Kategoriler
Kronoloji

Dünya tarihi /1890–1894/ ABD'nin Yerli katliamı, Çin-Japon Savaşı, Yeni Zelanda'da kadınlara oy hakkı

Abone Ol 

ABD birlikleri ve Amerikan yerlileri arasında ABD'nin batısındaki gerilimler ve aralıkla çatışmalar Little Bighorn Muharebesinden beri devam etmişti. Buna ek olarak Amerikan yerlilerin karşı karşıya kaldığı yaşam koşulları giderek daha da sertleşti; fakirlik, hastalık ve mahsul kıtlığı yaygındı. 1880'lerde Siyu halkı arasında, bir yerli Mesih'in 1891'de gelerek yerlerinden edilen halkları birleştireceği inancına dayalı Hayalet Dansı adı verilen yeni bir mistik inanç belirtmişti. Bu yeni inanç ayinlerinde, danslarda ve kitlesel bir coşku halinde ortaya çıkıyor, yerliler için ayrılmış bölgeleri denetleyen ABD'li yetkililerde endişe yaratılıyordu. Dansları durdurmaya kalkıştıklarında Siyu halkı isyan etti ve yıl sonuna doğru ABD ordu birlikleri orduya çağrıldı.

29 Aralıkta Güney Dakota'daki Wounded Knee Creek (Yaralı Diz Deresi) bölgesi, kadın, erkek ve çocuk 150 Amerikan yerlisinin öldüğü ve 50 ABD askerinin de yaralandığı bir katliama sahne oldu. Siyu kabilesinin silahsızlandırılması sırasında bir kavga çıkmış ve ardından yaşanan kanlı çatışmada, çoğu ABD makineli tüfeklerinden açılan "dost ateşi" sonucu 25 ABD askeri hayatını kaybetti. İki grup arasındaki kötü ilişkiler sona ermemesine rağmen, bu olay, Amerikan yerlileriyle ABD ordusu arasındaki son büyük çatışma oldu.

Avrupa'da, Almanya'nın Schleswig-Holstein toprakları yakınlarında, Kuzey Denizi açığındaki küçük Heligoland adası Britanya Kraliyet Donanması tarafından ele geçirilmesinden yedi yıl sonra 1814'te resmi olarak Britanya hakimiyetine girmişti. Ancak Almanya'nın Avrupa ve Afrika genişlemesi sürerken, Britanya, Doğu Afrika kıyıları açığındaki Tanzanya'nın Tanca limanı yakınlarındaki Zanzibar ve Pemba adaları karşılığında bu adayı Almanya'ya vermek için bir antlaşma imzaladı. Almanya Heligoland'ı büyük bir deniz üssü haline getirdi.

Zanzibar Almanya'yla yapılan antlaşma vasıtasıyla alınarak Britanya'nın esasen geniş Afrika topraklarına eklendi ve Britanya Berlin Konferansından sonra (bkz. 1885) başka topraklar için de hak iddiasında bulundu. Ertesi yıl Britanya resmi olarak Nyasaland Bölgeleri Protektorasını kurdu. Bu oluşuma 1893'te "Britanya Orta Afrika Protektorası" adı verildi ve 1907'de resmi adı "Nyasaland" olarak belirlendi. Bu ülkenin bir bölümü Nyasa Gölü ve Shire Vadisinde (günümüzde Malavi'de) yer aldı.

İLGİLİ:  Ay yarışı, uzayın öncüleri, Apollo'nun başarısı ve kolonicilik çağı

Trans-Sibirya Demiryolu, Batı Afrika'da sömürge süreci

Rusya'da ülkenin geniş topraklarından geçecek kapsamlı bir demiryolu hattının inşaatına başlanmıştı. Proje III. Aleksandr'ın (1845-94) düşüncesiydi ve Trans-Sibirya Demiryolu adıyla tanındı. Moskova'dan doğudaki Vladivostok limanına kadar uzunluğu 9198 kilometreydi. Rusya Çin'den hattın bir parçasının Mançurya'dan geçmesi için izin aldı ve bu yolla Mançurya bölümü de 1901 yılında demiryolu hattına eklenebildi. Çalışmalar batı ve doğu uçlarından eş zamanlı başlatıldı ve iki hat merkezde birleşti. 1904'te Moskova ve Vladivostok bölümleri birleşmiş ve işletilmeye başlanmıştı. Demiryolu halkın Rusya içinde daha hızlı hareket etmesine imkan sağladı ve az nüfuslu Sibirya'ya daha fazla yerleşim yeri kurulmasını kolaylaştırdı.

Britanya ve Fransa Batı Afrika'da genişlemelerini sürdürüyorlardı. Britanyalılar 1861'de Lagos'u işgal ederek sahil boyunca limanlar edinmişti. Lagos, şimdiki Nijerya devletinin güneybatı bölgelerine tekabül eden, Nijer Nehrinin aşağısındaki Yorubaland'ı ele geçirmek için uygun bir mevki sağladı. Britanyalılar Yoruba hükümdarları arasındaki iç bölümlerden yaralanarak 1892'de Yoruba siyasi sisteminin bir parçasını oluşturan Ijebu hükümetini devirdiler.

Aynı şekilde Fransızlar komşularıyla antlaşmalar imzalayıp Tukulor topraklarında kaleler inşa ederek Müslüman Tukulor İmparatorluğu içindeki bölünmeleri kullandı. Fransızlar 1892'de Senegal Nehri civarındaki toprakların büyük kısmını ele geçirmişlerdi.

Yeni Zelanda'da kadınlara oy hakkı, Küba'da şeker ticareti

Fransa Batı Afrika'nın iç bölgelerinde toprak elde etmesine rağmen Dahomey (günümüzde Benin) Krallığına boyun eğdirilmesi güç olmuştu. Britanya 1889'da Dahomey'in sahil şehri Kotonu'yu Dahomey'e danışmadan Fransa'ya devretmişti. Bunun etkisiyle çıkan Birinci Fransız-Dahomey Savaşının sonucunda (1889-90) Kotonu ve Porno Novo'nun Dahomey kralına bir ödeme karşılığında Fransa'ya verilmesi öngörüldü.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1648–1654/ XIV. Louis'nin tahta çıkışı, Fronde Ayaklanması, I. Charles'ın idamı

Ancak gerginlikler sürdü ve 1892'de bu kez kölelik konusundan kaynaklanan başka bir savaş başladı. Kral Benanzin (1844-1906) köleliğin kaldırılmasına rağmen köle akınlarına hala izin vermekteydi. Ayrıca bir Fransız gambotuna da saldırmıştı. Fransızlar bu kez, Fransız ve Senegalli birliklerden oluşan bir orduyla karşılık verdi ve krallığa boyun eğdirerek 1893'te Fransız idaresi altına aldı.

Dünyanın diğer yanında, Britanya kolonisi Yeni Zelanda'da kadınlar oy hakkı elde etti. Kadınlara oy hakkı kampanyası birçok ülkede hız kazanmakla birlikle, Kate Sheppard (1847-1934) gibi oy hakkı savunucularının (süfrajet) ve yorulmak bilmeyen eylemcilerin zorlu çabalarıyla oy hakkı ilk olarak bu adalarda verildi. Bu konudaki yasanın parlamentodan geçmesinden kısa bir süre sonra düzenlenen seçimde kadınların yüzde 65'i oylarını kullandı.

Küba bu esnada bir şeker patlaması yaşayarak 1893'te 64 milyon dolar kar elde etti. Ancak ertesi yıl getirilen ABD gümrük vergileri karın 1896'da 12 milyon dolara düşmesine yol açtı.

Çin-Japon Savaşı, Osmanlı'da Ermeni ayaklanması

Çar III. Aleksandr'ın ölümünden sonra II. Nikolay (1868-1918) Rusya'nın bir sonraki ve son imparatoru oldu. Sorunları artan bir ülkeyi yönetti ve 20. yüzyılın başında Rusya'yı saran sosyal devrim dalgasına karşı koyamadı.

Rusya'nın komşusu Çin'in, Kore'deki yerel bir çatışmaya bulaşması Çin-Japon Savaşına yol açtı. Cepheleşme Kore'deki bir iç ayaklanma yüzünden başlamıştı. Hükümdar her iki ülkeden yardım istemiş ve her ikisi de birlik göndermişti. Ancak iki ülke de isyanın bastırılmasından sonra birlikleri çekmeyi reddetti. Japonya Kore'deki reformcu hükümetle ittifak içindeyken, Çin kraliyet ailesini desteklemekteydi. Çin ve Japonya arasındaki gerilimler yükseldi ve Japonya'nın Çin'de 1 Ağustosta savaş ilan etmesiyle çatışma başladı.

Osmanlı İmparatorluğunda Hristiyan Ermeni halkı da dönemin milliyetçi ruhuna kapılarak bağımsızlığını kazanmayı denedi. Ancak çabaları Sultan II. Albülhamid'in (1842-1918) emriyle bastırıldı.

İLGİLİ:  Dünya tarihi /1483–1493/İngiltere'de Tudor dönemi, Osmanlı-Memlük Antlaşması, Müslüman Granada'nın çöküşü

Kronolojik özet

  • 15 Ocak 1890 / Pyotr İlyiç Çaykovski'nin Uyuyan Güzel balesi St. Petersburg'da ilk defa sahnelendi
  • 28 Haziran 1890 / Cecil Rhodes'un Britanya Güney Afrika Şirketi, Güney Afrika topraklarını sömürgeleştirmeye başladı
  • 1 Haziran 1890 / Britanya ve Almanya arasında Heligoland-Zanzibar antlaşması
  • 29 Temmuz 1890 / Hollandalı post-empresyonist ressam Vincent van Gogh kendisini vurduktan iki gün sonra öldü (d. 1853)
  • 23 Kasım 1890 / Hollanda Kralı III. Wilhelm ölür; Lüksemburg veraset konusu nedeniyle ülkeden ayrılır
  • 29 Aralık 1890 / ABD ordusunun kadın ve çocuklar dahil 150 Siyu kabilesi mensubunu öldürdüğü Wounded Knee Katliamı
  • Mart 1891 / Trans-Sibirya Demiryolunun inşaatı başlar (1917'de tamamlandı)
  • 1891 / Malavi Britanya himayesi altına girer
  • 29 Mart 1891 / Neo-emperyonizm hareketinin öncülerinden George Seurat (1859-91) öldü
  • Ekim 1891 / Paleoantropolog Eugene Dubois (1858-1940) Homo erectus'un ilk kalıntılarını bulur
  • 7 Ocak 1892 / II. Abbas Mısır Hıdivi oldu (1914'e kadar)
  • 19 Mayıs 1892 / Britanya günümüz Nijeryası Ijebu'yı Yemoja Nehrinde maksim tüfeğiyle mağlup etti
  • 1892 / Dimitri Ivanovski virüsleri keşfeder
  • 1893 / Fransa Laos'un denetimini alır
  • 10 Mart 1893 / Fildişi Sahili Fransız kolonisi oldu
  • 19 Eylül 1893 / Yeni Zelanda kadınlara oy verme hakkı tanıdı
  • Kasım 1893 / Fransızların Dahomey'in (günümüzde Benin) Kana şehrine girmesiyle İkinci Fransa-Dahomey Savaşının gayriresmi sonu
  • Mayıs 1894 / Hong Kong'da patlak veren Maymun vebası yıl sonuna gelindiğinde 2.5 milyon kişinin ölümüne yol açtı
  • 24 Haziran 1894 / Fransa Cumhurbaşkanı Sadi Carnot (d. 1887) öldürüldü
  • 30 Haziran 1894 / Londra'da Tower Bridge trafiğe açıldı
  • 1 Ağustos 1894 / Japonya'nın Kore'ye saldırması nedeniyle Çin-Japon Savaşı (1895'e kadar) başladı
  • 1 Kasım 1894 / Son Rus Çarı II. Nikolay (1868-1918) tahta çıktı
  • 18 Aralık 1894 / Avustralyalı kadınlar ilk kez oy kullanma ve parlamentoya seçilme hakkı elde etti