Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1826–1832/ Yunanistan'ın bağımsızlığı, Fransa'nın Cezayir işgali, Belçika Devrimi

Rusya'yla İran arasındaki gerilim, 1825'te İranlıların Kafkas bölgësindeki Gürcistan topraklarını geri almaya çalışmasıyla yeniden başladı (bkz. 1813). Ancak 26 Eylül 1826'da Gence Savaşında uğradığı ezici yenilgi İran'ın ilerlemesini durdurdu. Rusya birlikleri bunun ardından İran'a ilerleyerek Tahran'ı aldı ve İranlıların teslim olmaktan başka çaresi kalmadı. Müzakere edilen Türkmençay Antlaşmasıyla Rus sınırı Aras Nehriyle belirlendi ve Kafkas toprakları da Rusya'ya iade edildi.

Hawaii'de ABD'li misyonerler adaya yerleşmeye başladı ve Amerika krallığın en büyük ticaret ortağı haline geldi. ABD artan çıkarlarını korumaya çalışmakta, bu nedenle muhtemel Avrupa rekabeti durumunda ticaret düzenlemelerini resmiyete dökmeye çalıştığından Kral III. Kamehameha'yı (1813-54) 1826 Hawaii-Birleşik Devletler Antlaşmasını imzalamaya ikna etti. Antlaşma iki ülke arasında dostça siyasi ve ticari ilişkiler sürdürülmesini öngördü.

Fransa'da mucit Joseph-Nicephore Niepce (1765-1833) Le Gras'da Pencereden Bir Manzara adıyla tanınan, Fransa'da bir çiftlik avlusunu gösteren dünyanın ilk fotoğrafını çekti. Küçücük tek delikli bir karanlık kutu olan ve modern fotoğraf makinesinin atası kabul edilen camera obscura'dan geçen ışığı sekiz saat boyunca kalaylı bir tepsiye yansıtma tekniğìni kullandı.

Yunanistan'ın bağımsızlık denemesi, Navarin Muharebesi

Yunanistan'ın Osmanlı İmparatorluğuna karşı savaşı devam ederken komşu devletler çatışmanın sona erdirilmesi çağrısında bulunmaya başladılar. Britanya, Fransa ve Rusya 6 Temmuzda bir araya gelerek bağımsız bir Yunan devletinin kurulmasını talep eden Londra Antlaşmasını imzaladı. Osmanlı, Yunanlıları yenecek kara ve deniz kuvvetlerine sahip olduklarına emin olduğundan bu talebi reddetti.

20 Ekimde Osmanlı-Mısır filosu, Navarin Muharebesinde Britanya, Fransız ve Rus gemilerinden oluşan bir donanma filosuyla karşı karşıya gelince Osmanlının gücü sınanmış oldu.

Rus-Avrupa gemileri Osmanlı filosunun dörtte üçünü batırdı ve bu alçaltıcı yenilgi Osmanlı birliklerinin 1832'de bağımsızlığını kazanan Yunanistan'dan çekilmesine sebep oldu.

Montevideo Antlaşması, Rusya'nın Varna işgali

Montevideo Antlaşması ile Uruguay'ın bağımsızlığı Ağustos 1828'de tanındı. O dönemde Banda Oriental adıyla tanınan bölge Brezilya ile Arjantin arasında ihtilaf konusu olmuştu. İspanya idaresi altında bulunmuş, ancak Güney Amerika'daki bağımsızlık savaşları sırasında Jose Gervasio Artigas'ın (1764-1850) önderliğinde ülke 1815 yılında İspanya ve Arjantin'den bağımsızlığını kazanmıştı. Fakat ertesi yıl Brezilya ülkeyi işgal etti. Bu durum Juan Antonio Lavalleja (1784-1853) önderliğindeki "otuz üç ölümsüzler" adıyla bilinen grubun yeni bir savaş başlatmasına yol açtı. Lavalleja, Arjantin'in desteğiyle Brezilya kuvvetlerini mağlup etti ve bağımsız Uruguay'ı kurdu.

Rusya'nın Vidin de Varna'yı (günümüzde Bulgaristan'da) ele geçirmesiyle toprak ihtilafları Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasındaki bir başka çatışma konusu olmuştu.

1829 Roma Katolik Yardım Yasası, Buharlı lokomotiflerin yarışı

Birlik Yasası'nın ardından (bkz. 1801) İrlanda üzerinde tartışmalar yoğunluk kazandı. Katolik hukukçu Daniel O'Connell, İngiltere'nin Katolik karşıtı kanunlarını feshedilmesini isteyerek İrlanda halkını temsil etme iddiasında bulunamayacağını öne sürdü. Ayrıca Katolik kurtuluşu için kitlesel gösteriler düzenledi. O'Connell 1828'de parlamento seçimlerinde aday oldu ve kazandı, fakat Katolik inancı yüzünden hükümete girmesine izin verilmedi. Ancak başarısı, Katolik olmamakla birlikte İrlandalı olan İngiliz Başbakanı Wellington Dükü Arthur Wellesley'nin (bkz. 1805) dikkatini çekti. Katoliklerin de İrlanda ve İngiltere'de parlamento seçimlerine girmesine ve devlet hizmetlerine alınmalarına imkan tanıyan 1829 tarihli Katolik Mağduriyetinin Giderilmesi Yasasının çıkartılmasını sağladı.

İngiltere'nin başka bir yöresinde mucit George Stephenson, Rocket adlı, saatte 58 kilometre gibi rekor bir hızla erişebilen yeni bir lokomotif motorunu tanıttı. Liverpool ve Manchester Demiryolu en iyi motor yarışmasına giren Rocket açık arayla birinci oldu.

Bu yıl aynı zamanda ABD'de ilk Amerikan buhar lokomotifi Tom Thumb'ın yapılmasıyla demiryolu sektörünün gelişmesine sahne oldu. 1830'da buhar gücünün üstünlüğünü kanıtlamak için atlı arabaya karşı bir yarışma düzenlendi. Atın, lokomotifteki teknik bir sorundan dolayı yarışı kazanmasına rağmen istenilen mesaj verildi ve Baltimore ve Ohio Demiryolllarının sahipleri buharlı trenlere geçilmesine karar verdiler.

Temmuz Devrimi, Fransa'nın Cezayir işgali

Avrupa bir önceki on yılın karışıklıklarından tam olarak kendine gelememişken Fransa X. Charles'ın tahttan inmesine ve yerine Orleans Dükü Louis-Philippe'in (1830-48) gelmesine yol açan Temmuz Devrimiyle karıştı. İsyan Charles'ın basın özgürlüğünü askıya almak ve birçok kişinin oy hakkını yitireceği seçim yasası değişiklikleri gibi baskıcı kararnameler uygulamaya sokma gayretleri nedeniyle tetiklenmişti.

Louis-Philippe'in tahta geçmesi aristokrasi yerine baş destekçisi olan burjuvazinin iktidara gelmesinin işaretini verdi ve 1848 yılına kadar tahtta kaldı.

Bu sırada İtalyan ve Alman krallıklarında da ayaklanmalar meydana gelmekteydi; ve Rusya'da Rus idaresi altında yaşayan Polonyalılar çara karşı isyan etti. Bu dönemde ayrıca Fransız birlikleri kontrolü almak üzere Cezayir'e geldi. Birkaç yıl önce 1827'de yerel Osmanlı hükümdarı Hüseyin Dayı'nın (1818-38) Fransız konsolosuna elinde sineklikle vurarak Fransızlar savaş açmak için bahane sağlamıştı. Gerilimin kaynağı Fransa ile Hüseyin Dayı arasında ödenmemiş bir borç sorunuydu. Fransa'nın Cezayir'i ablukası sırasında mesele tırmandı. Fransızlar 5 Temmuzda Fransız bayrağını Cezayir şehrine dikmişlerdi ve bu olay Kuzey Afrika ülkesinde Fransız idaresinin başlangıcını belirledi.

Güney Amerika'da siyasi ittifaklar da kırılgandı. Simon Bolivar 1830'da ölümünden önce yeni cumhuriyetler arasında siyasi birlik rüyasını sona erdiren Venezuela ve Ekvador'un Büyük Kolombiya'dan ayrılışını görmüştü.

Daha kuzeyde ABD'deki artan sayıda yerleşimci batıya doğru gidiyordu. Bu hareket yük kervanı olarak tanındı. Sahip olduğu her şeyi beraberlerine alarak at arabalarıyla gruplar halinde seyahat eden yerleşimciler çiftlik kurmak ve arazilere yerleşmek üzere bilinmeyen topraklara gittiler.

Bu sırada doğuda yerleşmeyi kolaylaştırmak üzere ABD hükümeti 1830'da Yerli Techir Yasasını çıkardı. Yasa Amerikan yerlilerini yasak haklarından mahrum etti ve ülkenin güneydoğusundaki topraklarından ayırarak az nüfuslu Mississippi bölgesinin batısına taşınmak zorunda bıraktı. Bu yer değiştirme sayısız ölümle sonuçlandı.

1831 Belçika Devrimi, Britanya Reform Yasası

Felemenk Krallığı da Avrupa'yı saran Viyana Kongresi (bkz. 1815) Fransız idaresi altındaki Belçika topraklarını Hollandalılarla birleşmeye zorlayarak Rusya ve Fransa arasında bir tampon yaratmıştı. Bu hareket halk tarafından benimsenmedi ve aradan geçen zamanda gerilimler büyüdü.

Fransa'daki olaylardan ilham alarak 1830'da Belçika Devrimi başlamıştı. Sonuç, Felemenk Krallığından kesin bir kopmaydı. Yılın ilerleyen döneminde anayasal monarşi ve bir parlamenter sistem kuran bir anayasa yayınladı. Yeni Belçika devleti Britanya ve Fransa tarafından 20 Ocak 1831'de resmi olarak tanınsa da Felemenk tarafından tanınmadı. Belçikalılar Avrupa'nın büyük devletleriyle doğrudan bağlantısı olmayan bir hükümdar seçmek zorunda kaldılar. Sonuçta İngiliz Kraliçesi Victoria'nın dayısı Saxe-Coburg-Saalfeld hanedanından Leopold'de karar kıldılar ve I. Leopold 1865'e kadar hükümdarlığını sürdürdü.

Aynı yıl Mısır, 1840'da yeniden Osmanlılara iade etmek zorunda bırakılana kadar Suriye'yi ilhak etti.

Britanya'da 1830'larda kargaşa ve toplumsal değişikliklere sahne oldu. Zamanı geçmiş seçim sistemi hakkında kamuoyunda artan bir memnuniyetsizlik vardı (bkz. 1819). Oyların aktarılmasını ve sandalyelerin soyluların elindeki "çürük" seçim bölgelerinden alınarak daha yoğun nüfuslu sanayi şehirlerine dağıtılmasını amaçlayan bir yasa hazırlandı. İlk Reform Yasası parlamentodan geçemedi.

Bu durum birçok şehirde ciddi ayaklanmalara ve başbakan Charles Grey'in (1764-1845) bu konu üzerine istifa tehdidiyle siyasi kriz boyutuna ulaştı. Yasa tasarısı en sonunda 4 Haziran 1832'de kanunlaştı. Bu yasal düzenleme daha çok sayıda orta sınıf mensubuna oy hakkı tanıdı ancak işçi sınıfı ve kadınlar yine seçim sistemi dışında kaldı.

Kronolojik özet

  • 1826 / Britanya kölelik karşıtı saldırılara karşı üs yapmak için Fernando Pö'yu (Batı Afrika) işgal etti
  • 1826 / Penang, Malakka ve Singapur'u kapsayan Britanya Boğazlar yerleşimi kurulur
  • 16 Temmuz 1826 / İranlıların Gürcistan topraklarını tekrar alma teşebbüsleri nedeniyle Rus-İran Savaşı başladı (1828'e kadar)
  • 6 Temmuz 1827 / Fransa, Britanya ve Rusya arasında Londra Antlaşması imzalandı; Yunanistan'da ateşkesi kabul etmesi için Osmanlı'ya çağrı yapıldı
  • 20 Ekim 1827 / Rus-Avrupa filosu Osmanlı donanmasını Navarin Muharebesinde yendi
  • 1827 / Romanyalı Petrache Poenaru (1799-1875) dolma kalemi bulur
  • 27 Ağustos 1828 / Uruguay'ın bağımsızlığı antlaşmayla tanındı
  • 1828 / Rusya Ermanistan'ı ele geçirir ve Osmanlılarla savaş ilan eder (1829'a kadar)
  • 22 Eylül 1828 / Güney Afrika Zulu Krallığı önderi Shaka Zulu öldürüldü
  • 4 Mart 1829 / Andrew Jackson (1767-1845) yedinci ABD başkanı seçilir (1837'ye kadar)
  • 1829 / Katolik Yardım Yasası Katoliklerin vekil olarak meclise girmesini sağlar
  • 1829 / Louis Braille (1809-52) körler için okuma sistemini kullanarak hazırladığı ilk kitabı Fransa'da yayınlar
  • 1830 / Venezuela ve Ekvador Büyük Kolombiya'dan çekilir
  • 1830 / Fransızlar Cezayir'i işgal eder ve ülkeyi idaresi altına alır
  • 7 Şubat 1830 / Belçika anayasası tanındı, Belçika bağımsızlık ilan etti
  • 26 Mayıs 1830 / ABD Kongresi Yerlilerin Taşınması Yasasını kabul et^ti
  • 26 Haziran 1830 / IV. William (1765-1837) Britanya tahtına çıktı
  • 1830 / Avrupa'da ilk isyan ve liberal siyasi reformlar talebiyle başlayan toplumsal huzursuzluk
  • 9 Ağustos 1830 / Louis Philippe (1773-1850) Paris'te devrimden sonra Fransa kralı ilan edildi
  • 25 Ağustos 1830 / Belçika devriminin başlaması (1831'e kadar)
  • 29 Kasım 1830 / Rusya'ya karşı Polonya ayaklanması
  • 1831 / Mısır Suriye'yi işgal eder (1840'a kadar)
  • 1831 / İlk resmi Osmanlı gazetesi Takvim-i Vekayi yayınlanmaya başlar
  • 21 Ağustos 1831 / ABD'deki Nat Turner köle isyanı nedeniyle Virginia'da 50'den fazla beyaz hayatını kaybetti
  • 4 Haziran 1832 / Britanya Parlamentosu seçim sistemine önemli değişiklikler getiren Reform Yasasını kabul etti
  • 1832 / Rusya Varşova Dükalığını ilhak eder
  • 30 Ağustos 1832 / Londra Antlaşması ile bağımsız bir Yunanistan kuruldu ve monarşi rejimi tesis edildi