in

Dünya tarihi /1870–1874/ Fransa-Prusya Savaşı, Paris Komünü, İlk renkli fotoğraf, Üç İmparator Birliği

Fransa-Prusya Savaşı (Franco-Prussian War)

Prusya'nın Yeni Hafta Savaşındaki (bkz. 1867) zaferi Almanya'nın birliği hedefini, bu kez güney Alman devletlerini birliğe dahil ederek sürdürmesi için itici güç sağladı. Almanya, Prens Leopold von Hohenzolern-Sigmaringen'in (1835-1905) Kraliçe II. Isabella'nın 1868'de tahttan indirilmesinden sonra boş kalan İspanya tahtına geçirilmesi için de girişimler bulunmuştu.

III. Napoleon'dan kaynaklanan yoğun Fransız diplomatik baskısı buna engel oldu. Prusya Başbakanı Otto von Bismarck ise Fransa'yı savaşa girmesi için tahrik etti. Bu amaçla daha sonra Ems telgrafı adını alan notu yayınlattı: Telgraf, Prusya Kralı I. Wilhelm'le Fransız Büyükelçi arasında hakaret içerikli bir yazışma olduğu izlenimi verecek şekilde değiştirilmişti. Fransa 19 Temmuzda Prusya'ya savaş ilan etti. Prusya, 18 Ağustosta Gravelotte ve 1 Eylülde Sedan savaşında zafer kazandı. Hasta olan Napoleon Alman kuvvetlerine teslim oldu ve esir alındı.

Napoleon Almanların elindeyken Bordeaux'da bir milli savunma hükümeti kuruldu ve Napoleon tahttan indirilerek Üçüncü Cumhuriyet'in kurulmasına karar verildi. Eylül ayı ortasında Prusyalılar Paris'i kuşatmıştı. Şehir 1871 başında ciddi gıda sıkıntılarının ardından teslim olmaya mecbur kaldı. Mart ayında bir ateşkes antlaşmasına varıldı ve Almanya'ya Alsace ve Lorraine bölgeleri verildi.

Bu esnada, Avrupa'daki savaş ve yoksulluktan kaçan göçmenler sel gibi Amerika kıtasına akın ediyordu. ABD'de nüfus 40 milyona ulaşacak ve yüzyılın sonunda 76 milyona ulaşacaktı. Aynı şekilde Arjantin'in 1870'te 1.8 milyon olan nüfusu 1914'te savaşlardan ciddi biçimde etkilenen İtalya ve İspanya'dan gelen çok sayıda göçmenin etkisiyle 8 milyona ulaşmıştı.

Roma'nın başkent olması, 1871 Paris Komünü

İtalyan birlikleri geçen eylül ayında Roma'ya girmiş ve ekim ayında düzenlenen bir plebisit veya referandumla Roma, birleşik İtalya'nın başkenti seçilmişti. Bu karada 1871'de resmiyet kazanacaktı. Ancak Papa çözüm bulmaya yönelik tekliflerinden memnun kalmadığı İtalya Kralı II. Vittorio Emanuele'yi aforoz etti ve Roma yeni başkent olarak gelişirken, kendisini Vatikan duvarlarının arkasına kapattı. Vatikan ile İtalyan hükümeti arasındaki gerilimler 20. yüzyıla kadar çözümlenmeyecekti.

İLGİLİ:  Mısır mitolojisi, Antik mısırlılar, Rosetta Taşı ve Piramit metinleri

Fransa ve Prusya 1871 Fransız-Prusya savaşını sonlandırmak için müzakereler yürütürken kızgın Parisliler teslim olmaya karşı ayaklanmış ve radikal Paris Komününü kurmuşlardı. Cumhuriyetçiler, Jakobenler, sosyalistler ve anarşistlerin dahil olduğu bir yurttaş konseyi Paris'i iki ayı aşkın süre yönetti. Versailles Antlaşmasını tanıyan milli meclis buna süratle karşılık verdi. Paris'e birlikler gönderildi ve 20.000 kişi öldü.

Fransa'ya karşı zafer kazanılmasından sonra Prusya Kralı I. Wilhelm kendini Almanya İmparatoru ilan etti ve Bismarck'ı (bkz. 1862) Şansölye olarak atadı.

Güney Afrika'da Kuzey Cape'de yaşanan elmasa hücumu Transvaal bölgesinde altın bulunması izledi. Binlerce altın arayıcısı bunun üzerine bölgeye akın etti.

Etiyopya'da IV. Yohannes, İlk renkli fotoğraflar

Afrika Krallığı Etiyopya'da IV. Yohannes (1831-89) imparator olarak taç giydi. Avrupalılar ve Afrikalı komşularının saldırılarını savuşturan imparator kuvvetli bir hükümdar olarak tanındı. İzleyen on yılın sonunda Etiyopya, Mısır ve İtalyan kuvvetlerinin işgallerini boşa çıkarmıştı.

ABD'de kadınlara oy hakkı verilmesi için baskı artıyordu. Hareketin önde gelen savunucularından Susan B. Anthony (1820-1906), 1872 başkanlık seçimlerinde yasaları hiçe sayarak New York, Rochester'daki oy merkezine gitti ve oyunu kullandı. Bunun üzerine ödemeyi reddetmesine rağmen hakkındaki dava takip edilmedi ve Anthony mücadelesine devam etti.

Bu sırada New York'ta Kaptan Benjamin Briggs Mary Celeste gemisiyle Atlantik'i geçmek için 7 Kasımda yola koyuldu. Dei Gratia mürettebatı Mary Celeste'i 4 Aralıkta Portekiz açıklarında tamamıyla terkedilmiş bir şekilde sürüklenirken buldu. Kurtarma botları kayıptı ve seyir defterindeki son kayıtlı noktadan itibaren 1100 kilometre kadar uzaklamıştı. Mürettebatından bir daha haber alınamadı ve bu denizcilik esrarı hiçbir zaman çözülemedi.

Fransa'da fizikçi Louis Ducos du Hauron üç renk ilkesini kullanarak renkli fotoğraf üzerine çalışıyordu. 1868 yılında çalışmasının patentini aldı ve erken dönem renkli fotoğrafları üretmeye devam etti.

  • İspanya'da Carlist Savaşları

    İspanya'da 19. yüzyıla Carlist Savaşları damgasını vurdu. Bu iç savaşlar 1834 yılında, VII. Ferdinand'ın ölmesiyle başladı. Muhafazakar Carlistler, kralın kızı Isabella'nın (1830-1904) yerine Ferdinand'ın kardeşi Don Carlos'un (1788-1855) tahta geçmesini istiyorlardı. Üç yıl süren savaşın ardından ihtilaf 1876 yılında Isabella'nın oğlu XII. Alfonso'nun (1857-85) tahta geçmesi ve 10.000 Carlos taraftarının ülkeden ayrılmasıyla çözümlendi.

İLGİLİ:  Hatşepsut kimdir? 3200 yıl kimsenin bilmediği kadın hükümdar

Üç İmparator Birliği, Porto Riko'da kölelik kalkıyor

Almanya'nın büyüyen gücünü korumakta hassasiyet gösteren Bismarck, Almanya, Avusturya-Macaristan ve Rusya arasında, kasten Fransa'yı saf dışı bırakarak Üç İmparator Birliği adıyla bir ittifak kurulmasını önerdi. 1873 yılında kurulan Birlik üç yıl sürdü, 1881'de gizli olarak yenilendi ve en sonunda 1887'de çöktü. Sorun Avusturya-Macaristan ile Rusya arasında Balkan toprakları konusunda devamlı bir çıkar çatışmasının yaşanmasıydı.

Karayipler'de Porto Riko Adası en sonunda köleliği kaldırdı. Köle ticareti daha önceleri ortadan kaldırılsa da uygulama adada ve komşu Küba'da sürmüştü. Her iki ada da hala İspanya idaresi altındaydı. Kölelik 1873 yılında kaldırılmakla beraber uygulamaya konan çıraklık sistemi kölelik şartlarını 1876'ye kadar sürdürdü.

Kanada'nın milli ve yerel ölçeklerde yasaları uygulamak amacıyla Kuzeybatı Atlı Tüfekçiler kuruldu. Kuvvet, geniş Kanada topraklarının büyük ölçüde kırsal bölgelerinin güvenliğini sağlamakla görevlendirildi. Başlangıçta birkaç yüz subay 800.000 kilometrekare topraktan sorumluydu. Ancak ABD'nin sınırı kollayan silahlı silahlı birlikler düşüncesinden rahatsız olması nedeniyle kuvvetin ismi Kuzeybatı Atlı Polisi olarak değiştirildi. Ancak daha sonraları isim, meşhur kısaltması "Mounties" hala kullanılan Kanada Kraliyet Atlı Polisi olarak tekrar değiştirildi.

İkinci Asante Savaşı'nda Britanya zaferi

Britanyalı Subay Charles George Gordon (1833-85) mart ayında Mısır'ın işgali altındaki Sudan'ın güney eyaleti Equatoria'ya geldi. Görevi, Mısır Hıdivi adına eyaletin idaresini üstlenmekti. Gordon, Beyaz Nil boyunca yol istasyonları kurmak ve hala süren köle ticaretine son vermekle talimatlandırılmıştı. Nil'in bazı bölümlerinin haritasını çıkarttı ve Uganda'ya kadar nehir boyunca istasyonlar kurdu. 1877 yılında Sudan valisi olarak atandı.

İLGİLİ:  İlk uygarlıkların tarihi /MÖ 2700–2500 yılları/ 2. Bölüm

Bu esnada batı Afrika'da Sir Garnet Wolseley (1833-1913) tarafından yürütülen bir askeri harekatla Asante İmparatorluğu (günümüzde Gana) yenilgiye uğradı ve Altın Sahili olarak bilinen topraklarının güney bölümü üzerinde hakimiyet kuruldu.

Kronolojik özet

  • 2 Ocak 1870 / Brooklyn Köprüsü'nün inşaatı (1883'te açıldı)
  • 26 Haziran 1870 / Richard Wagner'in Die Walküre operası Mühin'te icra edilir
  • 19 Temmuz 1870 / III. Napoleon (1808-73) Prusya'ya savaş açtı
  • 4 Eylül 1870 / Üçüncü Fransız Cumhuriyeti ilan edildi
  • 6 Ekim 1870 / Roma birleşik İtalya'nın başkenti oldu
  • 30 Aralık 1870 / İspanya Başbakanı Juan Prim (1814-70) öldürüldü
  • 1871 / Japonya'da tımarların ilga edilmesi, feodal sistemin sonu
  • 1871 / Prusya Kralı I. Wilhelm Alman imparatoru ilan edilir
  • 18 Mart-28 Mayıs 1871 / Paris Komünü ayaklanması, daha sonra Milli Meclis tarafından bastırılır
  • 1871 / Güney Afrika'nın Transvaal bölgesinde altın bulunur
  • 12 Ocak 1872 / Etiyopya'da IV. Yohannes (1831-89) kral olarak taç giyer
  • 1872 / Fransız fizikçi Louis Ducos du Hauron (1837-1920) renkli fotoğrafın öncülüğünü yapar
  • 1 Mart 1872 / Dünyanın ilk milli parkı Yellowstone ABD'de açıldı
  • Nisan 1872 / İspanya'da Üçüncü Carlist Savaşı (1876'ya kadar)
  • 18 Kasım 1872 / Amerikalı oy hakkı savunucusu Susan B. Anthony ABD seçimlerinde oy kullandığı için tutuklanır
  • 4 Aralık 1872 / Mary Celeste gemici denizde terkedilmiş olarak bulundu
  • 11 Şubat 1873 / İspanya Meclisi Cortes, Kral I. Amadeus'u tahttan indirir ve ilk İspanya Cumhuriyetini ilan eder
  • 22 Mart 1873 / Porto Riko'da kölelik kaldırıldı
  • 1873 / Amerikalı yerlilerle yerleşimciler arasında arazi ve yer değiştirme konularında süren Yerli Savaşları
  • Mayıs 1873 / Viyana'da mali çöküşün ardından New York borsasında başlayan panik Uzun Depresyona yol açar
  • 1873 / Britanya kölelik meselesinden ötürü Asante İmparatorluğuyla (günümüzde Gana) kısa bir süre savaşa girer
  • 1874 / Sudan Britanya yönetimine girer
  • 1874 / Birtanya İkinci Asante Savaşını kazanır (1873-74) ve Altın Sahilinde denetim sağlar
  • 15 Nisan 1874 / İzlenimci olarak tanınacak bir grup sanatçı tarafından açılan ilk sergi