Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1865–1869/ Alaska ABD'ye satılıyor, Abraham Lincoln'ün ölümü, Üçlü İttifak Savaşı, Meiji Restorasyonu

Abone Ol 

Amerikan İç Savaşı sona yaklaşmıştı. Birlik kuvvetleri bahar aylarında Konfederasyon başkenti Richmond'u ele geçirmiş ve bazı yenilgilerden sonra Konfederasyon generali Robert E. Lee (1807-70) 9 Nisanda teslim olmaktan başka yol bulamamış ve ABD tarihindeki en kanlı çatışmanın sonu gelmişti. Savaşın sonucu ABD'nin bütünlüğünü korumuş, ancak 600.000 insanın ölümüne ve yarım milyon insanın yaralanmasına yol açmıştı. Yeni kazanılan barış kısa süre içinde lekelendi; Birlik zaferinden birkaç gün sonra Başkan Lincoln Washington'da Ford tiyatrosunda katıldığı bir temsil sırasında locasına giren Konfederasyon yanlısı John Wilkes Booth tarafından silahla öldürüldü. Lincoln ertesi gün, 15 Nisan sabahı hayatını kaybetti.

Amerikan İç Savaşı bitmişti, ancak Meksika hala karışıktı. Başkan Andrew Johnson'ın (1808-75) Fransızların Meksika'ya müdahale etmesine karşı çıkması nedeniyle ABD birlikleri bu ülkeye gönderilmişti (bkz. 1863).

Daha güneyde, Paraguay ile komşuları Uruguay, Brezilya ve Arjantin arasında savaş çıkmıştı. Brezilya 1864'te yönetimindeki partinin devrilmesine yardım etmek amacıyla Paraguay'ı işgal etti. Bunun karşılığında Paraguay Başkanı Francisco Solano Lopez (1827-70) Brezilya'ya ve kısa süre sonra da Arjantin'e savaş ilan etti. Uruguay'ın Brezilya'yla ittifak kurmasında Üçlü İttifak Savaşı (veya Paraguay Savaşı) başlamış oldu. Lopez, 1 Mart 1870'te savaş sırasında öldürüldü ve bir barış antlaşması yapıldı. Savaş Paraguay'ı büyük ölçüde tahrip etti ve nüfusunu 525.000'den 221.000'e düşürdü.

Jamaika'da hükümet tarafından ekebilecekleri arazi verilmeyen bir grup köylünün, bölge konseyinin bir toplantı sırasında Morant Körfezinde mahkeme salonunu basmasıyla çıkan çatışmada 19 beyaz yaşamını yitirdi. Buna karşılık olarak Vadi Edward Eyre sıkı yönetim ilan ederek topluluğa karşı acımasız bir saldırı başlattı ve yüzlerce kişiyi öldürerek daha fazla sayıda siyahı da tutuklattı. Bu haberler Britanya'ya eriştiğinde kamuoyunda büyük bir etki yarattı ve Eyre görevinden alındı.

Peru ve Şili'nin İspanya'yla savaşı

Peru 1866'da Şili ile birlikte İspanya'ya savaş ilan etti. Savaşın nedeni İspanyol göçmenlerinin Kuzey Peru'daki Talambo arazisinde Perulu işçilerin saldırısına uğradıkları, 1862'deki Talambo Olayına uzanıyordu. Tazminat talepleri reddedilen İspanya 1864'de Peru sahili açığındaki Chincha Adalarına el koydu. Bu adalar gübre olarak kullanılan guano bakımından zengindi. İspanya 1865'te adaları iade etmesinin karşılığında 3 milyon peso istedi.

İLGİLİ:  Zombi geyik hastalığı nedir: İnsanlara bulaşır mı?

Perulu General Mariano Ingacio Prado Ocak 1866'da İspanya'ya savaş ilan etti. Güney Amerika'da İspanya'nın yeniden ortaya çıkmasından endişe eden Şili de Uruguay'a katıldı. İspanyol gemileri limanlarını kapatmaya çalışan Şili'nin Valparaiso limanını 31 Mart, Peru'nun Callao limanını 2 Mayısta bombaladı ve bunun ardından ertesi hafta bir ateşkes antlaşması imzalandı. Bu, İspanya'nın Güney Amerika'da toprak elde etmek için son girişimi oldu.

ABD Alaska'yı satın alıyor, I. Maximillian'ın idamı

Fransa'nın Meksika'nın idaresini ele geçirme girişiminin (bkz. 1863) ABD kuvvetlerinin gelişiyle başarısızlığa mahkum olduğu anlaşıldı. Fransa kendisinin ve Meksikalı monarşistlerin tahta çıkardığı Meksika İmparatoru I. Maximillian'ı kaderine terk etti. Liberal güçlerin ele geçirdiği Maximillian askeri mahkemede yargılandı ve 19 Temmuzda idam edildi. Ardından Benito Juarez başkanlık makamına döndü.

Daha doğuda ABD'nin büyüklüğü Rusya'dan Alaska topraklarının satın alınmasıyla muazzam ölçüde arttı. 7.2 milyon dolar karşılığında ABD 1.717.856 kilometre kare toprak kazandı.

Avrupa'da Karl Marx dünyanın en etki yaratan kitaplarından biri olan üç ciltlik Das Kapital'ın ilk cildini yayımlamıştı. Kitap, kapitalist sistemi inceleyerek sınıfsal ve toplumsal ilişkilerin yapısı konusunda daha geniş ekonomik ve tarihi sorulara cevap vermeye çalıştı.

Prusya'da Avusturya'yla gerilimler bir önceki yıl Yedi Hafta Savaşının çıkmasına yol açmıştı. Savaş sonunda varılan Prag Antlaşması hükümlerine göre Prusya, Schleswig-Holstein, Hanover, Hesse-Kassel, Nassau ve Frankfurt'u alarak Kuzey Alman Konfederasyonunu kurma imkanını elde etti. Prusya Kralı I. Wilhelm (1797-1888) Başbakan Otto von Bismarck'ın desteğiyle devletin başına geçti. Avusturya ayrıca Venetila (Venedik) üzerindeki hakimiyetinden vazgeçerek bölgenin İtalya ile birleşmesine izin verdi.

Meiji Restorasyonu, Küba ve Porto Riko isyanları

Japonya'da Tokugawa şogunluğunun 1868'de iktidardan düşmesi ve İmparator Meiji Tenno'nun (1852-1912) yetkileri eline almasıyla ada soyutlanma siyasetini terk etti ve Japonya'ya nüfuz etmeyi (bkz. 1853) talep eden Batılı güçlere karşı durabilmek maksadıyla bir Batılılaşma programı başlattı. Meiji Restorasyonu olarak bilinen bu dönem, 1890'da anayasal bir hükümet kurularak feodalizmin sonlandırılması, milli bir ordunun kurulması, vergi sisteminin uygulanması yönünde temelden sosyal reformların yapıldığı bir zaman dilimiydi. Tüm bu dönem boyunca demiryolları ve telgraf sistemi ülkeye getirilerek altyapının yenilenmesinde büyük aşamalar kaydedildi.

Küba'da İspanyol rejimine karşı memnuniyetsizlik artıyordu. Kraliçe II. Isabella (1830-1904) askeri darbeyle İspanya'da tahttan indirildiğinde bağımsızlık isteyen Kübalılar adalarındaki İspanyol idaresine karşı savaş başlatmak için uygun bir bahane bulmuş oldular. Grito de Yara (Yara'nın Çığlığı) adıyla tanınan Carlos Manuel de Cespedes önderliğindeki bu isyan Kübalı isyancıların yenilgisiyle biten On Yıl Savaşlarını (1868-78) başlattı. Aynı yıl Porto Riko'da da İspanyol idaresine karşı bir isyan çıktı. Lares isyanı ya da Grito de Lares, Küba isyanı gibi kısa sürdü ve başarısızlığa uğradı.

İLGİLİ:  Intel ve Microsoft, Huawei bilgisayarlara desteğini sürdürecek

Güney Afrika'da Britanya idaresi yayılmaktaydı. Boer yerleşimcileri Cape kolonisinden ayrılmış ve komşu Basutoland dahil olmak üzere yerel kabilelerden toprak ele geçirmekteydiler. Sotho halkının başkanı I. Moshoeshoe (y. 1786-1870) Boerlerin Sotho topraklarına yönelik saldırılarına karşı Britanya'nın yardımını talep etti ve sonuçta krallığı koruma altına alınarak 1868'de Britanya krallığına bağlandı. Moshoeshoe'nin 1870'teki ölümünden sonra krallığı Sotho halkının görüşü alınmadan Cape kolonisine dahil oldu.

On Beşinci Değişiklik, Süveyş Kanalı bitiyor, Güney Afrika'da elmas

Savaştan zarar gören ABD'nin güneyi yeniden yapılanırken Kongre, oy hakkını köle olsun olmasın tüm siyah Amerikalılara genişleten bir anayasa değişikliğini -1869 yılında eyaletler tarafından onaylandı- kabul etti. On Beşinci Değişiklik "Birleşik Devletler vatandaşlarının seçme halkları, ne Birleşik Devletler tarafından ne de herhangi bir devlet tarafından ırk, renk veya geçmişteki esirlik vasfı dolayısıyla nezi veya takyit olunamaz" hükmünü getirdi.

Bu esnada ABD'deki batıya doğru genişleme, demiryollarının kurulmasının da etkisiyle artmaya devam etti. 1869'da Central Pacific Railroad kıtalararası ilk demiryolunu tamamlamıştı. Demiryolunun bir bölümü California'da Sacramento'dan başlayarak doğuya yöneldi ve 10 Mayıs 1869'da Utah, Promontory'deki mevcut hatlarla birleştirildi. Demiryolunun bu kısmındaki çalışmaların büyük bölümünde 10.000'den fazla Çinli göçmen işçi çalıştı. Hattın inşaatı ABD'deki kıyıdan kıyıya hızlı seyahate olanak tanıyarak Batı bölgelerine yerleşim yerlerinin kurulmasını daha da kolaylaştırdı.

Bir diğer mühendislik harikası olan Süveyş Kanalı da bu dönemde tamamlandı (bkz. 1859) On yıl süren inşaatın ardından bu kanal Akdeniz'i Karadeniz'le bağladı ve Hint Okyanusu'na daha çabuk erişimi sağladı.

1866'da Güney Afrika'nın Kuzey Cape eyaletinde elmaslar keşfedildi ve kısa süre sonra Boerler, Britanyalılar ve yerli halk bu madenleri işletmek için bir yarışa girdi. Britanyalılar süratle devreye girip bölgeyi ilhak ederken binlerce maden arayıcı da şansını denemek için buraya geldi.

Kronolojik özet

  • 1865 / Arjantin, Brezilya ve Uruguay'ın oluşturduğu bir ittifak ile Paraguay arasındaki Üçlü İttifak Savaşı (1870'e kadar)
  • 9 Nisan 1865 / Konfederasyon Generali Robert E. Lee'nin General Ulysses S. Grant'a teslim olmasıyla Amerikan İç Savaşı fiilen sona erdi
  • 14 Nisan 1865 / Abraham Lincoln'ün öldürülmesi (d. 1809)
  • 23 Haziran 1865 / Amerikan İç Savaşındaki son önemli isyancı ordu Oklahoma topraklarında teslim olur
  • 31 Temmuz 1865 / Dünyanın ilk dar hatlı demiryolu Avustralya'nın Queensland eyaletinin Grandchester şehrinde açıldı
  • 16 Ağustos 1865 / Dominik Cumhuriyeti İspanya'dan bağımsızlığını elde etti
  • 11 Ekim 1865 / Paul Bogle Jamaika'da Moran Bay İsyanına önderlik eder
  • 10 Aralık 1865 / II. Leopold Belçika kralı oldu
  • 1866 / İspanya Peru açıklarındaki Chincha adasını elinde tutmayı başaramaz
  • 14 Haziran-23 Ağustos 1866 / Prusya'nın Holstein Dükalığını işgali üzerine Avusturya-Prusya Savaşı başladı
  • 1866 / Rus romancı Fyodor Dostoyevski (1821-81) Suç ve Ceza'yı yayınlar
  • 14 Ekim 1866 / Fransız birlikleri Cizvit rakiplerinin öldürülmesine karşılık olarak Kore'nin Gangwa Adasına konuşlanır
  • 11 Ocak 1867 / Benito Juarez Meksika Devlet başkanı seçildi
  • 30 Ocak 1867 / Japonya'da İmparator Kömel ölür, yerine Veliaht Prens Mutsuhito geçer
  • 1867 / Avusturya-Macaristan ikili Monarşisi tesis edilir
  • 1867 / Karl Marx Das Kapital'in ilk cildini yayınlar
  • 19 Haziran 1867 / Meksika İmparatoru I. Maximilian idam edilir
  • 18 Ekim 1867 / ABD'nin Alaska topraklarını Rusya'dan almasının ardından egemenliğin devri töreni düzenlenir
  • 1867 / Güney Afrika'da elmas madenleri bulunur
  • 18 Ağustos 1868 / Fransız gökbilimci Pierre Janssen (1842-1907) Helyum'u keşfeder
  • 1868 / Japonya'da Meiji dönemi sosyal ve siyasi reformları başlar (1912'ye kadar)
  • Eylül 1868 / İspanya Kraliçesi II. Elizabeth liberal başkaldırısı sırasında ülkeden kaçmak zorunda kalır
  • 23 Eylül 1868 / Porto Riko'nun İspanya'dan bağımsızlık mücadelesi olan El Grito de Lares başarısızlıkla sonuçlanır
  • 1 Ekim 1868 / V. Rama (1853-1910) Tay tahtına gelir ve bir reform dönemi başlatır
  • 10 Ekim 1868 / Küba İspanya yönetimine karşı On Yıl Savaşını başlatır
  • 3 Şubat 1869 / ABD'de yaşayan azat edilmiş kölelere oy hakkı veren 15. Değişiklik kabul edildi
  • 24 Mart 1869 / Titokowaru'nun Savaşı (Yeni Zelanda kara savaşları) Maorilerin teslim olmasıyla sona erdi
  • 4-10 Mayıs 1869 / Japonya İmparatorluk Donanması ile Tokugawa Şogunluğu arasında yapılan Hakogate Deniz Savaşı (Meiji Restorasyonu)
  • 10 Mayıs 1869 / ABD'de Orta Pasifik Demiryolu'nun tamamlanması
  • 17 Kasım 1869 / Süveyş kanalının açılması