Dünya tarihi /1789–1791/ Fransız Devrimi başlıyor; Tenis Kortu Yemini, Bastille'in düşüşü, XVI. Louis'nin kaçışı ve halk egemenliği

Dünya tarihini anlattığımız yazı dizisinin doksan üçüncü bölümü

Fransa kralı XVI. Louis 1789'a kadar birçok krizle karşı karşıyaydı; sonu gelmeyen savaşlardan iflas etmiş, halk huzursuzluk içindeydi ve 1788'deki hububat kıtlığı ekmek isyanlarının çıkmasına yol açmıştı. Bunun üzerine Fransa'nın temsil meclisi olan Genel Meclis'in toplanmasına karar verildi. 1614'ten beri toplanmadığından ocak ve nisan ayları arasında temsilcileri seçmek için seçimler düzenlendi. Genel meclis üç sınıf veya tabakadan oluşuyordu: Birinci Sınıf (din adamları), İkinci Sınıf (soylular) ve Üçüncü Sınıf (halk). Meclis 5 Mayısta Versailles'da toplandı.

İlk mesele, Üçüncü Sınıfa ne kadar oy gücü verileceği üzerineydi. Birinci ve İkinci sınıflar, kişisel oy sistemi yerine sınıf esaslı oylamayı istediler, zira böylece halkın temsilcilerinin sayısı kendilerininkini geçmeyecekti. 17 Haziranda hüsrana uğramış olan Üçüncü Sınıf kendine bir Milli Meclis ilan etti ve soylular ve din adamları olmadan sürece devam etmeye karar verdi. Bu durum, yetkililerin onları normal toplantı salonuna almamalarına yol açtı ve onlar da XVI. Louis'nin kapalı tenis kortunu işgal ederek 20 Haziran'da Fransa'da bir anayasa yapılana kadar bir arada kalacaklarına yemin ettiler.

Bu yemin tarihe Tenis Kortu Yemini olarak geçti. Kral tarafından tasdik edilmediği gerekçesiyle onaylamayı reddeden Castelnaudary bölgesinden Joseph Martin Dauch dışında 577 temsilcinin hepsi yemini imzaladı.

Bastille'in düşüşü, İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi

XVI. Louis Üçüncü Sınıfın (halk) taleplerine boyun eğmekten başka bir seçeneği olmadığını düşündü ve soyluları ve din adamlarını 9 Temmuzda Milli Kurucu Meclis adı verilen meclise katılmaya çağırdı (meclis yine de Milli Meclis olarak anıldı).

Birkaç gün sonra Paris söylentilerle çalkalanıyordu; birliklerin Milli Meclis'i dağıtmak üzere şehre doğru yola çıktıkları da bu söylentilerinden biriydi. Buna karşılık olarak 14 Temmuz günü öğleden sonra Hotel des Invalides'den ele geçirilmiş silahlarla donanmış 600 kadar kişi hapishane olarak kullanılan ortaçağdan kalma Bastille kalesine saldırdı. O dönem Bastille'de sadece yedi mahkum vardı ancak monarşinin despotizmini simgeliyordu ve içeride halkın ele geçirmek istediği cephane bulunuyordu. Bir garnizon asker ve 98 saldırganın öldüğü ayaklanma artık harekete geçen Fransız Devriminin dönüm noktası oldu.

Temmuz sonu ve ağustos başlarında, hububat kıtlığı nedeniyle halihazırda huzursuzluğun hakim olduğu Fransız taşrasında söylentiler yayılmaya başladı. Toprakları ezip geçen haydutlar korku salıyor, yakılan ekinler hakkında hikayeler anlatılıyordu. Büyük Korku olarak bilinen bu dönemde birçok köylü paniğe kapıldı ve silahlanarak soylulara ve şatolara saldırdılar.

Milli Kurucu Meclis 4 Ağustosta durumu kontrol atlına almak için feodalizm ile aşar vergisini kaldırma kararı aldı. 24 Ağustosta da "insanların özgür olarak doğduklarını, özgür ve eşit haklara sahip olarak kalacakları''nı ve "egemenliğin tüm kaynağının millet" olduğunu ilan eden İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayımlandı.

Bu çalkantılı dönemde sansüre uğramayan gazeteler olayları haber verdi ve insanların fikirlerini ifade edebilecekleri siyasi kulüpler oluşturuldu. Yeni özgürlükler ve büyük toplumsal reformlara rağmen Devrim henüz çocukluk aşamasındaydı ve Fransa'nın geleceği açık değildi.

Fransız kolonilerinde ayaklanma, Milli Meclis dini tarikatları kapatıyor

Paris'teki olayların haberi Fransız kolonilerine yayıldı. Milli meclis, köleliğin İnsan Hakları Bildirisinde savunulan düşüncelerle uyuşmadığını biliyordu. Özgür siyahilerin Fransa ve imparatorluğunda karşılaştığı eşitsizlikler de bu çerçevedeydi.

Fransız imparatorluğunun bir parçası, Hispaniola Adasının bir yarısını kapsayan Saint-Domingue (Haiti) bölgesiydi, diğer yarısı ise İspanya'ya ait Santo Domingo'ydu (Dominik Cumhuriyeti). 1790'da Saint Dominique'den iki zengin melez çiftçi Vincent Oge (1750-91) ve Julien Raimond (1744-1801) Paris'e gelmişlerdi ve mülk sahibi olduklarından tam haklara sahip olmaları gerektiğini öne sürdüler. Oge meclisin bu konuda beyaz çiftçilerle karşı karşıya gelmek istememesinden hiddete kapıldı ve protestosunu Saint Dominique'te sürdürdü. 200 kadar taraftarıyla birlikte Grande-Riviere şehrinde bir ayaklanma başlattı. Ayaklanma süratle bastırıldı ve Oge Santo Domingo'ya kaçtı.

Milli Meclis 1790 yılında soyluluğu resmen yasaklayarak ve dini tarikatları kapatarak yeni bir anayasa üzerinde çalıştı.

ABD'de General Josiah Harmar (1753-1813) bir Amerikalı yerli koalisyonu tarafından tuzağa düşürüldü. Kuzeybatı Ülkesi'ndeki Maumee Nehri (Ohio) yakınındaki saldırı Şef Küçük Kaplumbağa (1752-1812) yönetmişti. Harmar'a yerlilere karşı bir sefere çıkması talimatı verildiyse de 1100 milis ve 320 askerden oluşan kuvveti geri çekilmek zorunda kaldı.

Vincent Oge ve Jean Baptise Chavannes'in infazı, Kölelerin ayaklanması

Ocak ayında, Vincent Oge ve 1790 ayaklanmasında ona yardımcı olan Jean Baptise Chavannes, İspanya kolonisi Santo Domingo'da saklanıyorlardı. Ancak İspanyollar tarafından Saint-Domingue'ye iade edildiklerinde bir teker üzerinde kemikleri kırıldı ve başları sırıklara geçirildi. Bu durum Fransa'da büyük bir öfkeyle karşılandı ve mayıs ayında siyasi haklar özgür anne babadan doğdukları takdirde renkli özgür insanlara da tanındı.

Saint-Dominigue'deki köleler de Paris'teki olaylar hakkında haber ve söylentiler duymuş ve köleliğin kaldırılmasını ummaya başlamıştı. Sonunda Fransa'nın haklarını tanınmasını beklememeye karar verdiler.

Sıcak bir ağustos akşamında Dutty Boukman adında bir köle önderi (?-1791) Bois-Caiman'daki bir voodoo törenine katılan köleleri topladı ve "hepimizin içinde konuşan bağımsızlığın sesini dinlemelerini" istedi. Bir hafta sonra Boukman ve taraftarları adanın kuzeyinde kitlesel bir ayaklanma başlattı. Mülklere saldırarak köle sahiplerini öldürdüler, aletleri imha ettiler ve şeker kamışı tarlalarını ateşe verdiler. Sayıca üstündüler: Saint-Dominigue'nin köle nüfusu beyazlardan 15 kat daha fazlaydı. Daha önceki ayaklanmaların tersine bu ayaklanmanın önünün alınamayacağı ortaya çıkacaktı.

Fransa'da XVI. Louis ve ailesi doğu sınırındaki kralcıların kalesi Montmedy'ye kaçmaya çalıştı. Ülkenin kuzeydoğusundaki Varenness'e eriştiklerinde durduruldular ve Paris'e dönmeye zorlandılar. Bu başarısız kaçma teşebbüsünden sonra Louis bir hükümdar olarak tüm itibarını kaybetti.

Kronolojik özet

  • Ocak 1789 / Fransa'da Genel Meclis toplanır
  • 4 Şubat 1789 / George Washington (1737-99) ABD'nin ilk başkanı seçildi (1797'ye kadar)
  • 1789 / Afrika'da çocuk yaşta kaçırılan bir kölenin hayatını konu alan Olaudah Equiano'nun özgeçmişi yayınlanır
  • 7 Nisan 1789 / III. Selim (1761-1808) Osmanlı sultanı oldu
  • 28 Nisan 1789 / İngiliz denizci Fletcher Christian önderliğinde HMS Bounty gemisinde isyan
  • 3 Haziran 1789 / Alexander Mackenzie, Mackenzie nehrini keşfetmek için Orta Kanada'dan Arktik Okyanusuna kanoyla seyahate çıktı
  • Haziran-Temmuz 1789 / İspanya Kuzeybatı Pasifik'te üç İngiliz gemisini tutsak alarak Nootka Sound krizinin çıkmasına yol açar
  • 20 Haziran 1789 / Tenis Kortu Yemini edildi
  • 14 Temmuz 1789 / Bastille baskını
  • 26 Ağustos 1789 / İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayımlandı
  • 22 Eylül 1789 / Ruslar Rus-Osmanlı Savaşı sırasındaki Rimnik Muharebesinde Osmanlıları hezimete uğrattı
  • 25 Eylül 1789 / ABD Kongresi ABD Anayasasına on değişiklik getiren Haklar Yasasını önerir
  • 1790 / II. Leopold (1746-91) Kutsal Roma İmparatoru olur
  • 1790 / Üçüncü İngiliz-Maisur Savaşı (1792'ye kadar) Tipu Sultan'ın yenilmesine yol açar
  • Ekim 1790 / Vincent Oge ve Jean Bapiste Chavannes Fransa'nın Saint-Domingue adasında ilk ayaklanmaya önderlik eder
  • 14 Ağustos 1790 / Rus-İsveç Savaşı Varala Antlaşmasıyla sona erdi
  • 2 Mart 1791 / Semafor telgrafı Fransa'da tanıdıldı
  • 1791 / Berlin'in anıtsal Brandenburg Kapısı tamamlanır
  • 21 Haziran 1791 / XVI. Louis ve kraliyet ailesi Paris'ten kaçmaya çalıştı
  • 20 Ağustos 1791 / Danimarkalı denizci Vitus Jonas Bering Alaska'yı keşfetti
  • 1791 / Anayasa Kanunu Kanada'yı Yukarı ve Aşağı Kanada halinde ikiye böler
  • 21 Ağustos 1791 / Saint-Domingue'de büyük çaplı köle isyanı başladı
  • 30 Eylül 1791 / Mozart'ın Sihirli Flüt operası ilk defa Viyana'da icra edildi
  • 5 Aralık 1791 / Avusturyalı besteci, Wolfgang Amadeus Mozart öldü (d. 1756)