ve 1779'da sona eren Bavyera Veraset Savaşı başladı.

İspanya ve Portekiz, Rio de la Plata bölgesi üzerindeki ihtilaflarını sonunda San Ildefonso İlk Antlaşması ile çözümlediler. İspanya Amazon Havzasındaki bir toprağı, Banda Oriental (günümüzde Uruguay) karşılığında Portekiz'e terk etti.

James Cook'un öldürülmesi, Milano'da La Scala açılıyor

İsim yaptığı iki başarılı keşif gezisinin ardından Kaptan James Cook üçüncü bir seferle 1776'da bu kez, Atlantik ile Pasifik okyanuslarını bağladığı düşünülen masalsı Kuzey Geçidini aramak üzere yola koyuldu. Hawaii Adalarıyla Avrupalıların ilk temasını 1778'de gerçekleştirmişti. Artrik dairesine doğru yoluna devam etti, ancak geçidi bulamadı. Daha sonra Hawaii'ye yelken açtı ve burada kaybolan bir kayık üzerine çıkan çatışmada Hawaii halkı tarafından 1779'da öldürüldü.

Milano'da büyük opera binası –La Scala– açıldı. Avusturya İmparatoriçesi Maria Theresa'nın himayesinde kurulan (şehir o dönemde Avusturya yönetimi altındaydı) opera daha önce yangında tahrip olan tiyatro salonunun yerini aldı. Yeni bina Santa Maria alla Scala Kilisesinin yerine inşa edilmiş ve masraflarını zengin hamiler üstlenmişti. Opera Antonio Salieri'nin (1750-1825) L'Europa riconosciuta adlı eserinin 3 Ağustostaki performansıyla açıldı.

Birinci Xhosa Savaşı

Boerlerin (Hollandaca konuşan yerleşimciler) Cape Town'un yüzlerce kilometre kuzeyindeki uzak bölgelere yerleşimcileri yerli Xhosa halkı için sorun yaratıyordu. Bu kabileler Boerlerin gelişinden çok önce bu topraklara yerleşmişti. Her iki grup büyükbaş hayvan besleyicisi olduğundan zengin otlaklar için rekabete girdiler.

Fish ve Sunday nehirleri arasında bir sınır tespit etmek için girişimler yapıldıysa da her iki grup da antlaşmaları ihlal etti. Gerilim, Xhosa'ların Boer hayvanlarına saldırması ve muhtemelen bir kabile üyesinin öldürülmesine karşılık olarak çobanları öldürmesiyle şiddetlendi. Boerler saldırıya geçerek 5000'den fazla hayvana el koydu.

Birinci Xhosa Savaşına yol açan bu çatışmalar otlaklara ve suya erişim sorunlarının neden olduğu ihtilafın temel nedenlerini çözemedi. Aralıklarla yaşanan çatışmalar 100 yıl daha devam etti.

Kronolojik özet

  • 15 Şubat 1775 / Papa VI. Pius, Papa XVI. Clemens'in yerini alır
  • 19 Nisan 1775 / Amerika Bağımsızlık Savaşı Lexington ve Concord muharebeleriyle başladı
  • 30 Temmuz 1775 / Kaptan Cook ikinci seyahatini tamamlayarak Porsmouth limanından karaya çıkar
  • 7 Kasım 1775 / Amerikan Bağımsızlık Savaşında Britanya için çarpışacak erkek kölelere özgürlük vaat edilir
  • 1775 / Maratha Konfederasyonu ile Britanya Doğu Hindistan Şirketi arasında Birinci Maratha Savaşı (1782'ye kadar)
  • 1775 / James Watt buhar motorunun patentini alır
  • 17 Şubat 1776 / Edward Gibbon (1737-94) Roma İmparatorluğunun Yükselişi ve Çöküşü'nün ilk cildini yayınlar
  • 1776 / Yazar Thomas Paine (1737-1809) Sağduyu başlıklı kitabını yayımlar
  • 4 Temmuz 1776 / Britanya Amerikan kolonilerinde Bağımsızlık Bildirgesi imzalanır
  • 1776 / İskoçyalı felsefeci Adam Smith (1723-1790) Ulusların Zenginliği başlıklı çalışmasını yayımlar
  • 1 Ekim 1777 / San IIdefonso Antlaşması Uruguay'ın İspanya mülkü oluşunu ve Amazon topraklarının Portekiz'e aidiyetini teyit eder
  • 1777 / Prusya ve Avusturya arasında Bavyera Veraset Savaşı (1779'a kadar)
  • 6 Şubat 1778 / Fransa resmi olarak Amerikan Devrim Savaşına Britanya'nın karşısında girer
  • 1778 / Knight-Wederbrun davasında köleliğin İskoçya'da uygulama alanı bulunmadığı kararı alınır
  • 14 Şubat 1779 / Kaptan Cook Hawaii adalarında üçüncü seyahati sırasında öldürülür
  • 1779 / İngilizler ve Boer yerleşimcileri arasında Xhosa Savaşları (1879'a kadar)