Kategoriler
Tarih & Kültür

Turkey ismi nereden geliyor? Türkiye'nin İngilizce adının kökeni

Abone Ol 

Turkey isminin nereden geldiği ve nasıl kabul edildiği merak edilir. "Turkey" kuşu Kuzey Amerika'ya özgü olabilir ancak bir ülkeye hindi demenin özel bir sebebi olmalı diye düşünüyor olabilirsiniz. Gerçek şu ki bu kuş türünün İngilizce isminin büyük olasılıkla ülkemiz Türkiye'den çıktığı düşünülmekte. Daha da doğru ifade etmek gerekirse 15. ve 16. yüzyıllardaki Türk tüccarlardan.

Turkey adının ortaya çıkışı

"Türmeniya" yani bugünkü "Türkiye" adını, dönemin coğrafya bilgisi en yüksek, en bilgin insanları olan İtalyanlar, Venedikliler ve Cenovalılar icat ederken "Turkey" kelimesinin İngilizceye nasıl girdiği tartışmalıdır. Dilbilimci Mario Pei bu konuda teori geliştiren ilk isimlerden. Beş asırdan uzun süre önce, Kostantiniyye'nin (Osmanlıların 15. yüzyılın ortalarında fethettiği) ticaret merkezinden gelen Türklerin Batı Afrika'daki Gine'den Avrupa pazarlarına yaban tavuğu sattığını ve İngilizlerin bu tavuğa "turkey cock" (cock, horoz) ve nihayetinde kısaca "turkey" dediği teorisini öne sürdü.

İngiliz yerleşimciler Massachusetts'e vardıklarında buldukları kuşlar Afrikalı muadillerinden farklı türde olmasına rağmen Yeni Dünya'da gördükleri bu yabani kümes hayvanları için de turkey adını tercih ettiler. İngilizce kelimelerin anlamı ve etimolojisi üzerine uzmanlaşmış bazı isimler, Türk tüccarların gine tavuğunu (beç tavuğu) İngiltere'ye güneydoğu Afrika kıyılarındaki Madagaskar'dan getirdiğini ve İspanyol koloniciler Amerikan tavuğunu Avrupa'ya tanıttıklarında bu iki kümes hayvanı için topluca "turkey" isminin kullanıldığını belirtir.

turkey hayvanı Beç tavuğu (gine tavuğu) ve Kuzey Amerika hindisi
Birbirine karıştırılan Beç tavuğu (gine tavuğu) ve Kuzey Amerika hindisi

Daha farklı düşünen dilbilimciler ise Avrupalıların gine tavuğunu Memlük Türkleri aracılığıyla Etiyopya'dan (bazen Hindistan ile karıştırılan) ithal ettiğini ve Portekizliler tarafından Atlantik boyunca ihraç edilen Kuzey Amerika tavuğu ile karıştırıldığını düşünüyor.

Yeni Dünya'nın yeri karıştırıldı

Ancak işlerin daha da şaşırtıcı hale geldiği bir nokta daha var. Hiçbir endemik hindinin olmadığı Türkiye'de bu hayvanlara turkey demiyoruz. Çünkü biz Türkler bu kuşun bize ait olmadığını biliyorduk. Buradan yola çıkan dilbilimciler bu hayvanlara "hindi" dememizin kuşun Hindistan'a ait olduğunu düşünmemizden kaynaklandığını öne sürüyor. Zira Fransızlar da başlangıçta kuşun Amerikan türüne poulet d’Inde ("Hindistan'dan tavuk") dediler ve dinde'ye kısalttılar. Lehçe, İbranice ve Katalanca'da benzer ifadeler kullanıldı. Felemenkçe'deki kalkoen, Calicut-hoen sözcüğünün daralmış halidir ve "Calicut'tan tavuk" anlamına geliyor (Calicut ya da Kozhikode, Hindistan'da zamanın büyük ticaret merkeziydi). Bu yanılgılar o yıllarda Yeni Dünya'nın Hint Adaları (Indies) ile karıştırılmış olmasından veya hindi ticaretinin Hindistan'dan geçtiğinin düşünülmesinden kaynaklanmış olabilir. Bu anlamda İngilizcede Indian'ın hem "Amerikan yerlisi" hem de "Hintli" için kullanılması da ilginçtir.

dünya haritası üzerinde turkey (hindi) hayvanı resmi

Peki Hintliler ne diyor?

Peki kuşun Hindistan'daki adı ne? Türkiye'de hayvanın adı hindi olsa da Hintçe'de ṭarki deniliyor. Bununla birlikte, bazı Hint lehçelerinde piru veya peru kelimesi kullanılıyor. Özellikle peru terimi Portekizliler tarafından Amerikan hindisi için kullanılıyor. Hayvan Peru'ya özgü olmamasına rağmen, Portekizli ve İspanyol kaşiflerin Yeni Dünya'yı keşfi sırasında popüler olduğu düşünülür. Batı koloniciliğinin yayılması işleri daha da karmaşıklaştırdı: Malezyalılar turkey için ayam blander (Hollanda tavuğu) derken, Komboçyalılar moan barang (Fransız tavuğu) ismini seçtiler.

Yahudiler turkey ismini sahiplenmek istiyor

Tüm bunların yanında bir de Yahudilerin turkey sözcüğünün kendilerinden çıktığını söylemeleri var. Yahudiler Yeni Dünya tavuğunun İngilizce adını Kristof Kolomb'un Yahudilikten Katolik dinine geçen tercümanı Luis de Torres'den aldığını ileri sürüyorlar. 12 Ekim 1492'de İspanya'da bir arkadaşına yazdığı mektupta Torres, karşılaştığı Amerikan kuşu için eski İbranice'de tavus kuşu ve modern İbranice'de papağan demek olan tuki ismini kullanmıştır. Bu hikayenin daha şüpheli bir versiyonunda ise Kolomb'un Yahudi olduğu ve İspanyol Engizisyonu sırasında kimliğini gizlediği ancak tavuğa verdiği isimle geçmişine atıfta bulunduğu söylenir.

Bu iddialar bugün İbranice dili üzerine çalışma yapan uzman kurumlarca yersiz bulunarak, bilgisiz Yahudi çevreleri arasında yayılmış söylemler olduğu belirtildi. Bilimsel temeli olmayan bunun gibi iddiaların ortaya çıkış nedeninde Yahudilerin İbranice'nin İngilizce ve diğer diller üzerinde etkisi olduğuna inanmaları var. "Turkey" kelimesinin İbranice kökenli olduğu miti 1990'da yayımlanan Jewish Linguistic Studies'in 2. cildinde yıkılmıştır.

Hindinin bilimsel adı

Hindinin bilimsel adı turkey adına pek açıklık getirmiyor. Binom adlandırması olan Meleagris gallopavo, karma kelimelerin birleşiminden ibaret. İlk isim, tanrıça Artemis'in öldürülen Meleagros'un yas tutan kız kardeşlerini beç tavuğuna (gine tavuğu) dönüştürdüğü Yunan mitinden geliyor. İkinci isim ise birleşik bir kelime. Gallo Latince horoz olan gallus'tan gelirken pavo tavus kuşunun Latince'si. Bu durumda turkey'nin ya da hindinin resmi adı "gine tavuğu horozu tavus kuşu" gibi bir çorbaya dönmüş oluyor.

Turkey adının kökeni üzerine araştırma yapan Mario Pei verdiği röportajda "bu tümüyle Amerikan yerlisi, cesur ve oldukça zeki hayvana 500 yıl boyunca bir kez bile Amerikan ismi verilmedi" demiştir. Turkey'nin aslında pek çok otantik Amerikan adı bulunmasına rağmen Amerikalılar bunları kullanmayı seçmedi. Zira Aztekler ve Aztek öncesi insanlar hindiyi, Kolomb Yeni Dünya'ya adım atmadan binlerce yıl önce zaten evcilleştirmişti (Aztekler kuşa huehxolotl diyor). Hindi için kullanılan sayısız yerli isim var. Amerikan yerlileri Kayaayakların kullandığı ve "büyük kuş" demek olan omahksipi’kssii gibi. Zor gibi görünse de "gine tavuğu horozu tavus kuşu"ndan daha iyi olduğu kesin. Türkiye adının İngilizcesinin garip hikayesi böyle.

Kaynak:

  • dictionary.com/e/turkey/
  • learningenglish.voanews.com/a/how-did-turkey-get-its-name/3608820.html
  • wilstar.com/holidays/thanksgiving/why-is-a-turkey-called-a-turkey/