in

Dünya tarihi /1875–1879/ Kıbrıs Sözleşmesi, Little Bighorn Muharebesi, Telefonun icadı, Büyük Çin Kıtlığı

vasily vereshchagin

Osmanlı İmparatorluğu ile Bosna ve Hersek'teki tebaası arasındaki anlaşmazlıklar, bu iki bölgenin Hristiyan sakinlerinin isyan ederek çok daha fazla bir özerkliğe sahip olan komşu Sırbistan'dan yardım istemeleriyle daha da büyüydü.

Rusların destek vaatleriyle cesaret bulan ve bölgeyi saran milliyetçilikten yüreklenen Sırbistan 30 Haziran 1876'da Osmanlı İmparatorluğuna savaş açtı. Karadağ da ertesi gün Sırbistan'ı izleyerek zayıflayan imparatorluğu başka bir istikrarsızlaştırıcı çatışmanın içine çekti. Karadağ başlangıçta Hersek'te bir zafer kazanarak başarı gösterse de Sırbistan'a Rus desteği gelmedi ve Türkler 9 Ağustos 1876'da Aleksinaç Muharebesini kazandı. Sırplar bu durum karşısında diğer ülkelerden yardım sitedi.

Osmanlı İmparatorluğunun diğer bölgelerinde, Mısır Etiyopya'ya saldırılara düzenlemeyi sürdürerek kralları IV. Yohannes'i (bkz. 1872) savaş ilan etmek zorunda bıraktı. İhtilaf Mısır Hıdivi İsmail Paşa'nın (1830-95) Etiyopya'nın Kızıldeniz kıyılarında (günümüzde Eritre) stratejik noktalara yerleşimler kurmak istemesinden kaynaklandı. Mısır birçok sahil kasabasıyla birlikte iç kısımdaki Harar şehrini almayı başardı. Savaş 1877'ye kadar sürdü ve bu tarihte Etiyopya iki Mısır askeri harekatını püskürtmeyi başardı.

Little Bighorn Muharebesi, İlk telefon

Çoğu topraklarından edilmiş, ABD'deki Amerikan yerlileri arasındaki kızgınlık ve huzursuzluk büyümekteydi. Bu konuda genellikle ABD birlikleriyle silahlı çatışmalara vardı. En bilinen çatışmalardan biri, Albay George A. Custer (1839-76) ve askerlerinin Doğu Siu ve Kuzey Çeyen yerlileri koalisyonu tarafından öldürüldüğü Little Bighorn Muharebesi 25 Haziranda meydana geldi.

Bu sıralarda ABD birlikleri Meksika sınırına yakın bir bölgede yaşayan Apaçi halkına karşı savaşmaktaydı. Apaçiler de yerliler için ayrılmış bir bölgeye yerleştirilmek istenmelerinden kızgınlık duyarak beyazlara ait yerleşim yerlerine saldırdılar. Çatışma, liderleri Geronimo'nun (1829-1909) 1886'da teslim olmasına kadar yaklaşık on yıl boyunca devam etti.

ABD'nin bir başka bölgesinde, Alexander Graham Bell (1837-1922) "vokal ve diğer sesleri telgraf tarzında aktaran" cihazının -ilk telefon- patentini aldı. Bu gelişme dünyanın haberleşme yöntemlerini bütünüyle değiştirecekti.

Meksika'da eski asker Porfirio Diaz Başkan Sebastian Lerdo de Tejada'ya karşı bir ayaklanma başlatmayı denedi. 1876 yılı başındaki girişimi başarısız oldu ve ABD'ye kaçtı. Kasım ayında dönerek hükümet birliklerini mağlup etti. Mayıs 1877'de başkan seçildi ve Meksika'da onlarca yıl iktidarda kaldı.

İLGİLİ:  Korkunç İvan ve Rusya'yı bir imparatorluk haline getiren fetihler

Kaşif Henry Morton Stanley (1841-1904) bu sırada haritası çıkartılmamış olan Kongo'daki Lualaba Nehrini izleyerek hangi nehirle birleştiğini tespit etmeye çalışıyordu. Stanley'nin Afrika maceraları esasen çok ünlüydü; daha önce bir ABD gazetesi tarafından meslektaşı David Livingstone'u bulmak üzere bölgeye gönderilmiş ve 1871'de Tanganyika Gölü kıyısında, söylediğinize göre şu ünlü sözleri sarf etmişti: "Zannediyorum, Doktor Livingstone olmalısınız?"

Büyük Kuzey Çin Kıtlığı, Güney Afrika'da altın savaşı

Çin'de kıtlık kuzey eyaletlerine yayıldı. Bir önceki yıl, yaşamsal bir su kaynağı olan Sarı Irmak bölgesini vuran kuraklık, 1877'deki yağmur azlığı ve çekirge istilasıyla durumu daha da ağırlaştırdı. Ertesi yılın sonuna doğru yağmurlar tekrar başladığında 108 milyon kişinin yaşadığı bölgede 9 ile 13 milyon arasında insan ölmüştü.

Güney Afrika'da altının keşfi (bkz. 1871) Boer yerleşimcileriyle bu tarihte bölgenin büyük kısmını idaresi altına alan Britanyalılar arasındaki gerilimleri artırdı. Britanya 1877'de Transvaal'i topraklarına katmayı başardı. Ancak Afrikanerler bu harekete karşı isyan etti birkaç yıl sonra bağımsızlıklarını tekrar kazandı.

Ayastefanos Antlaşması, Kıbrıs Sözleşmesi

Rusya, Osmanlılara karşı savaşan Sırplara yardım etmek için 24 Nisan 1877'de bir kez daha Osmanlı İmparatorluğuna savaş açtı. Romanya (birleşik Moldova ve Eflak) da Rusya'ya yardım etmekteydi. 1877-78 Rus-Osmanlı Savaşında günümüzde Bulgaristan'da bulunan Plevne şehri beş ay süreyle Rus kuşatması altında kaldı ve şehir en sonunda Rus güçlerine teslim oldu. Rusya ayrıca diğer bazı önemli kaleleri de alarak ilerledi ve ateşkes çağrısı yapıldı. İki taraf arasında 3 Mart 1878'de imzalanan Ayastefanos Antlaşması, Sırbistan, Romanya ve Karadağ'a bağımsızlıklarını tanıdı, özerklik önerilen Bulgaristan Rus himayesi altına girdi.

Ancak, aralarında birçok çıkar çatışması bulunan Avrupalı güçler bu düzenlemeyle tatmin olmadı. Prusya, antlaşmayla sınırları Ege denizine erişine Bulgaristan'a Rusların hakim olmasını önlemek ve Rus donanmasını Akdeniz'e çıkışına izin vermemek için Britanya'ya destek verdi. Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'in işgalini sürdürerek bölgesel etkisini korumak ve büyüyen Slav milliyetçiliğinin önünü almak istedi.

Bu esnada Britanya Türkiye'yle Kıbrıs Sözleşmesini imzalamıştı. Bu antlaşma, adayı Britanya yönetimine vererek Osmanlı egemenliğinin korunmasını sağladı. Öte yandan Britanya Akdeniz'in doğu kesimine yerleşerek Rusya'nın bölgeye daha fazla nüfuz etmesini önledi ve bir deniz üssüne sahip oldu.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1885–1889/ İlk otomobil, Eiffel Kulesi'nin açılışı, Brezilya'da Cumhuriyet

Avrupa diplomatik pazarlık masalarından uzak bir bölgede Britanyalılar bir kez daha Afganlarla savaşa girdi. İkinci Afgan Savaşı (1880'e kadar) Britanyalı ajanların Afgan lider Şir Ali Han (1825-79) ile Rusya arasındaki müzakereleri öğrenmesinin ardından alevlendi. Durum, Şir Ali Han'ın Britanya heyetini kabule yanaşmamasıyla daha da güç bir hale geldi. Britanya kuvvetleri Kasım 1878'de bölgeyi işgal etti. Şir Ali destek için Rusya'ya yöneldi, ancak Britanya ile barış yapması tavsiyesi aldı.

Şir Ali'nin ertesi yıl ölmesiyle oğlu Yakup Han (1849-1923) Hayber Geçidini Britanya'ya bırakan bir antlaşmayı imzaladı. Kısa süre sonra bir Britanya temcilsini öldürüldü ve Britanya birlikleri Kabil'i almak için geri döndü. Yakup kaçmak zorunda kaldı. Yerine geçen Abdur Rahman Han (y. 1844-1901) çatışmayı sona erdirdi ve Britanya çıkarlarını destekledi.

Pasifik Savaşı, İngiliz-Zulu Savaşı

Güney Amerika'da Peru, Bolivya ve Şili, Peru-Şili sınırından geçen Atacama Çölü'nü kimin kontrol edeceği konusunda bir çatışma işine girdi. Geçmiş on yıl içinde değerli sodyum nitrat madeni bu bölgede keşfedilmişti. Başlangıçta maden elde etmek üzere Şili şirketlerinin çöle gitmelerinin ardından ülke üzerinde hakimiyet konuları ortaya çıktı. Şili ve Bolivya önce 24'üncü paralelin sınırlarını oluşturduğu hususunda anlaşma sağladı. Ancak Bolivya anlaşmadan tatmin olmayarak çöldeki çıkarlarını savunmak için Peru'yla gizli anlaşma yaptı.

Bolivya daha sonra Şili şirketlerinin mülklerine el koyması üzerine Şili Devlet Başkanı bölgeye askeri güç sevketti. Şili, Bolivya ve Peru'ya 5 Nisanda resmen savaş ilan etti. Pasifik savaşı kara ve denizde yürütüldü ve mineral zengini Antofagasta bölgesini Şili'ye bırakan bir antlaşmayla 1883 yılında çözüme kavuştu.

Güney Afrika'da Britanya kuvvetleri İngiliz-Zulu Savaşında Zulu halkıyla karşı karşıya geldi. Britanya Zulu bölgesine genişlemek istedi, ancak bu plan 60.000 savaşı toplayan Kral Cetshwayo (1826-84) direnişiyle karşılaştı. Britanyalıların Rorke's Drift bölgesinde kurduğu ikmal deposu Isandlwana zaferini kazanan Zuluların saldırısına uğradı. Zulular depoda görvli bir avuç Britanyalı birliğin açtığı ateşle 550 savaşçı kaybettikten sonra geri çekildi. Yedi ay süren ihtilafın ardından Britanya, 4 Temmuzdaki Ullundi Muharebesinde nihai bir zafer kazanmayı başardı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1669–1675/ Stepan Razin'in infazı, Polonya-Osmanlı Savaşı, Maratha İmparatorluğu

Kronolojik özet

  • 1875 / Balkanlarda Osmanlı yönetimine karşı ayaklanmalar
  • 3 Mart 1875 / Besteci Georges Bizet'nin (1838-75) operası Carmen ilk defa Paris'te icra edilir
  • 1875 / Asya'nın ilk borsası Mumbai'de açıldı
  • 7 Eylül 1875 / Mısır'ın Etiyopya'yı işgal girişimi boşa çıkartıldı
  • 7 Mart 1876 / İskoçyalı mucit Alexander Graham Bell (1847-1922) ABD'de telefonun patentini aldı
  • 16 Nisan 1876 / Osmanlı İmparatorluğundaki Bulgar isyanı, Bulgaristan'ın 1878'de bağımsızlığını sağladı
  • 1 Mayıs 1876 / Kraliçe Victoria Hindistan İmparatoriçesi unvanını alır
  • 25-26 Haziran 1876 / Küçük Bighorn Savaşı: Amerikalı Yerli ittifakı 250 kişilik ABD kuvvetini ortadan kaldırdı
  • Temmuz 1876 / Sırbistan ve Karadağ Osmanlı yöneticilerine karşı savaş açtı
  • 31 Ağustos 1876 / II. Abdülhamid Osmanlı İmparatorluğunda V. Murad'ın yerine geçti
  • 1876 / Japonya Kore'yi limanlarını Japon gemilerine açtıran bir antlaşma imzalamaya zorlar
  • 31 Ekim 1876 / Kasırga Hindistan'da 200.000 kişinin ölümüne yol açtı
  • 28 Kasım 1876 / Meksika'da Porfirio Diaz diktatörlüğünün başlaması
  • 1877 / Rusya, Sırbistan üzerindeki egemenliğini sona erdirmek için Osmanlı'ya savaş açtı (1878'e kadar)
  • 6 Mayıs 1877 / Ogal Siu kabilesi reisi Çılgın At ABD ordusuna teslim olur, daha sonra gözaltında öldürülür
  • 1877 / Büyük Kuzey Çin Kıtlığı (1878'e kadar)
  • 1877 / Romanya Osmanlı İmparatorluğundan bağımsızlığını ilan eder
  • 2 Şubat 1878 / Yunanistan Osmanlı İmparatorluğuna savaş ilan etti
  • 3 Mart 1878 / San Stefano Antlaşması ile Karadağ, Sırbistan ve Romanya bağımsızlıklarını kazandı
  • 24 Nisan 1878 / Rusya Osmanlı İmparatorluğuna savaş ilan etti
  • 1878 / ABD'li mucit Thomas Edison (1847-1831) Edison Elektrikli Işık Şirketini kurdu
  • Haziran-Temmuz 1878 / Berlin Kongresi Balkanları görüşmek üzere toplanır
  • 21 Kasım 1878 / Afganistan'ın Rusya'yla müzakereleri üzerine İkinci İngiliz-Afgan Savaşı (1880'e kadar) başladı
  • 11 Ocak 1879 / İngiliz-Zulu Savaşı başladı
  • 14 Ocak 1879 / Pasifik Savaşı (1883'e kadar): Şili, Peru ve Bolivya'ya savaş ilan etti
  • 22 Ocak 1879 / Isandlwana Muharebesi: Zulu birlikleri Britanyalı güçlerine katliam yapar
  • 3 Şubat 1879 / Britanya'daki ilk elektrikli sokak lambası
  • 4 Temmuz 1879 / İngiliz-Zulu Savaşı, Britanya'nın Ulundi Muharebesindeki zaferiyle son bulur
  • 31 Aralık 1879 / Thomas Edison, New Jersey, Mento Park'ta ampülün ilk gösterimini yapar